PREMIUMgezondheid

Dit is de nieuwe aanpak voor een frozen shoulder

null Beeld Dewi Drolenga
Beeld Dewi Drolenga

Een frozen shoulder doet zijn naam eer aan: het gewricht voelt als bevroren, er is geen beweging in te krijgen en het doet ook nog eens veel pijn. De oorzaak is onbekend, maar er is soms wel iets aan te doen.

Marlies JansenDewi Drolenga

De pijn die Geke (47) al een halfjaar in haar rechterschouder had, werd steeds erger. Toen ze hem ook minder goed kon bewegen, ging ze naar de fysiotherapeut. “Ik moest mijn armen omhoog tillen. Verder dan schouderhoogte kwam ik met rechts niet. ‘Ik zie het al: een frozen shoulder’, constateerde de fysio. Ik bleek al in fase twee te zitten. ‘Het kan nog wel anderhalf jaar duren en er is niets aan te doen’, werd mij verteld.”

Dit was niet wat Geke wilde horen. “De pijn is verschrikkelijk en is er vrijwel de hele dag. Als ik de deurklink naar beneden duw, als ik deo wil spuiten, mijn haar in een staart wil binden, als ik de was in de machine stop of groenten wil snijden. Op al die momenten schiet er een stroomstoot door mijn schouder en arm, die me de adem beneemt en zo’n dertig seconden aanhoudt. Ook slapen op mijn rechterzij gaat niet en elke ochtend word ik om vijf uur wakker van de pijn.”
De ervaringsverhalen van meerdere kennissen van Geke, allemaal 45-plussers, zijn ook niet bemoedigend. “Eén vriendin draagt een mitella om de pijn te temperen. ’s Nachts tapet ze haar schouder in en schikt ze allerlei kussens waarop ze kan leunen. Ze loopt bij een fysiotherapeut, osteopaat en manueel therapeut en heeft al twee prikken met corticosteroïden gekregen, maar niets lijkt te werken.”

null Beeld

Pijn, stijf, ontdooien

We spreken van een frozen shoulder als de schouder stijf, ‘bevroren’, is. De tot nog toe gangbare verklaring was dat het kapsel van het schoudergewricht is gekrompen en verkleefd geraakt, vermoedelijk door een ontsteking in het begin. Er zijn drie fases volgens Beate Dejaco, schouderfysiotherapeut bij Sportmedisch Centrum Papendal. “In de eerste fase staat pijn op de voorgrond, ook ’s nachts. In de tweede fase wordt de pijn minder, maar neemt de stijfheid toe en kan de schouder beperkt worden bewogen. Vooral de armen omhoog doen en naar buiten draaien is lastig. In fase drie ontdooit de boel als het ware en ebt de stijfheid weg.”
Dit verloop is bij alle mensen met een frozen shoulder te zien. Maar sinds onderzoek van Luise Hollmann aan de Universiteit van Canberra, vier jaar geleden, is de oorzaak – dat stijve, verkleefde kapsel – niet meer zo zeker. Hollmann vroeg zich af of de schouder van mensen met een frozen shoulder wél kon bewegen als ze door middel van narcose in slaap waren gebracht. Wat bleek: bij iets meer dan de helft van de proefpersonen kon de schouder probleemloos bewegen toen ze eenmaal onder zeil waren. “Dit onderzoek suggereert dat het niet meer goed kunnen bewegen in een aantal gevallen wordt veroorzaakt door pijnlijke, verkrampte spieren, net als bij spit, en niet altijd door de kapselstijfheid.”

null Beeld

Tijdige diagnose

Opvallend is dat meer vrouwen dan mannen kampen met een frozen shoulder, al wordt dat niet officieel bevestigd in de statistieken. Beate Dejaco. “Maar liefst vijf procent van de mensen krijgt er last van, meestal als ze tussen de vijftig en zestig jaar zijn. Waarom precies, is niet duidelijk. Vermoedelijk spelen hormonen een rol. Niet alleen bij vrouwen, ook bij mannen verandert de hormoonhuishouding in die leeftijdsfase.” Mensen met diabetes of schildklierproblemen – aandoeningen waarbij hormonen een rol spelen – hebben relatief vaak last van een frozen shoulder. De aandoening kan ook ontstaan na een trauma zoals een blessure, val of operatie, maar deze wordt tegenwoordig post-traumatische stijve schouder genoemd.
Een frozen shoulder is meestal niet te zien op een röntgenfoto, MRI-scan of echo. De diagnose wordt gesteld aan de hand van lichamelijk onderzoek door een huisarts of fysiotherapeut, maar er is een valkuil. “Omdat een frozen shoulder begint met pijn, de stijfheid volgt immers pas in een latere fase, lijkt het in het begin op een slijmbeurs- of peesontsteking die óók veel voorkomt bij mensen boven de veertig. Daardoor wordt een tijdige diagnose nogal eens gemist.”

Dat is slecht nieuws om meerdere redenen. Zo ís er namelijk een effectieve behandeling van de frozen shoulder, helemaal in het begin. Dejaco: “Een injectie met corticosteroïden rechtstreeks in het schoudergewricht in fase één kan serieus een groot verschil maken. De pijn neemt enorm af en vaak zie je dat die stijfheid van de volgende fase zich niet eens meer ontwikkelt. Het probleem kan daardoor sneller voorbij zijn. Dat is winst, want een frozen shoulder kan wel twee tot drie jaar aanhouden. Zeker wanneer de klachten op een verkeerde manier worden behandeld. Dan verergeren ze, waardoor het herstel langer duurt. Dat is het andere effect van het missen of te laat stellen van de diagnose, namelijk dat er door verschillende behandelaars tegen wordt geduwd en eraan wordt getrokken, waardoor mensen langer onnodig met veel pijn rondlopen.”

Au!

De pijn van een frozen shoulder kan zeurend en/of stekend zijn en uitstralen naar de nek, (boven)arm en vingers. De pijn kan de hele tijd aanwezig zijn of af en toe, dat wisselt per persoon. Dat iemand met een frozen shoulder alles uit de kast haalt om er iets aan te doen, verbaast schouderfysiotherapeut Beate Dejaco niet. “Frozen shoulder-patiënten geven een pijnscore van 7 tot 8 op een schaal van 0 tot 10. Dat is hoog, want 10 is ondraaglijk.”

null Beeld

Niet forceren

“Dwars door de pijn heen bewegen werkt averechts en geeft nog meer pijn”, zegt de schouderfysiotherapeut. “Als pijn in de spier de oorzaak is, zullen de spieren rondom het schoudergewricht nog meer verkrampen. Vroeger moest je naar de fysiotherapeut om de schouder te laten mobiliseren, dus geforceerd in beweging krijgen. Dat gebeurt nu niet meer. Uit onderzoek blijkt dat de combinatie van een injectie met corticosteroïden en oefentherapie onder begeleiding van een fysiotherapeut het best werkt. Ook hierbij geldt: beweeg niet door de pijngrens heen. De pijn moet hanteerbaar blijven.”

De oefeningen verschillen per fase en per patiënt. In fase 1 kan het betekenen dat iemand hooguit een bal over de tafel van zich af rolt en weer naar zich toe. “Eerst gaat het puur om in beweging blijven om de pijn te minderen. In de latere fases worden de bewegingen meer uitgebreid en ga je de spieren trainen om sterker te worden.”

Overigens kunnen massages of dry needling (waarbij met een naald in verdikkingen in een spier wordt geprikt) soms verlichting geven omdat de spieren erdoor ontspannen. Ook manuele therapie en behandelingen van de chiropractor, osteopaat of acupuncturist kunnen in individuele gevallen best helpen. Er is alleen geen bewijs dat het effect heeft, in tegenstelling tot de injectie met corticosteroïden.

null Beeld

Hydrodilatatie

Eén ding is zeker: een frozen shoulder gaat over. Beate Dejaco: “Sommige mensen zijn er in een halfjaar vanaf, bij andere duurt het drie of vier jaar.” Zijn er voor ongelukkigen met een schouder die zó lang in de ijstijd blijft echt geen andere opties? Jawel, maar die zijn niet zaligmakend. Zo bestaat er een ingreep die hydrodilatatie heet, waarbij een vloeistof met een zoutoplossing in het schoudergewricht wordt gespoten om het stijve kapsel op te rekken. Het levert een béétje meer beweeglijkheid op, als de behandeling al aanslaat. Een andere optie is een kijkoperatie door een orthopedisch chirurg, waarbij de verklevingen in het schoudergewricht en eventueel het kapsel zelf worden losgemaakt. Maar ingrepen als deze worden bijna nooit toegepast omdat de frozen shoulder uiteindelijk vanzelf overgaat en operatieve ingrepen het risico op complicaties met zich meebrengen. Eén van de complicaties is… een frozen shoulder. Waarmee de ellende weer van voor af aan begint.

Over herhaling gesproken: Geke, met wie we dit verhaal begonnen, is bang dat ze het straks, als haar ene schouder is genezen, aan de andere kant krijgt. Want ook dat ziet ze om zich heen gebeuren. “Het komt inderdaad soms voor”, erkent Beate Dejaco. “Maar veel vaker zie ik dat de andere schouder ‘gewoon’ overbelast is geraakt door het compenseren van de pijnlijke schouder. Dus maak jezelf niet bang, je hoeft het écht niet aan beide kanten te krijgen.”■

De juiste hulp

Wie even googelt, ontdekt dat er flink wat behandelcentra zijn voor een frozen shoulder. Omdat een verkeerde behandeling de pijn en de duur verergeren, is het belangrijk om een fysiotherapeut te kiezen die gespecialiseerd is in schouders. Liefst eentje die verbonden is aan een regionaal ‘schoudernetwerk’ met collega’s. Deze experts wisselen kennis uit en werken vaak samen met huisartsen en het ziekenhuis. Schouderfysiotherapeut Beate Dejaco: “Een injectie met corticosteroïden in het schoudergewricht kan bijvoorbeeld worden gezet door een ervaren huisarts of onder echogeleiding bij een radioloog. Daarvoor hoef je niet naar een orthopeed. Dat scheelt ook in de zorgkosten.”

LET OP!

De oefeningen mogen absoluut niet pijnlijk zijn, hooguit wat rek veroorzaken. Na het oefenen mag de schouder een beetje oncomfortabel voelen maar dat moet na enkele uren wegtrekken.

  • Oefening 1
    Sta rechtop, houd een theraband (dynaband) vast in de hand van de pijnlijke arm/schouder. Houd de elleboog in je zij en de onderarm recht voor je en maak een voorwaartse/schuin zijwaartse stap. Daarbij blijven elleboog en onderarm in dezelfde positie.
  • Oefening 2
    Plaats de pijnlijke arm achter op de rug (als dit lukt). Houd een stok/bezemsteel vast en trek met de goede hand/arm de stok langzaam omhoog. Dit kan ook met een badlaken.
null Beeld
  • Oefening 3
    Houd de elleboog van de pijnlijke schouder in de zij. Houd een stok vast en duw deze met de andere hand horizontaal naar buiten.
null Beeld
  • Oefening 4
    Rol een zachte bal langzaam langs de muur omhoog en terug zonder de bal kwijt te raken.
null Beeld
  • Oefening 5
    Leg een zachte bal op tafel of aanrecht-hoogte en ga ernaast staan of zitten. Leg de handpalm vlak op de bal en rol deze naar voren en/of zijwaarts.
null Beeld
  • Oefening 6
    Leg de grote gymnastiekbal op tafel en rol de bal met beide armen zo ver mogelijk naar voren en terug.

NIEUWE BEHANDELING

Schouderfysiotherapeut en manueel therapeut Bastiaan van Oosterhaven van de Frozen Shoulder Poli ontwikkelde de Fascie Reset Methode.

Wat is het uitgangspunt van deze behandeling?

“Tachtig procent van de bewegingsbeperking komt niet, zoals vaak wordt gedacht, door het verstijfde, verdikte kapsel van het schoudergewricht, maar door veranderingen in de fascie. Dat is bindweefsel, een webachtig systeem dat in het hele lichaam zit. Om alle organen, bloedvaten, pezen en spieren zit een dun laagje bindweefsel, en het ligt ook vlak onder de huid. Je kunt het zien als een wetsuit: het heeft een bepaalde spanning en houdt al het weefsel en de organen bij elkaar. Het zorgt ervoor dat we kunnen bewegen en het geeft stabiliteit aan ons lichaam. De ontsteking waarmee een frozen shoulder start, heeft veel effect op dit hele systeem. Dat heb ik ontdekt door me te verdiepen in wetenschappelijk onderzoek en opleidingen te volgen bij gerenommeerde wetenschappers op het gebied van bindweefsel.”

Wat gebeurt er dan precies?

“De verschillende laagjes fascie verkleven of komen verkeerd gespannen te staan rondom de schouder. Binnen de spieren ontstaan daardoor statische verkrampingen. Die verkrampte spieren zijn erg pijnlijk. Dat is de belangrijkste reden waarom de schouder verstijft.”

Wat is eraan te doen?

“Ik verander de spanning in de fascie door deze met de hand in de juiste richting te bewegen. Hierdoor herstelt de ‘verglijdbaarheid’ tussen de verschillende lagen bindweefsel en ontkrampen de spieren. De behandeling doet absoluut geen pijn. Ik ga niet de diepte in, zoals bij de bekende bindweefselmassage door een fysiotherapeut, maar werk vlak onder de huid. Het effect is bijzonder. Vaak kan iemand na één behandeling de arm alweer omhoog bewegen. Wel geef ik oefeningen mee voor de eerste dagen, om te voorkomen dat de fascie teruggaat in zijn oude vorm. In maximaal drie behandeling en binnen zes weken is de frozen shoulder hersteld.”

Werkt dit bij iedereen?

“Helaas niet. Tijdens de ontstekingsfase, als iemand ook in rust pijn heeft, kan ik er niet mee starten. Ook bij mensen met diabetes werken de technieken minder goed. De behandeling is alleen geschikt voor mensen die minstens negen maanden een frozen shoulder hebben. Hoe langer de schouder vastzit, hoe grote de kans dat ik hem loskrijg.”

Tekst: Marlies Jansen | Illustraties: Dewi Drolenga | Met dank aan: Beate Dejaco

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden