Chronische pijn: wat is het en hoe leef je er mee? Beeld Getty Images/iStockphoto
Chronische pijn: wat is het en hoe leef je er mee?Beeld Getty Images/iStockphoto

PREMIUM

Chronische pijn: wat is het en hoe leef je ermee?

Chronische pijn kan je flink beperken in je werk en dagelijkse bezigheden. Soms wordt er niet eens een oorzaak voor gevonden. Hoe zit dat, en wat kun je doen?

Deborah LigtenbergGetty Images/iStockphoto

3 soorten chronische pijn

1. Weefselpijn
Ontstaat na weefsel­beschadiging. Bijvoorbeeld bij een gescheurde enkelband, na een operatie of bij gewrichtsontstekingen als reuma.

2. Zenuwpijn
Ontstaat door beschadiging van de zenuw of de isolerende schede eromheen. Bij deze verstoring kunnen spontane pijnprikkels ontstaan.

3. Overgevoeligheid
Het zenuwstelsel wordt overgevoelig voor pijnprikkels die normaal gesproken niet pijnlijk zijn.

Brandend, stekend, kloppend, zeurend: pijn is er in allerlei soorten. Van pijn wil je zo snel mogelijk af, maar soms blijft het maanden- of jarenlang. Of misschien zelfs voor altijd. Ruim drie miljoen Nederlanders hebben last van ­chronische pijn. Daarmee komt chronische pijn vaker voor dan alle mensen met diabetes, hart- en vaatziekten en kanker bij elkaar. Het gaat hierbij om pijn die drie maanden of langer aanhoudt en waarbij een medische behandeling niet of onvoldoende helpt. Dat heeft een behoorlijk negatieve invloed op allerlei aspecten. Afgezien van het lichamelijke ongemak, zorgt chronische pijn ervoor dat je niet kunt doen wat je wil en dat werk soms niet vol te houden is – laat staan een sociaal leven. En dat kan weer leiden tot ­depressie en eenzaamheid. Kortom: chronische pijn beheerst je leven.

Alarmsysteem

Op zich is er niks mis met pijn. Het waarschuwt tegen gevaar en voorkomt dat we schade oplopen. Een gebroken been doet pijn zodat je er niet op gaat staan, en daarmee voorkom je meer schade. Zonder pijn zouden we doorlopen met nare ziektes en simpelweg niet oud worden.

Bij het signaleren van pijn spelen zowel lichaam als brein een rol. In ons lijf zitten namelijk aller­lei sensoren die informatie naar de hersenen sturen. Als zo’n sensor wordt geprikkeld, gaat er meteen een signaal naar de hersenen. Die zoeken naast de fysieke prikkels naar emotionele ­informatie om te besluiten of er sprake is van pijn. Stel, je legt je hand op een heet strijkijzer. De temperatuursensoren in je hand sturen meteen ‘gevaarprikkels’ naar de hersenen. Vervolgens halen de hersenen er in razend tempo – dit gaat allemaal volkomen onbewust – ­andere informatie bij. ‘Wat is er bekend over hete strijkijzers? Zijn die gevaarlijk? Heb ik me al eens eerder gebrand?’ Bingo! Als alle seinen op rood staan, zetten de hersenen het pijn-alarmsysteem aan en laat je dat strijkijzer meteen los, om ­kermend naar de kraan te rennen en te koelen.

Bij chronische pijn werkt dat alarmsysteem niet goed. Pijnklachten die langer bestaan hebben namelijk invloed op het zenuwstelsel. Dat reageert gevoeliger op prikkels, zoals licht, geluid en pijn. De pijn bij fibromyalgie, de rugklachten bij blijvende lage rugpijn, de buikpijn bij een spastische darm: de kenmerken en symptomen van al deze aandoeningen kunnen worden verklaard door een verhoogde waakzaamheid van het centrale zenuwstelsel.

Pijnprikkels

Zeventig procent van de chronisch pijnpatiënten is vrouw. Naar de oorzaak hiervan wordt volop onderzoek gedaan. Fibromyalgie is een voorbeeld van een chronische pijn-aandoening die veel vaker voorkomt bij vrouwen, want slechts tien procent van de fibromyalgiepatiënten is man. Waarom vrouwen vaker worden getroffen is onzeker. Sowieso is over fibromyalgie weinig bekend. Bij deze aandoening heeft iemand chronische pijn in de spieren en het bindweefsel, terwijl er geen fysieke oorzaak te vinden is. Wel bleek uit onderzoek dat fibromyalgiepatiënten vaker een verhoogde spierspanning hebben, ­vergeleken met mensen zonder fibromyalgie. Dat zou de spierpijn kunnen verklaren, maar de vraag is dan waardóór die hoge spierspanning wordt veroorzaakt. Ook dat is onbekend. Een andere theorie is dat de verwerking van pijnprikkels bij mensen met fibromyalgie anders verloopt.

Helaas zijn er geen medicijnen die het kunnen genezen. Klachten kunnen verminderen door pijnstillers en door beweging af te wisselen met rust. Yoga of meditatie om te ontspannen kan soms helpen. Fibromyalgie en Samenleving (FES), de patiëntenvereniging voor mensen met fibromyalgie, biedt de zelfmanagementtraining ‘Sterk met pijn’ aan om te leren beter om te gaan met de klachten.

Vier dimensies

Als een arts zegt dat er geen oorzaak gevonden kan worden voor pijn die maar niet over­gaat, en je er dus maar mee moet leren leven, is dat een moeilijke boodschap. Want van pijn die honderd procent echt voelt en er altijd is, word je radeloos. De Zorgstandaard Chronische Pijn beschrijft dan ook dat de behandeling van chronische pijn zich niet alleen op concrete, lichamelijke pijnklachten moet richten, maar dat ook psychische en sociale effecten moeten worden meegenomen. “Pijn is vierdimensioneel”, vertelt prof. dr. Kris Vissers. Hij is hoogleraar Pijn en Palliatieve Geneeskunde en voorzitter van het Radboud Expertise Centre of Pain and Palliative Medicine. “Elke pijn heeft effect op verschillende gebieden. In de eerste plaats is er de fysieke pijn, de pijn die je voelt. Daarnaast heeft pijn een psychologisch aspect. Als je op zondag met hoofdpijn opstaat maar de focus verlegt en een dagje op stap gaat, wordt de pijn meestal als minder hevig ervaren dan wanneer je in bed blijft en je partner de hele dag benadrukt dat die hoofdpijn zo naar voor je is. Grote kans dat je dan op maandag niet naar je werk gaat, waardoor de pijn je ook sociaal raakt. Dat is het derde aspect. Want soms heeft pijn zo veel impact, dat het niet meer lukt om je netwerk in stand te houden. Tot slot is er de ‘spirituele dimensie’. Hierbij raakt iemand dermate geïsoleerd door de pijn, dat hij zijn leven minder waard vindt en er misschien wel niet meer wil zijn.”

De pijn begrijpen

Bij de behandeling van chronische pijn moeten al die vier dimensies worden meegenomen. “Voor patiënten die bij mij komen is dat soms lastig”, vertelt pijnspecialist Kris Vissers. “Ze komen voor de pijn, niet voor een psychologische behandeling, zeggen ze. Ik leg altijd uit dat ik hen als professor zeker zal onderzoeken op de fysieke oorzaak, maar dat bij de behandeling ook hoort dat ze naar de pijnverpleegkundige gaan. Hier leren mensen begrijpen hoe pijn werkt. Als ze dat snappen, is het vaak beter te verdragen. Ook bezoeken ze een fysiotherapeut die bekijkt wat de fysieke beperkingen zijn. Gesprekken met een psycholoog zijn ook onderdeel van het traject. Begrijpen hoe iemand met pijn omgaat en wat het betekent in zijn leven en dat van de mensen om hem heen, is essentieel om een ­oplossing te vinden. Die oplossing is voor iedereen anders. Soms is het gedragstherapie of ­pijnrevalidatie. Als dat niet werkt, proberen we de pijn te dempen met bijvoorbeeld pijn­blokkades, medicatie of neuromodulatie: een behandeling waarbij zenuwbanen in het ruggenmerg met elektrische pulsen worden ­beïnvloed. Vaak is dat succesvol. Mensen mogen niet ­wanhopen. Nederland hoort op het gebied van pijnbestrijding tot de voorlopers. Zoek hulp bij een pijn­kliniek, vaak is er van alles mogelijk.”

Pijnstillende middelen

Er zijn verschillende medicijnen om chronische pijn draaglijk te maken. Paracetamol is de eerste hulp bij pijn; bij alledaagse en kortdurende pijnklachten voldoet dat prima. Wie daar te weinig aan heeft, kan ook ibuprofen proberen. Ook dit middel stilt pijn, remt ontstekingen en verlaagt koorts, maar gaat iets anders te werk dan paracetamol. Het remt de aanmaak van stoffen die pijn veroorzaken. Ibuprofen behoort tot de NSAID’s. In deze groep zitten ook pijnstillers als diclofenac, naproxen en aspirine: veelgebruikte middelen tegen gewrichtspijn, reumatoïde artritis en jicht. Voor sommige NSAID’s is een doktersrecept nodig. De derde en laatste groep pijnstillers is het zware geschut en alleen op recept verkrijgbaar: de morfine-achtige pijnstillers, ook wel opioïden genoemd. Hieronder vallen medicijnen als fentanyl, methadon, tramadol en oxycodon. Deze stoffen zorgen ervoor dat het pijnsignaal in de hersenen niet of minder sterk aankomt. Helaas is niet alle pijn met voorgenoemde middelen te bestrijden. Soms is een andere vorm van pijnbestrijding nodig, die in een pijnkliniek wordt gegeven. Zoals een zenuwblokkade of behandeling met een TENS-apparaat, dat kleine stroomschokjes aan de spieren en zenuwen geeft.

Voorkomen is beter

Om te voorkomen dat het zover komt en pijn chronisch wordt, moet de acute pijn die er meestal aan voorafgaat serieus worden genomen, vindt prof. dr. Kris Vissers. “Acute pijn na een operatie of een tennisblessure is een signaal dat je het even rustig aan moet doen. Dat komt het herstel ten goede. Bij een op de vijf patiënten verdwijnt die acute pijn niet en verergert het juist. Hoe dat komt weten we niet precies; wel is bekend dat mensen met acute pijn die steeds erger wordt vaker chronische pijn ontwikkelen. Uit onderzoek blijkt ook dat het bestrijden van acute pijn een belangrijke factor is bij het voorkomen van chronische pijn.” Dat betekent niet dat we bij een pijntje massaal aan de pijnstillers moeten. “Soms is dat nodig, maar het is heel belangrijk dat je luistert naar wat die acute pijn te zeggen heeft. Na een operatie geen rust nemen, pijn negeren en doorrennen, belemmert het herstel. Hierdoor kan het zenuwstelsel verstoord raken, met als gevolg dat pijn blijft. Ook als de lichamelijke oorzaak al weg is. Feit is ook dat de gemiddelde conditie van Nederlanders achteruitgaat. Overgewicht, een zittend beroep, weinig beweging: het kan allemaal een rol spelen bij het ontstaan van chronische pijn. Als je schouders vastzitten omdat je te veel en te lang ineengedoken achter een beeldscherm zit, heb je meer aan vaker pauzeren, bewegen of een fysiotherapeut inschakelen dan aan pijnstillers slikken. Ook hier geldt: als je de pijnklachten niet aanpakt, kan het chronisch worden. Pijn is een signaal dat serieus moet worden genomen.”

Waar kun je terecht?

In een pijncentrum worden mensen met chronische (langdurige) pijn behandeld. Omdat de ene pijn de andere niet is en elke situatie anders, is de behandeling op maat en meestal een combinatie van verschillende methodes. Aan de meeste ziekenhuizen is een pijncentrum verbonden. Vraag de (huis)arts om een verwijzing. Patiëntenverenigingen die te maken hebben met chronische pijn zijn verenigd in het samenwerkingsverband ‘Pijnpatiënten naar één stem’.

Meer tips voor een frisse start? Haal dan snel de nieuwe Libelle Gezond in huis met 25% korting via LosseBladen.nl.

De redactie van Libelle doet haar uiterste best om de informatie zo volledig en nauwkeurig mogelijk samen te stellen en te onderhouden, maar staat niet in voor de medische correctheid, volledigheid en actualiteit van de informatie op Libelle.nl.

De informatie op Libelle is uitsluitend bedoeld voor informatieve doeleinden. De inhoud is dan ook niet bedoeld ter vervanging van professioneel medisch advies bij klachten of ter voorkoming daarvan. Bij twijfel, adviseren wij je altijd om naar je huisarts te gaan.

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden