null Beeld

#DANKBAAR - Focussen op waar je blij van wordt: zo doe je dat

Journalist Francine Postma is een meester in het benoemen van wat níet goed gaat in haar leven. Ze weet dat het beter en zelfs gezonder is om zich te focussen op wat haar wél gelukkig maakt. Maar ja, hoe dan?

psychologie

“Weet je wat jij eens zou moeten proberen?”, vroeg mijn oom. “Een dankbaarheidsdagboek bijhouden.” Hij had me er speciaal voor gebeld. Dat kwam niet zo vaak voor, dus het was echt belangrijk. “Hoe kom je daar nou opeens bij?”, vroeg ik. “Ik las erover in de krant”, antwoordde hij. “Het schijnt echt te helpen.” Er schoot van alles door mijn hoofd. Ik was geïrriteerd (waar bemoeit bij zich mee!), lichtelijk beledigd (waarom zou ik geholpen moeten worden?), maar ook nieuwsgierig. Die laatste emotie won. “Vertel”, zei ik, en mijn oom barstte los. Onderzoek zou aantonen dat dankbare mensen langer en gelukkiger leven. Met een dankbaarheidsdagboek zouden mensen hun tevredenheid kunnen trainen, als een spier. En dat gunde hij me zo, want nou ja, ik moest het niet verkeerd opvatten, maar ik was natuurlijk wel wat zwaar op de hand.

Geen lolletje

Tja, daar had mijn oom wel een punt. Hoe graag ik ook zou willen dat het anders was, ik ben geen lachebekje. Nooit geweest. Er is altijd wel iets om over te piekeren. Vroeger waren het enge ziektes en zielige zeehondjes, tegenwoordig zijn het mijn twee temperamentvolle zoons, mijn eigen wisselende humeur, ons huishouden en natuurlijk de toestand rond corona. Ik ben een meester in benoemen wat níet goed gaat in mijn leven. Wat wél goed gaat, neem ik voor lief. De positivo’s in dit leven wantrouw ik een beetje. Zet dat masker toch af, denk ik dan. Het leven is nou eenmaal geen lolletje. Ik ben er niet trots op dat ik zo in elkaar steek en ik wéét dat het eigenlijk anders moet, maar ja, hoe dan?

Simpel: door wat vaker dankbaar te zijn. Dat zegt niet alleen mijn oom, maar ook de wetenschap. Ernst Bohlmeijer is hoogleraar geestelijke gezondheidsbevordering aan de Universiteit van Twente. Hij doet al jaren onderzoek naar dankbaarheid. Bohlmeijer: “Wat mij betreft is dankbaarheid de belangrijkste vaardigheid die mensen kunnen hebben in het leven. Het helpt enorm om je staande te houden onder moeilijke omstandigheden. Kijk, alles waar je aandacht aan besteedt, groeit. Aan jou de keus: focus je op wat er niet goed gaat in het leven of kijk je naar wat er wél goed gaat? We weten intussen uit onderzoek dat dankbare mensen langer leven, sneller herstellen van ziekte en beter slapen. Dat werkt zo: dankbaarheid geeft een goed gevoel. Wie zich goed voelt, is creatiever, opener naar andere mensen en maakt zich minder zorgen. Daardoor ervaren we meer voldoening en vertrouwen. Het is dus een zichzelf versterkend proces.”

null Beeld

MOOI MEEGENOMEN
Mensen die hun dankbaarheid uitspreken naar anderen zijn behalve gelukkiger ook populairder dan mensen die dat niet doen, blijkt uit Amerikaans onderzoek. Proefpersonen die tegen een ander zeiden wat ze waardeerden aan die persoon, werden door getuigen als competenter en aantrekkelijker beoordeeld. Volgens de onderzoekers schept dankbaarheid uitspreken vertrouwen en dat maakt weer dat anderen graag met je omgaan. Ook zouden we eerder geneigd zijn dankbare mensen te helpen. Bron: Greater Good Magazine

Niet zo zwart-wit

Het goede nieuws is: dankbaarheid is een vaardigheid die aan te leren is. Bohlmeijer: “Ook mensen die van nature wat somberder door het leven gaan, kunnen een positievere kijk op het leven krijgen. Hoe? Door te oefenen. Bijvoorbeeld door een dankbaarheidsdagboek bij te houden, waarin je elke dag noteert wat je waardeert in je leven. Het kan ook kleiner. Door ’s morgens na het wakker worden even vijf minuten te blijven liggen, terwijl je je bewust bent van wat je allemaal hebt om dankbaar voor te zijn. Je lichaam, het warme bed, het dak boven je hoofd. Ik doe dat zelf ook, elke dag. Het maakt een enorm verschil of je de dag in dankbaarheid begint of meteen in de ‘moet-stand’ schiet.”

Maar soms is het leven toch gewoon niet leuk? Mag je daar dan niet van balen? Bohlmeijer: “Natuurlijk mag dat, maar het is niet zo zwart-wit. Ook als je verdriet hebt of zorgen, zijn er nog steeds dingen die wél mooi of fijn zijn om hoop uit te putten. Het gaat erom dat je die blijft zien, ondanks de tegenslag. In dat opzicht kunnen we een voorbeeld nemen aan de onlangs overleden snowboarder Bibian Mentel, die haar been verloor en twintig jaar lang vocht tegen kanker, maar toch elke dag weer dankbaar was voor wat ze nog wel kon. Zij haalde het beste in zichzelf naar boven door het leven te blijven zien als een geschenk.”

LINDE (31): “Vier jaar geleden was ik net opgeklommen uit een depressie en deed ik een retraite met workshops in een klooster. Iemand raadde me aan om een workshop over schoonheid te volgen. Eerst dacht ik: hoezo schoonheid? Dat is niks voor mij. Al jarenlang omringde ik mezelf met zware, dramatische verhalen. Dat paste bij mij. De boeken die ik las, de films die ik keek, de muziek die ik luisterde, alles was heftig en emotioneel en had een rauw randje. Ergens had ik het idee dat dat beter was, oprechter, dieper, dan lichtheid en schoonheid. Alsof die laatste oppervlakkig waren.

Ik kon mezelf ook heel goed focussen op negatieve dingen in mijn leven. Ondanks mijn twijfel ging ik naar de workshop en tot mijn verbazing genoot ik ervan. Opeens viel het kwartje: niet alles hoeft altijd zwaar en dramatisch te zijn. Dat negatieve patroon mag best worden doorbroken en ik mag heus wel genieten van schoonheid en wat lichtere gedachten hebben. Sterker nog: daar voel ik me veel beter bij. Na die retraite ben ik in een dagboek gaan opschrijven waarvoor ik dankbaar was. Elke avond beantwoordde ik drie vragen: waarvoor ben ik dankbaar? Wat heb ik vandaag goed gedaan? Waar kijk ik naar uit? Al gauw merkte ik dat ik daar een heel goed gevoel van kreeg. Door vaker stil te staan bij de dingen waarvoor ik dankbaar was en wat er goed ging, leerde ik meer naar de positieve dingen te kijken. Toen ik eenmaal het mooie in mijn leven zag, trok ik vanzelf mooie dingen aan en koos ik bewust gezonde relaties, vriendschappen en plekken om te zijn. Ik kan nu zeggen dat ik heel gelukkig ben.”

Minder zwaar
“Natuurlijk is mijn leven niet alleen maar rozengeur en maneschijn, tegenslag hoort erbij. Maar waar ik mijn verdriet vroeger of wegstopte of juist groter maakte, zie ik het nu voor wat het is. Ik laat het toe, voel wat het met me doet, in plaats van er bang voor te zijn of erin te zwelgen. Daardoor kan ik het nu ook makkelijker achter me laten. Ook bij tegenslag lukt het me om te genieten van het lichte en het mooie in het leven. Dat maakt die tegenslag ook minder zwaar.”

null Beeld

Ook volgens hoogleraar klinische neuropsychologie Margriet Sitskoorn is dankbaarheid te trainen. “Door zogenoemde ‘neuroplasticiteit’ passen de structuur en functie van de hersenen zich voortdurend aan. Je kunt dit proces zelf gunstig beïnvloeden. Alles wat je herhaalt, versterk je. Dus wie structureel dankbaarheid oefent, versterkt daarmee de verbindingen in de hersenen die samenhangen met die dankbaarheid. Zo verstevig je als het ware dat weggetje in de hersenen en wordt het steeds makkelijker om dankbaar te zijn.”

Steeds moeilijker

Genoeg redenen om zelf aan de slag te gaan. Ik zoek een mooi rood schrift uit en besluit een week lang een dankbaarheidsdagboek bij te houden. De eerste dagen is het makkelijk. Ik voel me goed en de dankbaarheid ligt voor het oprapen. Ik ben dankbaar voor mijn man, mijn kinderen, mijn hond, mijn huis, tuin, de goedgevulde ijskast…

Het kost me geen enkele moeite elke ochtend drie dingen op te schrijven. Daarna begin ik het moeilijker te vinden. Ik wil niet steeds hetzelfde opschrijven, dat voelt te makkelijk. Wat ook niet helpt, is dat ik op dag vier wakker word met hoofdpijn. Ik merk meteen hoe dat mijn stemming negatief beïnvloedt. De zon staat stralend aan de hemel, maar ik denk alleen: wat een fel licht, en doe de gordijnen dicht. Ik heb geen zin om met de hond uit te gaan, het huis is een rommel en de melk is ook nog op.

null Beeld

Ik dwing mezelf toch te gaan zitten met mijn dankbaarheidsdagboek. Eerst denk ik: wat een gedoe, ik ben gewoon even nergens dankbaar voor. Ik probeer deze gedachte te negeren en doe mijn ogen dicht. Er moet toch iets zijn waar ik wel blij van word? Dan voel ik hoe fijn het is om hier gewoon even te zitten, met gesloten ogen. De band om mijn hoofd lijkt zich iets te verruimen. Is dat niet ook iets om dankbaar voor te zijn? ‘Ik ben dankbaar voor de rust die ik kan nemen als ik hoofdpijn heb’, schrijf ik op. Het voelt een beetje karig en mijn hoofdpijn gaat er niet opeens van over. Maar het is meer dan niets.

De rest van de dag kijk ik of ik op diezelfde manier dankbaar kan zijn voor kleine dingen. Een kop thee. Mijn man die aanbiedt de hond uit te laten. Dat ik rustig aan kan doen, omdat mijn zoons allebei naar school zijn. De afwezigheid van een deadline – wel zo prettig nu. Het maakt toch een beetje verschil, merk ik. Zou dat het geheim zijn van dankbaarheid? Dat je jezelf dwingt te zoeken naar lichtpuntjes, die er altijd wel zijn, ook al zijn ze nog zo klein?

Volhouden

De volgende dag lees ik terug wat ik heb opgeschreven. Het voelt goed dat het me, ondanks de hoofdpijn, is gelukt om ergens dankbaar voor te zijn. Gisteren voelt daardoor iets minder als een verloren dag. ‘Vandaag ben ik dankbaar voor mijn dankbaarheidsdagboek’, schrijf ik op. Flauw misschien, maar het is echt waar. Op dag zeven besluit ik dat ik dit ritueel van elke dag schrijven in mijn dankbaarheidsdagboek vol ga houden. Het is net als met naar buiten gaan voor een ommetje. Soms moet je jezelf dwingen, maar na afloop voel je je altijd beter.

MEER LEZEN?

  • De kracht van dankbaarheid, Ernst Bohlmeijer & Monique Hulsbergen (Uitgeverij Lannoo)
  • Ik2 – De beste versie van jezelf, Margriet Sitskoorn (Uitgeverij Boom)

Waar ben jij dankbaar voor? Schrijf het hier op.

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden