PREMIUM

De kracht van lucide dromen: zo word je mentaal sterker in je slaap

null Beeld

Wie haar dromen onthoudt en begrijpt, kan vaardigheden verbeteren en zelfs angsten overwinnen. Degene die een stap verder wil gaan, kan zich verdiepen in het fenomeen lucide dromen.

Nienke Pleysier

We brengen gemiddeld zo’n vijf jaar van ons leven in dromenland door. Dat is best veel toch? Vijf jaren waarin we de vreemdste avonturen beleven en soms ronduit angstige of juist gelukzalige ervaringen opdoen. En laten we maar meteen een misverstand uit de weg ruimen: íedereen droomt een paar uur per nacht, ook de mensen die stellig beweren dit niet te doen of zich nooit iets van hun avonturen herinneren. Best gek eigenlijk, dat we zo veel tijd dromend doorbrengen, maar weinig stilstaan bij wat er zich in die nachtelijke uren afspeelt. Ja, je houdt er soms een goed, of ronduit bizar verhaal aan over voor tijdens het ontbijt, maar verder? Maar als we de recente droomonderzoeken mogen geloven, is het vooral zonde dat we niet meer aandacht besteden aan de verhalen die ons brein ’s nachts produceert. Slaaponderzoek heeft namelijk aangetoond dat we onze droomavonturen kunnen gebruiken om onszelf beter te begrijpen. En het is nu zelfs bewezen dat we onze dromen ook bewust kunnen inzetten om onszelf mentaal sterker te maken, sportprestaties te verbeteren, om angsten te overwinnen of inspiratie te vinden. Kijk naar alle kunstenaars bij wie het idee voor hun meesterlijke roman of film al slapend tot hen kwam. Of wat te denken van Larry Page, die het idee voor Google, ’s werelds grootste zoekmachine, in zijn droom bedacht. “Het klinkt misschien te mooi om waar te zijn,” zegt psycholoog en droomtrainer Tim Post, “maar wetenschappers weten inmiddels dat dromen géén bedrog zijn.” Hoog tijd dus voor een reisje naar dromenland.

null Beeld

Lucide dromen

Het was psychoanalyticus Sigmund Freud die met de theorie kwam dat onze dromen toch vooral uiting gaven aan onze onderdrukte verlangens. En dan ging het volgens hem nooit om verlangens naar, we noemen maar iets, een cruise over de Rijn, maar altijd over seks of geweld. Het was ook diezelfde Freud die een dikke eeuw geleden het idee introduceerde dat symbolen uit onze dromen een bepaalde betekenis zouden hebben. Zo schreef hij dat ‘alle langwerpige voorwerpen, zoals stokken, boomstammen en paraplu’s en alle langwerpige, puntige wapens het mannelijk lid vertegenwoordigen’. Veel wetenschappers, neurologen, psychiaters en andere knappe koppen kwamen tegen dit soort universele droomwoordenboeken in het geweer.

null Beeld

Globaal genomen geldt in de wetenschap nu het eenvoudige principe: om dromen te begrijpen, moet je degene die ze droomt goed kennen. Wetenschapsjournalist Guillaume Jacquemont brengt in zijn pas verschenen boek over dromen de meest recente inzichten in kaart. Hij geeft handvatten hoe het meeste uit onze dromen te halen, want dat loont volgens hem. ‘Onze dromen bevatten een schat aan informatie over onszelf, maar ze spreken een heel eigen taal. Elementen uit ons leven worden in onze dromen door elkaar gehusseld en aan alle kanten verwrongen, vooral door het bijzondere functioneren van het brein tijdens de slaap. Dat is een hele uitdaging, want zie tussen al die gebeurtenissen, gevoelens, gedachten, verlangens en zorgen maar eens terug te vinden wat er werkelijk in het geding is. Hiervoor moeten we de ‘code van de droom’ kraken.’

Twee keer zo lang leven

De boeddhisten gebruiken hun dromen al eeuwenlang op hun weg naar een ‘hoger bewustzijn’. “Goed gebruikmaken van onze dromen is een beetje alsof we ons leven met twee vermenigvuldigen: in plaats van honderd jaar leven we dan tweehonderd jaar”, sprak een groot boeddhistisch leider wijs. En de Franse humorist Pierre Dac voegt daar lachend aan toe: “We dromen zodat we ons ’s nachts niet hoeven te vervelen.”

Droomdagboek

Ook droomtrainer en psycholoog Post is ervan overtuigd dat onze dromen een belangrijke tool kunnen zijn voor zelfstudie en persoonlijke ontwikkeling. “Door je bewust te worden van wat je droomt, kun je jezelf beter leren kennen”, legt de droomtrainer uit. “In je dromen komen vaak diepgewortelde overtuigingen en gevoelens naar boven.” In de trainingen en workshops die hij geeft, helpt hij mensen het meeste uit hun dromen te halen. Maar om überhaupt toegang tot onze dromen te krijgen, moeten we natuurlijk eerst leren onthouden wat we dromen. En de eenvoudigste manier hiervoor is volgens Post het bijhouden van het aloude droomdagboek en ’s ochtends direct opschrijven wat we hebben gedroomd. “De meeste mensen denken als ze wakker worden meteen aan de dag die komen gaat, of aan hoe het kan dat het nu al zeven uur is”, vertelt Post. “Maar als je eerste gedachte uitgaat naar wat je net hebt gedroomd, dan zijn er bijna altijd nog flarden aanwezig. Schrijf die zo gedetailleerd mogelijk op. Dient er zich iets aan, een beeld, een gevoel, een persoon of handeling, concentreer je dan daarop en probeer je te herinneren wat vlak daarvoor en ook nog dáárvoor gebeurde.” Goede kans dat we op deze manier een groot deel van de droom reconstrueren. Een andere tip die kan helpen bij het herinneren van onze dromen: voor we in slaap vallen drie keer in gedachten zeggen ‘Ik ga onthouden wat ik droom’. Vervolgens lezen we na een week of twee onze droomdagboeken terug: welke thema’s komen steeds terug in onze dromen, welke mensen en plaatsen en wat betekent dit voor ons?

null Beeld

Je droom sturen

Wanneer we onze dromen kunnen ont-houden en ze leren lezen, kunnen we nog een stapje verder gaan: namelijk leren zelf invloed uit te oefenen op een droom. ‘Lucide dromen’ heet dit fenomeen, oftewel ‘droombewustzijn’, zoals Post het noemt. “Er zijn verschillende theorieën over de functie van onze dromen. Een daarvan is het idee dat we in onze dromen oefenen met het doorstaan van bepaalde gevoelens, emoties en situaties”, legt hij uit. “Je zou volgens deze theorie kunnen stellen dat je hersenen in je dromen aan mentale krachttraining doen in voorbereiding op de volgende dag.” Uitgaande van deze theorie zou je deze nachtelijke mentale training ook bewust kunnen inzetten. En tada: ziehier de wetenschap en beoefening van ‘lucide dromen’. We weten daarbij dat we dromen en zijn in staat zelf de regie in handen te nemen.
Uit onderzoek blijkt dat 54 procent van de mensen weleens spontaan een lucide droom heeft gehad. Maar je kunt dus ook leren opzettelijk droombewust te worden in je slaap. Het was de Amerikaan Stephen LaBerge die in de jaren tachtig bewees dat het mogelijk was om zelf de regie over je dromen te nemen. Om het bestaan van lucide dromen te bewijzen, vroeg hij zijn proefpersonen een teken te geven op het moment dat ze grip kregen op hun droom. Dat moesten ze doen door bepaalde oogbewegingen te maken. Het lukte: terwijl ze in dromenland waren, registreerde meetapparatuur de van tevoren afgesproken beweging.

null Beeld

Niks zweverigs

Sindsdien is er steeds meer onderzoek gedaan naar lucide dromen. En dan vooral naar de vraag: wat kunnen we hiermee? De mogelijkheden blijken eindeloos te zijn: van het oplossen van trauma’s tot het overwinnen van angsten. Ook kun je slapend allerlei vaardigheden oefenen. Uit Duits droomonderzoek bleek dat mensen die in hun dromen oefenden om muntjes in een beker te gooien, vervolgens in wakkere toestand beter presteerden. Zonde toch dat niet iedereen zich van deze mogelijkheden bewust is, constateert Post. “En dat terwijl iedereen het kan leren. Je hoeft niet over speciale vaardig-heden te beschikken en er is ook niks zweverigs aan. Het enige wat je hoeft te doen, is je in je droom bewust worden van het feit dat je droomt. Wanneer je je dromen een tijdje hebt geanalyseerd, zul je bepaalde terugkerende thema’s ontdekken: plekken, voorwerpen, mensen of bijvoorbeeld een zogenaamde roze olifant die steeds terugkomt. Voordat je gaat slapen, kies je zo’n thema uit – die roze olifant bijvoorbeeld – en spreek je met jezelf af: wanneer ik in mijn droom die roze olifant zie, weet ik dat ik aan het dromen ben. En voilà: daar sta je dan, bewust en wel, in je eigen droom en kun je doen wat je wil. In de tijd dat we dromen, vindt in ons hoofd een bijzonder proces plaats. Onze hersenen koken van creativiteit en die vruchtbare bodem kunnen we voor allerlei doeleinden gebruiken.”
Zelf gebruikte Post zijn lucide dromen om van zijn presentatie. angst af te komen. Dat deed hij door in zijn dromen eindeloos te oefenen met het spreken voor een groot publiek. Toen hij daarna in het echte leven een TED Talk moest geven voor een zaal vol mensen, was hij de kalmte zelve.

null Beeld

Zo leg je de droom uit

Journalist Guillaume Jacquemont is fan van de wetenschappelijk onderbouwde DSR-methode om onze dromen te analyseren. Hier staan de beschrijving, kernherinnering en herformulering van de droom centraal: Description, Souvenir-Sources, Reformulation. Waarschijnlijk kunnen we niet alles wat er in de dromen gebeurt volledig verklaren, maar dat geeft niet. Het belangrijkste is volgens hem ‘dat we er bepaalde betekenissen in vinden waarmee we verder komen in onze zelfkennis’.

Met deze DSR-methode kunnen we onze dromen uitleggen, aldus Jacquemont. Focus ’s ochtends op een droom van de voorgaande nacht, maar je kunt ook een droom uit je dromenschrift kiezen.

Oefening

  1. Het verhaal van je droom aanvullen
    Noteer meteen ’s ochtends na het wakker worden alles wat je te binnen schiet over de plaats, de personages, de handeling, de gedachten, de voorwerpen en de ervaren gevoelens uit de droom.
  2. De kern zoeken
    Vraag je bij elk element van de droom (handeling, voorwerp, plaats, personage) af welke herinneringen het oproept en wat die voor je betekenen. Welke ideeën en gevoelens zijn ermee verbonden? Stel bijvoorbeeld dat je in je droom een trap afdaalde: wat komt er dan onmiddellijk bij je op? Is dat de angst om te vallen omdat je onlangs gevallen bent? Of doet het je denken aan de keren dat je thuis de trap af vloog, opgewonden bij het vooruitzicht van een afspraakje, of aan de dagen waarop je met zware of juist lichte tred de werkdag tegemoet ging?
  3. De elementen van de droom herformuleren
    Dit is de lastigste stap. Probeer zo veel mogelijk de elementen uit stap 1 te vervangen door algemenere elementen. Vraag jezelf daarbij af welk gevoel je er tijdens de droom bij kreeg. In veel dromen worden ideeën of algemenere concepten min of meer concreet verbeeld. ‘Ik loop naakt met Dennis door Parijs’ kan bijvoorbeeld worden: ‘Ik doe iets nogal onconventioneels met een vriend in een stad van kunstenaars waar alles mag’. Of: ‘Ik laat mezelf van mijn weerloze, angstige kant zien aan mijn baas, in een stad waar ik voor het werk naartoe ben verhuisd, maar waar ik me niet op mijn gemak voel’.
    Nogmaals: het belangrijkste is om de elementen van de droom te verbinden met jouw ervaringen en jouw karakter. Waarmee associeer je naaktheid? Wat vind je van Parijs? Wat betekent de persoon Dennis voor je?
  4. Even reflecteren
    Lees de opnieuw geformuleerde droom en ga bij jezelf te rade of deze iets prijsgeeft over je zorgen en ambities. Misschien ben je al in de vorige stap met deze reflectie begonnen.

Meer lezen?

  • De wetenschap van dromen. Leer dromen onthouden, interpreteren en sturen, Guillaume Jacquemont (€ 20,99, Uitgeverij Ten Have).
  • Droom meester, droom jezelf sterker tijdens de slaap, Tim Post (e-book € 11,99, Uitgeverij Prometheus).

Fotografie: Getty Images

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden