null Beeld stocksy
Beeld stocksy

Dit is waarom partners vreemdgaan

Van een stiekeme flirt tot een jarenlange verhouding: wie een vaste relatie heeft, weet dat voor overspel meestal een hoge prijs betaald wordt. Waarom gaan partners dan tóch vreemd?

Vreemdgaan, een scheve schaats rijden, een affaire hebben, buiten de pot piesen, overspel: de definitie ervan verschilt per persoon en per leeftijdsfase. Ben je al overspelig als je flirterige berichten stuurt naar een collega, of is de grens pas overschreden als je met diezelfde collega halfnaakt op het kopieer­apparaat ligt?Wat de beste omschrijving ook is, de vraag blijft waarom mensen hun partner ontrouw zijn. Het antwoord is: waarom niet?

Zolang er mensen zijn, worden ze verliefd op elkaar. Maar soms word je tijdens je relatie ook verliefd op een ander. Evolutionair psychologen hadden daar altijd een verklaring voor: mannen moeten nu eenmaal voor zo veel mogelijk nageslacht zorgen. Maar met wie gaan die mannen vreemd? Met een select gezelschap alleenstaande vrouwen? Natuurlijk niet, het meest waarschijnlijk is dat vrouwen net zo vaak vreemdgaan als mannen. Toen dat eind vorige eeuw voor het eerst grondig werd onderzocht, bleek dat te kloppen. Vrouwen waren ook overspelig. Iets minder vaak dan mannen, maar veel vaker dan jarenlang werd aangenomen.

null Beeld

Omdat het kan

Zo’n 40 procent van de vrouwen en 60 procent van de mannen heeft weleens een buitenechtelijke relatie gehad. Bij mannen komt overspel in alle leeftijdscategorieën evenveel voor, met een kleine toename vanaf halverwege de veertig.

De meeste vrouwen gaan pas vreemd na hun veertigste. Vrouwen koesteren lang het beeld van de eeuwigdurende romantische liefde, pas later ontstaat het idee dat zelfontplooiing belangrijker is dan seksuele trouw. Ze beginnen daarom gemiddeld op latere leeftijd met buitenechtelijke affaires. Waaróm? Niet omdat ze hun partner willen verlaten, ongelukkig zijn of op zoek naar seks, liefde en aandacht. Uit onderzoek blijkt dat de helft van de ondervraagde overspeligen zelfs heel tevreden was met zijn of haar relatie. Mensen gaan vreemd omdat het kan. Het idee dat mannen vooral uit zijn op seks en vrouwen liefde en aandacht zoeken, is onderuitgehaald door een Noors onderzoek uit 1998. Mannen en vrouwen hebben verschillende talen om hun seksualiteit te uiten, zo constateerden de wetenschappers. Vrouwen vertalen hun seksuele gevoelens naar emoties en communicatie. Mannen uiten hun gevoelens van stress, woede en verliefdheid in seks. Maar in wezen liggen emoties en seksuele gevoelens van de overspelige dicht bij elkaar.

Wat is een affaire?

In haar Ted Talk Why happy couples cheat omschrijft Belgisch-Amerikaanse psychotherapeute Esther Perel een affaire als volgt:

  1. De relatie is geheim. Zelfs als er anderen zijn die van het bestaan op de hoogte zijn, is het geheime deel ervan de basisstructuur. Je zet geen selfie met je minnaar/ minnares op Facebook.
  2. Er bestaat een emotionele band tussen de overspeligen. Prostitutiebezoek valt dus wel onder ontrouw, maar niet onder een affaire.
  3. Er is sprake van seksuele chemie. Je hoeft er niet eens seks voor te hebben. De gedachte dat je die ander uitbundig zou kunnen kussen, is soms al opwindend genoeg. Perel heeft ook een podcast over dit onderwerp: Where should we begin?

Pizzabodem

Tot diezelfde conclusie komt ook psychotherapeut Esther Perel, die al jarenlang onderzoek doet naar de redenen van vreemdgaan. Volgens Perel komt veel ontrouw voort uit de behoefte aan zelfontdekking. Door gesprekken met cliënten ontdekte ze dat veel mensen vaak niet meteen kunnen vertellen waarom ze een affaire hadden, maar dat als ze doorvroeg, bleek dat ze op zoek waren naar een versie van zichzelf die ze kwijt waren of nooit waren geweest. Vaak wordt een affaire geweten aan een slechte of ingedutte relatie of de bedrogen partner. Volgens Perel is het makkelijker om een vaste partner iets te verwijten, maar heeft zelfontdekking meestal niets met hem of haar te maken.

Toen ik jaren geleden ontdekte dat mijn vriend stiekem verliefd was op een ander, zette ik alles op papier om te begrijpen wat er was misgegaan. Ik beschreef onze relatie als een pizza: als de bodem maar goed is, maakt het niet uit wat je er verder op gooit. Mijn vriend was van mening dat het juist om het beleg ging, niet om de bodem. Terwijl we moeizame gesprekken voerden aan de hand van pizzabodems, dreven we steeds verder uit elkaar. Tot er niets meer te redden viel en ik, bedrogen vrouw, mee uit lunchen werd genomen door zijn beste vriend. Terwijl ik huilend aan tafel zat, zei hij dat het niets met mij te maken had. Dat vond ik toen een gekke opmerking. Ik had veel meer aan mijn vriendinnen, die mij adviseerden mijn ex met pek en veren weg te sturen. Maar de beste vriend had denk ik toch gelijk. De zoektocht naar een andere liefde had meer met mijn toen­malige partner te maken dan met mij. Een zoektocht naar jezelf die niet is uit te leggen aan de hand van pizzabodems.

null Beeld

Hoeveel?

Op basis van de verschillende definities van ontrouw of overspel lopen de getallen uiteen van 25 tot 75 procent. In een lezersonderzoek van Psychologiemagazine uit 2014 onder 1800 vrouwen en 500 mannen zegt bijna de helft ooit bedrogen te zijn. Bijna de helft geeft ook aan ooit iemand te hebben bedrogen. Uit groot Amerikaans onderzoek uit de jaren 1973-2008 blijkt dat 20 tot 25 procent van hun partner ooit ontrouw is geweest en 10-15 procent van de vrouwen.

null Beeld

Geheim

Voor wie na overspel door wil met zijn of haar vaste relatie, is openheid nodig. Maar omdat een affaire vrijwel altijd pijn en verdriet bij de bedrogene veroorzaakt, is het ook niet gek dat ruim een derde van de overspeligen kiest voor geheimhouding. Zelf verloor ik mijn hart ooit stiekem aan een journalist. Ik was heel gelukkig met mijn man, maar op een feest van mijn werk, vroeg ik aan een groepje onbekenden of ik bij hen mocht staan omdat ik verder niemand kende. De man naast me vond dat een leuke vraag. Hij haalde wijn voor me en voor we het wisten, stonden we buiten te roken. De volgende dag vond ik zijn visitekaartje in mijn jaszak. Ik vertelde mijn vriend over de leuke avond, maar liet de ontmoeting met de journalist achterwege. Toen voelde ik al dat ik iets deed wat niet mocht. Ik was niet verliefd, ik had niemand gezoend, dus waarom zou ik dat verzwijgen? Omdat ik er met iemand over wilde praten, mailde ik de journalist. In de weken die volgden stuurden we elkaar wel dertig mails per dag. We creëerden een geheime tussenwereld waarin we onszelf extreem grappig en aantrekkelijk waanden. En hoe vaker we elkaar mailden, hoe spannender het werd – en hoe minder makkelijk het werd om er thuis nog over te beginnen.

Nu is het bekend dat bij verliefdheid allerlei stoffen vrijkomen die ervoor zorgen dat je zintuigen beter werken. Er komt een heel chemisch proces op gang waardoor je je daadwerkelijk gelukkiger voelt. Al die stoffen bij elkaar hebben een verslavend gelukzalig effect. Nu was ik echt niet verliefd, maar de hele dag mooie mails ontvangen van een interessante man maakte het leven wel licht en luchtig. Na al dat mailen was het natuurlijk logisch dat we elkaar weer in het echt zouden ontmoeten, dus spraken we af in een café met veel donkere hoekjes. Hoewel het als serieus overspel niks voorstelde, voelde ik me toch schuldig. De emotionele ontrouw had een houdbaarheids­datum waardoor we al snel besloten dat het wel welletjes was.

null Beeld

Waarom?

Een affaire komt vaak voort uit een verlangen naar emotionele verbondenheid, naar iets nieuws, de behoefte aan vrijheid, autonomie, seks of door iets van onszelf dat verloren is geraakt. Ook kan een verboden liefde een poging zijn om het leven weer te leven in tijden van verdriet en rouw. Volgens Esther Perel heeft ontrouw vaak te maken met een innerlijke zoektocht en minder met de vaste relatie of partner.

Kop eraf

Pas nu ik er jaren later op terugkijk, begrijp ik het nog steeds niet helemaal. Als het niks voorstelde, waarom deed ik het dan in hemelsnaam? Speelde ik een spelletje, gewoon omdat het kon? Waarom zou ik in een gelukkige relatie de ander kwetsen? Aan mijn huidige man heb ik aan het begin van onze relatie beloofd dat ik hem nooit ontrouw zal zijn. Voor de zekerheid heb ik er ook maar meteen bij gezegd dat als hij dat is, ik zijn kop eraf hak.

Bang voor ontrouw ben ik niet meer. Ik blijf geloven in die pizzabodem. Dat als die goed is, de rest er niet toe doet. Wie zijn of haar partner ontrouw is in de liefde, krijgt vaak alle schuld. Verwaarlozing, minachting en onverschilligheid kunnen een relatie ook onder druk zetten, en soms is een affaire daar dan een uiting van. Herstel na een liefdescrisis kan volgens Perel perspectieven bieden voor verbetering. Het kan een aanleiding zijn om te praten en je met elkaar te verbinden. Dat werkt alleen als er een basis is om op te kunnen bouwen. ■

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden