Irritatie, pijn & wazig zien

Dit kun je doen tegen droge ogen

null Beeld

Díe zagen we niet aankomen: wie continu gefocust achter een beeldscherm zit, vergeet vaak te knipperen waardoor de ogen uitdrogen. Wat kun je tegen droge ogen doen?

Christien Jansen

Dat corona nogal wat heeft veroorzaakt, weten we allemaal. De pandemie heeft directe gevolgen, maar zeker ook indirecte. Een direct gevolg: we zijn vaker gaan thuiswerken en turen voortdurend naar ons computerscherm, waardoor we meer last hebben van onze ogen. Zo meldde dagblad Trouw dat uit een enquête onder 1200 thuiswerkende CNV-vakbondsleden bleek dat maar liefst veertig procent van de respondenten meer met oogklachten kampt dan vóór de coronacrisis. Uit een enquête onder 1000 thuiswerkers van Grand Vision (moederbedrijf van optiekketens), blijkt dat de beeldschermtijd bij de helft van de ondervraagde thuiswerkers de afgelopen twee jaar met gemiddeld drie uur per dag is toegenomen. Dat komt vooral doordat vergaderingen die voorheen live op kantoor waren de afgelopen twee jaar online plaatsvonden.

Minder knipperen

Wie daar meer over weet, is prof. dr. Caroline Klaver, wetenschappelijk onderzoeker en oogarts bij het Erasmus MC. “Als thuiswerkers vergaderen en overleggen via beeldbellen, wordt vaak ononderbroken naar een beeldscherm gestaard. Plus: mensen die thuiswerken, nemen minder vaak pauze. Wie te lang focust op een beeldscherm, knippert minder met de ogen. Alles wat je van dichtbij ziet, dus ook een scherm, geeft minder knipperreflex omdat je ingespannen kijkt. Het gevolg: droge, vermoeide ogen. Als je daar niets mee doet, kunnen klachten verergeren. Gelukkig zijn die problemen na een goede nachtrust bij de meeste mensen verholpen. Dat de ogen achteruitgaan door beeldschermwerk, is een fabel. Maar het is geen fabel dat je door droge ogen waziger ziet.”

Droge ogen zijn de specialisatie van oogarts Jelle Vehof. Hij zette de Droge Ogen Kliniek Nederland op. Naast zijn werk als oogarts doet hij al jarenlang onderzoek naar droge ogen, onder andere bij het Universitair Medisch Centrum Groningen. Uit een van zijn onderzoeken blijkt dat in Nederland uiteindelijk gemiddeld één op de acht mensen de diagnose droge ogen krijgt. Bij mannen krijgt één op de dertien deze diagnose, bij vrouwen één op de vijf. Deze klachten komen voor bij jong en oud én het aantal klachten neemt wereldwijd toe.

null Beeld

10 seconden

Wat zijn droge ogen eigenlijk? In het kort: bij deze aandoening beschermt de traanfilm het oog niet voldoende tegen uitdroging, waardoor oogklachten ontstaan zoals branderigheid, irritatie, pijn en wazig zien. Dat heeft weer invloed op werken achter de computer of op autorijden. Vehof: “Turend naar het scherm knipperen we ook minder góed, wat allemaal gevolgen kan hebben voor het oogoppervlak. Al bij een à twee uur schermgebruik per dag, inclusief het telefoonscherm, zijn veranderingen aan het oogoppervlak waar te nemen, blijkt uit studies. Elke oogknipper beschermt de ogen ongeveer tien seconden tegen de omgeving. Knipper je minder vaak, dan vallen er gaten in de traanfilm. Gevolg: de ogen drogen uit, en dat leidt tot ontstekingen op het oogoppervlak. Dat heeft weer tot gevolg dat de kwaliteit van het traanvocht achteruitgaat. Zo kun je in een vicieuze cirkel terechtkomen, wat uiteindelijk kan leiden tot chronische klachten.”

Extra risico

Van de mensen die sterk bijziend zijn, met een brilsterkte hoger dan -6, wordt één op de drie slechtziend. Zij hebben ook meer kans op netvliesloslating en glaucoom.

Overigens is niet alleen de traanfilm een belangrijke factor bij droge ogen, ook de oogleden spelen een rol. Daarin zitten namelijk de meibomklieren, die een olieachtige laag produceren om de verdamping van tranen tegen te gaan. Als de oogleden ontstoken zijn, werken de kliertjes niet goed meer en gaan ze meer produceren. Dan kunnen warmtemaskers helpen. Door de warmte van het masker smelt een deel van de olieachtige laag, zodat het beter kan worden afgescheiden aan de traanfilm.

null Beeld

Altijd een zonnebril

Oogarts Vehof ziet dat de aandoening droge ogen vaak wordt onderschat. “Terwijl het toch veel impact heeft. Mensen met droge ogen voelen hun ogen elke seconde. Dat heeft enorm veel invloed op de kwaliteit van leven. Mensen met deze aandoening hebben er emotioneel, sociaal en fysiek veel last van.”

Daar kan Sacha Teeuwen (55) over meepraten: “Ik draag het liefst doorlopend een zonnebril, soms ook binnenshuis. Schel licht doet pijn aan mijn ogen. Als ik mijn zonnebril niet draag, zie ik mensen schrikken van wat ze zien. Zelfs wildvreemden vragen wat er met mijn ogen aan de hand is. Tja: droge ogen. Maar zo erg, dat ze continu ontstoken zijn, er rood uitzien en pijnlijk, branderig, prikkerig en geïrriteerd aanvoelen. Omdat ze door die irritatie veel tranen, draag ik al jaren geen oogmake-up meer. Ik voel mijn ogen vanaf het moment dat ik opsta tot ik weer naar bed ga. Zonder mijn oogdruppels ga ik de deur niet uit, anders word ik gek. Ze helpen maar kort. Ik heb het geluk dat ik als zzp’er zelf uitmaak wanneer ik werk, want ik moet regelmatig even gaan liggen om mijn ogen rust te geven. Laatst waren we bij vrienden die voor de gezelligheid de open haard hadden aangestoken. Daardoor was de lucht zo droog dat we na anderhalf uur moesten opstappen omdat ik niet wist waar ik het zoeken moest van de pijn. Sinds kort heb ik prednisondruppels. De eerste paar keer druppelen was pijnlijk, maar toen ze eenmaal werkten, was dat de hemel op aarde. Helaas moet ik afbouwen omdat die druppels ernstige bijwerkingen kunnen hebben.”

Hoe later, hoe slechter

Wie droge ogen heeft, herkent waarschijnlijk dat het zicht in de avond afneemt. Oogarts Jelle Vehof: “Gedurende de dag drogen de ogen steeds verder uit, daardoor ervaren mensen ’s avonds gemiddeld meer klachten dan in de ochtend. Daarnaast: als het donker is, zijn de pupillen groter zodat er meer licht het oog binnen kan komen. Wanneer dit licht als gevolg van droge ogen niet goed gefocust wordt op het netvlies, kun je vervelende halo’s zien of lichtschuw worden. Bij autorijden met het licht van koplampen van tegenliggers kan dit helemaal vervelend zijn en zelfs gevaarlijke situaties opleveren.”

Droge ogen zijn erger bij vrouwen

Vehof ziet in zijn praktijk veel vrouwelijke patiënten in Sascha’s leeftijdscategorie. “Veel processen in het lichaam worden aangestuurd door hormonen. Vooral de mannelijke hormonen hebben een belangrijke functie bij het onderhouden van een goede traanfilm. Deze hormonen hebben vrouwen van nature al minder, en tijdens en na de menopauze daalt die hormoonspiegel nog verder, zodat we bij vrouwen van tussen de vijftig en zestig een duidelijke toename zien van droge ogen.”

Een andere reden waarom bij vrouwen droge ogen vergeleken bij mannen veel vaker voorkomt, is dat er een link bestaat tussen droge ogen en auto-immuunziekten als reuma, de ziekte van Crohn, schildklierziekten en lupus. Deze ziekten komen veel meer voor bij vrouwen. Vehof: “Het oog is pijngevoelig en staat rechtstreeks in verbinding met de buitenlucht. Als daar ook maar een kleine ontregeling is, bijvoorbeeld doordat het immuunsysteem niet optimaal werkt, kan dat meteen consequenties hebben. Daarnaast worden droge ogen ook nog weleens veroorzaakt door medicijnen die over het algemeen vaker worden geslikt door vrouwen, zoals de pil, bètablokkers en medicijnen tegen migraine.”

Ten slotte is er een minder bekende oorzaak voor droge ogen die zowel vrouwen als mannen treft: mensen die een ooglaserbehandeling hebben ondergaan, hebben vier tot vijf keer zo vaak te kampen met droge ogen. Vehof: “Eigenlijk kunnen alle operaties aan het oog leiden tot droge ogen, ook staaroperaties. Bij brilvervangende ooglaserbehandelingen lijkt dit risico echter wel het grootst.”

null Beeld

Amelie de Vries (54) liet bijna 25 jaar geleden haar ogen laseren bij een oogkliniek. Ze kreeg een, naar later bleek, voor haar ogen ongeschikte laserbehandeling en heeft tot op de dag van vandaag last van haar ogen. “De eerste twee jaar na de operatie waren top. Het was heerlijk om zonder bril of lenzen haarscherp te zien. Daarna ging het mis, mijn ogen waren zo droog en geïrriteerd dat ik niet wist waar ik het zoeken moest. Volgens de oogarts lagen mijn oogzenuwen open en bloot aan het oogoppervlak: bandagelenzen waren de oplossing. Die hebben goed geholpen en gelukkig kon ik ze ook in de juiste sterkte krijgen want mijn ogen waren inmiddels slechter dan vóór de laserbehandeling. Ik heb er nog steeds spijt van dat ik destijds zo gemakkelijk het besluit nam mijn ogen te laten laseren.”

Wegkijken helpt

Genezen van droge ogen is niet mogelijk, symptoombestrijding wel. Wat sowieso goed is, is veel knipperen om het oogoppervlak vochtig te houden. Daarbij helpt het om met regelmaat weg te kijken van het scherm en op een voorwerp in de verte te focussen. Vehof: “Een goede oefening is de twintig-twintig-twintig-regel: neem na elke twintig minuten beeldwerk een pauze van twintig seconden, waarbij je minstens twintig feet (zes meter), in de verte kijkt. Dit zorgt ervoor dat je vaker gaat knipperen. Er is inmiddels ook software beschikbaar die een seintje geeft als je moet knipperen. Wat daarnaast kan helpen, is om het beeldscherm wat lager dan ooghoogte te zetten. Daardoor zijn de ogen meer gesloten en automatisch minder aan de lucht blootgesteld.
Ook airconditioning kan droge ogen veroorzaken. Dan kan een luchtbevochtiger verlichting geven. Verder schrijf ik regelmatig omega 3-vetzuren voor, en druppelen met kunsttranen. Let op of er geen conserveringsmiddelen in zitten.
Er zijn wel honderd soorten kunsttranen, maar meestal worden druppels met hyaluronzuur goed verdragen. Vaak is het een kwestie van uitproberen welke het beste bevalt.”
Een laatste tip van Vehof: “Heb je last van je ogen, loop dan eens binnen bij een optometrist. Daar kun je laten onderzoeken hoe de conditie van het oog en van het traanvocht is. De afwijking kan verergeren en uiteindelijk veel impact op je leven hebben. Er zijn talloze behandelingen en adviezen die verlichting kunnen geven. Een daarvan is bewegen, dat is dus óók goed voor de ogen, en een prettige omgeving voor de ogen opzoeken.”

Hup naar buiten

Wat de effecten van beeldschermgebruik bij kinderen zijn, wordt onderzocht door prof. dr. Caroline Klaver van de Erasmus Universiteit Rotterdam. “Waar nu nog ongeveer één op de drie kinderen bijziend is, is dat naar verwachting in 2050 opgelopen naar één op de twee”, aldus Klaver. “Wat het aandeel is van schermkijken, weten we niet precies. Wel staat vast dat langdurig kijken naar iets dichtbij oogproblemen oplevert. Door het vele dichtbij kijken, past het kinderoog zich aan en vergroeit, waardoor het lastiger wordt om in de verte te kijken. Ook is bekend dat kinderen minimaal twee uur per dag naar buiten moeten, wat vooral belangrijk is in verband met het daglicht. Dat zorgt ervoor dat het oog minder naar achteren groeit waardoor je minder snel bijziend wordt. Dat kinderen minder dan vroeger buitenspelen, is misschien een nog wel grotere oorzaak van de toename van bijziendheid dan het kijken op een beeldscherm.”

Illustratie: Shutterstock. | M.m.v. Droge Ogen Kliniek Nederland

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden