Gezondheid

Daarom is zwemmen in open water zo gezond

null Beeld

Je wordt er fit en gelukkig van en je weerstand schiet omhoog. En dat zijn nog maar een paar van de vele voordelen van zwemmen in open water. Journalist José Rozenbroek wil het ook weleens proberen. Zwemboei aan en gaan!

Heb ik ooit eerder in mijn badpak bij een wildvreemde vrouw in de kamer gestaan? Ik kan het me niet heugen. Linda Hes (66) overhandigt me een groene zwemponcho van wafeltjesdoek – “Heel handig om je badpak onder uit te trekken en je kunt hem ook als handdoek gebruiken” – en een opblaasbare zwemboei. Een zwemboei? Wat moet ik daarmee?
Even later belt Callista Koster (51) aan, eveneens in een zwemponcho gestoken. We lopen de straat uit, langs de kade naar de steiger aan het Amsterdamse IJ. Linda blaast de boei op en doet ’m met een tailleriem bij me om. “Zo ben je goed zichtbaar voor passerende boten en bij calamiteiten.” Ze wijst naar de overkant, waar het water zich vertakt en waar net een groot schip passeert. “Daar is het Amsterdam-Rijnkanaal, bij die vaarroute moeten we vandaan blijven.”

Koude douche

Het is een grijze dag in augustus, de buitentemperatuur blijft op zeventien graden steken. Met Callista en Linda ga ik vandaag openwaterzwemmen, een sport die de laatste jaren hype-achtige vormen dreigt aan te nemen, omdat het zo gezond en meditatief zou zijn. Het begon allemaal met Wim Hof, de iceman. Hof is een man die bovenmenselijke prestaties levert als het gaat om het doorstaan van kou: hij neemt ijsbaden van bijna twee uur, loopt blootvoets marathons in Lapland bij -30˚C en hij laat zich graag in wakken zakken om vervolgens honderden meters onder het ijs te zwemmen. Hij loopt ook ’s winters het liefst in korte broek en zonder shirt (zo verscheen hij vroeger ook op het schoolplein, tot afgrijzen van zijn vier kinderen, vertelt hij in zijn boek De Wim Hof Methode – maar dat terzijde).
Wetenschappers snapten niet hoe hij dat voor elkaar kreeg zonder onderkoeld te raken. Hof leek zijn autonome zenuwstelsel te kunnen beïnvloeden, wat geen mens ooit eerder was gelukt. Daarin wordt de temperatuur van het lichaam geregeld, maar ook hartslag, bloeddruk, ademhaling en het open- en dichtgaan van bloedvaten. Uit een onderzoek uit 2014 van het Radboudumc bleek inderdaad dat 24 proefpersonen die getraind waren in de Hof-methode in staat waren hun autonome zenuwstelsel te beïnvloeden door middel van ademhalingsoefeningen, koudetraining en meditatie.

null Beeld

In zijn boek herhaalt Hof zijn boodschap keer op keer: wie zijn methode omarmt, versterkt zijn immuunsysteem, verbetert zijn sportprestaties, verbrandt meer vet, wordt energieker en, last but not least, krijgt meer levensvreugde en een tevreden en rustige geest. Nou, dat wil ik ook wel, dus begon ik een halfjaar geleden met stap één: koud afdouchen. Volgens Hof houdt een koude douche per dag de dokter op afstand. Ik begon met een half minuutje, dat binnen twee weken werd opgevoerd tot twee minuten. Stond ik in het begin nog naar adem happend onder de koude waterstraal, ik merkte al snel dat ik door rustig en diep door te blijven ademen de kou beter kon opvangen. Verder merkte ik al snel de voordelen. Na zo’n douche, ook na korte nachten of als ik slecht had geslapen, stapte ik verkwikt en energiek de dag in. Maar tot stap twee, zwemmen of dippen in zee of ander buitenwater, kwam ik maar niet. Ik kon me er dat hele koude natte voorjaar maar niet toe zetten om ’s ochtends naar het strand te rijden of bij mij om de hoek in de Amstel te springen. Pas in juni sprong ik voor het eerst bij Bloemendaal in de koude Noordzee. Tot mijn vreugde merkte ik dat ik niet gillend en hyperventilerend kopje onder ging, maar dat ik al snel aan de kou gewend was.

Goed voorbereid

Duik nooit zomaar natuurwater in, want je weet niet hoe diep het is, of er rotzooi in het water is gedumpt en of het water schoon is. Doe het ook nooit in je eentje, in buitenwater zwemmen is niet zonder risico’s, zeker niet in de winter. Sluit je aan bij een groepje van ervaren zwemmers en lees erover, bijvoorbeeld het boek van Susan Houbraken (Buiten zwemmen, een frisse duik in natuurwater, € 22,99). Je kunt bij haar ook een privésessie boeken (vanaf € 150,-) via frisseduik.nl.

Waterrat

Dan lees ik een interview met Susan Houbraken, die van het zwemmen in buitenwater haar beroep heeft gemaakt. Als het aan haar lag, zou iedereen het buitenwater in moeten duiken, omdat het een gevoel van vrijheid geeft en het een boost geeft aan je weerstand. Ik koop meteen haar boek: Buitenzwemmen, een frisse duik in natuurwater. Houbraken (48) groeide als kind van expats op in verschillende landen, van Afrika tot Indonesië. Ze is haar hele leven al een waterrat. Na haar veertigste zwom ze wekelijks in buitenwater, alleen in de winter durfde ze niet, omdat ze bang was een blaasontsteking op te lopen. Tot een vriendin tegen haar zei dat je een blaasontsteking niet krijgt van kou, maar van een bacterie. Sinds 2015 zwemt ze nu de hele winter door, ook nadat ze een auto-ongeluk kreeg waarbij een nekwervel klem kwam te zitten, die veel pijn veroorzaakte. Ze werd arbeidsongeschikt verklaard en zat machteloos op de bank, tot ze merkte dat haar dagelijkse buitenwaterbad haar goed deed. Het koude water verdoofde de pijn, langzaam kon ze haar pijnlijke arm steeds wat meer bewegen en haar nek beter omhooghouden. Door de routine kreeg ze weer controle over haar lichaam en haar leven. Ze besloot van het zwemmen in buitenwater haar beroep te maken, ze richtte het platform Frisse Duik op, en geeft nu workshops en privésessies aan particulieren op locaties door heel Nederland. Aan de telefoon vertelt Houbraken dat ze het liefst altijd buiten zou willen zijn. “Wij zitten vaak de hele dag aan onze schermen geplakt en krijgen veel te veel prikkels. In de natuur word ik rustig. Regen, wind, kou: het deert me niet. Zwemmen in de regen vind ik juist heerlijk omdat ik me dan één voel met de elementen.”

null Beeld

Autonoom en vrij

Als expatkind had Houbraken weinig controle had over haar leven. Haar moeder was streng, ze moest zich voegen naar de regels van het land en haar kledingstijl aanpassen. “Maar als ik in het water lag, voelde ik me autonoom en vrij. Dat was ik even de baas over mezelf.”
Toen ze een keer aan de Afrikaanse kust in een mui terechtkwam, verdronk ze bijna. “Ik dacht: dit is het, ik geef me over. Dat was mijn redding, want daardoor dreef ik uit de mui en kon ik weer naar het strand zwemmen.” Die bijna-doodervaring weerhield haar niet om meteen daarna weer het water in te duiken. “Ik ben een enorme doorzetter. Hoe vaak ik ook niet van mijn paard ben gevallen. Elke keer weer stond ik op en ging ik er weer op zitten. Ik geef nooit op. Ook na dat ongeluk bleef ik doorzwemmen. Het water heeft me toen geheeld, daarvan ben ik overtuigd. De breuk in mijn nekwervels ging weliswaar niet weg, maar de pijn wel. Ik kon steeds meer en werd weer onafhankelijk van anderen. Zwemmen is voor mij macht over mezelf hebben, vrijheid.”
Ze is geen Wim Hof, zegt ze, ze heeft geen wetenschappelijke intenties. “Mijn missie is simpel: zwem de winter door, zwem de zomer in, in buitenwater. Je zult zien dat het je veel zal brengen. Maar onderschat het niet, het is een sport waarbij je kennis van zaken moet hebben. Zeker eind januari, begin februari, wanneer de winter op zijn hardst is, moet je weten wat je doet. Dus lees er een boek over, of doe een workshop. Als je bij mij een privésessie boekt, ga ik met je het water in en praat ik je erdoorheen. Hoe ga je om met weerstand? Wat houdt je tegen? En je moet altijd voorzichtig zijn. Nooit zomaar onbekend water in springen, altijd voorzichtig jezelf laten zakken, want wie weet is het minder diep dan je denkt of zijn er spullen in gedumpt. Ook de kou moet je niet onderschatten. Zodra je lichaam daarmee in aanraking komt, wil het vluchten. Het maakt dan het stresshormoon cortisol aan waardoor je gaat hyperventileren en je hartslag omhooggaat. Let dus goed op het ritme van je ademhaling en adem naar je navel toe. Als je te hoog blijft zitten, dan blijf je cortisol produceren. Het is allemaal een kwestie van wennen. Mijn adem stokt niet eens als ik nu een dip neem in ijskoud water. Ik kan gewoon door blijven praten en lachen.”
Als ik vertel dat ik de volgende dag ga zwemmen in het IJ geeft ze me nog een tip: “Houd het in elk geval langer dan dertig seconden vol. Want na de cortisolpiek komt er serotine vrij, het gelukshormoon. Dan voel je de pijn niet meer en krijg je een blij gevoel. Zo maak je een fijne herinnering die je naar méér doet verlangen.”

null Beeld

Top gear

Een felgekleurde zwemboei of zwemsaver laat zien dat je in het water bent en waar. Wel zo veilig, zeker als er boten in het water zijn of als je gaat zwemmen in zee. Op zo’n zwemboei kun je ook even uitrusten tijdens langere tochten. Te koop bij o.a. swimchicky.nl

Bad- of surfponcho’s zijn handig als je je natte badpak discreet wil uittrekken langs de waterkant. Te koop bij o.a. frisseduik.nl, Decathlon en zeemeermantel.nl

null Beeld

Tussen de eendjes

Daar sta ik dan, met mijn zwemboei om mijn middel en mijn badmuts en zwembrilletje op mijn hoofd op een steiger aan de Ertshaven. “Dit is het vervelendste deel”, zegt Linda terwijl ze zich via een trappetje in het koude water laat zakken. “Mijn lichaam schrikt toch elke keer weer. Ik denk altijd: waarom doe ik dit in vredesnaam?” Langzaam laat ik me ook in het water zakken en zwem achter Linda en Callista aan. We zwemmen de hoek om, langs de woonboten, richting de Steltloper, een hoge woontoren die half met zijn poten in het IJ staat. Het is een sensatie om langs huizen en kantoren te zwemmen, de grijze lucht boven me, het groengrijze water kabbelend om me heen, kwakende eendjes komen langszij gepeddeld.


Na een halfuurtje staan we weer op de steiger. We hebben ongeveer een kilometer gezwommen en ik voel me alsof ik een grote daad heb verricht. Onder de zwemponcho’s trekken we onze natte badpakken uit en lopen terug naar het huis van Linda, waar we grote bekers gemberthee drinken. Mijn voeten, die wat onderkoeld zijn geraakt – ze zijn wit en gevoelloos en het is net alsof ik op kussentjes loop –, worden langzaam weer warm. “Koop zwemsokken van neopreen”, raadt Linda aan. “Dan blijven je voeten warm.” Linda vertelt dat ze al tien jaar in open water zwemt. “In het begin zag je echt niemand zwemmen, nu komen er steeds meer mensen bij. Het mag eigenlijk niet in Amsterdam, maar de waterpolitie gedoogt het.” In de zomer doet ze regelmatig mee aan landelijke zwemtochten waarbij twee tot vier kilometer wordt gezwommen. “Zwemmen is echt onderdeel van mijn leven geworden. Ik heb overal in het land zwemmaatjes. Een van mijn vrienden is vierenzeventig en zwemt nog kilometers in zee.”

null Beeld

Minuutje dippen

Callista is anderhalf jaar geleden aangestoken door Linda. “Ik had nét een nieuwe baan toen corona uitbrak en ik opeens hele dagen thuiszat. Ik zag Linda zwemmen en heb me bij haar aangesloten.” Ze zwemmen gemiddeld drie keer per week, in de zomer zo’n 2,5 kilometer per keer. Ook de afgelopen winter hebben ze doorgezwommen toen het water afkoelde naar twee, drie graden. Dat wil zeggen: Linda hield het bij een minuutje dippen in haar badpak, Callista zwom tien minuten in een wetsuit. Callista: “Mij krijg je met geen stok een sportschool in, maar dit vind ik heerlijk. Het geeft me een gevoel van vrijheid. En ik blijf er fit en gezond bij.” Onderschat ook niet de mentale boost, zegt ze. “Tijdens het zwemmen denk ik alleen aan het hier en nu. Al het getob raakt op de achtergrond. En na afloop drinken we thee en kletsen we wat, als het even kan lekker buiten op de steiger. Heel gezellig.” Thuis stap ik onder de warme douche. Daarna koop ik via internet een zwemboei en zwemsokken. Volgende week wil ik wéér. ■

  • Fotografie: Stocksy
Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden