x Beeld getty images
xBeeld getty images

Eerste hulp verlenen doe je zo

Wat te doen als een kind hete thee over zich heen krijgt of als iemand op straat zomaar in elkaar zakt? Sanneke van den Brink, Spoedeisende Hulp-arts, geeft tips voor de meest voorkomende noodsituaties.

Gezondheid

Verkeerde keelgat

Flink hoesten is dé oplossing als er eten in de luchtpijp terechtkomt. Lukt dat niet, zet dan de volgende stappen.

Doen

✚ Klop hard met de hand tussen de schouderbladen. Gebruik het gedeelte waar de hand overgaat in de pols en klop omhoog, richting het hoofd. Komt na vijf keer kloppen het stukje eten er niet uit, pas dan de Heimlich-greep toe.

✚ Ga voor de Heimlich-greep achter iemand staan, vouw de armen om hem of haar heen en zet een vuist precies onder het borstbeen, in het maagkuiltje. Leg dan de andere hand eroverheen en trek de ander stevig naar je toe. De druk die dat geeft op de maag kan ervoor zorgen dat het stukje omhoog schiet. Als dit niet werkt, bel dan 112. Iedereen mag de Heimlich-greep doen, een training is niet nodig.

Niet doen

✖ Is de luchtpijp weer vrij, maar heb je het idee dat er nog iets is blijven zitten? Blijf er dan niet mee rondlopen, maar neem contact op met de huisarts. Een visgraatje in de luchtpijp bijvoorbeeld kan pijn gaan doen.

✖ Pas bij kinderen de Heimlich-greep niet zomaar toe. Hun middenrif is veel zachter dan dat van een volwassene. Als het niet anders kan, wees dan voorzichtig. Gebruik de vlakke hand en niet een vuist.

null Beeld

Mond, spraak, arm: beroertealarm

Een afhangende mondhoek, veranderde spraak en een arm of been niet kunnen bewegen zijn de kenmerken van een beroerte of herseninfarct. Er zit dan een bloedpropje in de hersenen dat de doorstroming verhindert. Leg de persoon rustig neer en bel zo snel mogelijk 112, adviseert Van den Brink. “Als iemand met een beroerte binnen zes uur een middel krijgt dat het bloedpropje oplost, is er nog herstel mogelijk.”

Doen

✚ Bij verbranding door vuur heeft doven de eerste prioriteit. Gebruik een handdoek of theedoek, liefst iets schoons om infecties te voorkomen. Maak de doek eerst nat, dat helpt om de brand te smoren.

✚ Als iemand (volwassene of kind) hete thee of eenandere hete vloeistof over zich heen krijgt, moet diegene direct de natte kleren uittrekken. Lukt dat niet, ga dan met kleren aan onder de lauwe douche staan.

✚ Koel de verbrande plek tien minuten, liefst onder stromend lauw water.

Niet doen

✖ Leg geen ijsblokjes op een net verbrande huid. Ze kunnen opnieuw blaren of brandwonden veroorzaken.

null Beeld

Pijn op de borst: stress of hartinfarct?

● Iemand van in de twintig met pijn op de borst heeft meestal geen hartinfarct, hoewel het wel kan. Vaak wordt pijn op de borst bij een jongere veroorzaakt door stress of hyperventilatie.

● Als iemand wat ouder is of al bekend is met hartproblemen, bel dan de huisarts of 112.

● De klassieke symptomen van een hartinfarct zijn: pijn op de borst die uitstraalt naar de linkerarm of kaken, zweten, zich niet lekker voelen en er grauw uitzien. Bij vrouwen kunnen ook andere verschijnselen op een hartinfarct duiden, zoals duizeligheid, pijn in de bovenbuik, extreme vermoeidheid en kortademigheid.

Hevig bloedende wond

Een wond in het gezicht, op armen en benen kan hevig bloeden. Het ziet er vaak dramatisch uit en dat kan het ook zijn. Maar het is ook goed om te bedenken dat deze delen van het lichaam flink doorbloed zijn. Een kleine wond kan dus al veel bloed veroorzaken.

Doen

✚ Druk met een schone doek op de wond zodat het bloeden stopt. Zeker bij mensen die bloedverdunners krijgen, meestal ouderen, is het belangrijk flink druk te geven. Dit kan geen kwaad. In de meeste gevallen zal het bloeden na een paar minuten stoppen.

✚ Blijft een wond bloeden, dan kan het zijn dat er een vat kapot is. Is er sprake van een straaltje, dan gaat het om een ader. Stulpt het bloed er met korte tussenpozen uit, dan kan een slagader zijn geraakt. Als het bloeden niet zomaar stopt, moet je de wond blijven dichtdrukken tot er medische hulp is.

✚ Houd een bloedende hand of been hoog. Zo vermindert de druk op het bloedvat waardoor het bloeden minder hevig wordt.

Niet doen

✖ Geen schone doek in de buurt? Gebruik dan een schone hand om een wond dicht te drukken. Is een doek niet schoon, dan kan er een infectie ontstaan en wordt het probleem groter.

null Beeld

Voet klapt naar binnen

Een traptrede over het hoofd zien of een misstap, een naar binnen geklapte voet is zo gebeurd. Wordt de enkel direct dik, dan bestaat de kans dat die is gebroken. Duurt het langer voordat de enkel dik of blauw wordt, dan is er vaak iets gescheurd of verstuikt.

Doen

✚ Koelen met een nat washandje zorgt ervoor dat de zwelling minder wordt. Het letsel vermindert er niet door, maar koelte verlicht wel de pijn.

✚ Het been hoog houden is belangrijk, zodat het vocht naar beneden kan zakken en de enkel niet nog verder opzwelt.

✚ Lukt het niet om op de enkel te staan en er vijf voorzichtige stappen op te lopen, bel dan de huisarts. De enkel is dan misschien gebroken.

Niet doen

✖ Geef een kind bij een mogelijke breuk geen snoepje als troost of afleiding. Als er een operatie nodig is, worden kinderen vaak onder algehele narcose gebracht omdat een lokale verdoving bij hen traumatisch kan zijn. En bij een narcose moet je nuchter zijn. Een slokje water met een pijnstiller mag wel. Wacht met eten tot het duidelijk is wat er aan de hand is.

null Beeld

Klap tegen hoofd

Doen

✚ Is iemand bewusteloos geraakt? Check of er geheugenverlies is. Blijft iemand vragen wat er gebeurd is, dan kan er sprake zijn van een hersenschudding. Neem contact op met de huisarts of met het ziekenhuis.

✚ Is iemand buiten bewustzijn geweest, heeft hij een wond en moet hij braken, bel dan direct de huisarts of 112.

✚ Leg iemand die buiten bewustzijn is en begint te braken op de zij.

✚ Heeft de klap een flinke bult veroorzaakt? Koel met een plastic zakje met ijsblokjes of met een coldpack.

Wanneer reanimeren?

  • Iemand zakt in elkaar, maar het is niet duidelijk wat er aan de hand is. Van den Brink: “Probeer diegene wakker te schudden. Geen reactie betekent dat de persoon verminderd aanspreekbaar is.”
  • Maak de luchtweg vrij door het hoofd naar achteren te kantelen en luister en kijk of er een ademhaling is. Bel ook direct 112 en zet de telefoon op de luidspreker. De medewerker vertelt wat je moet doen tot de ambulance er is.
  • Geen reactie en geen ademhaling wijzen er mogelijk op dat het gaat om een hartstilstand, een grote hersenbloeding of een hartritmestoornis. Ook kan er in de buik een grote lichaamsslagader zijn geknapt. Ga in deze gevallen direct reanimeren, je kunt niet heel veel verkeerd doen. Is iemand toch alleen flauwgevallen, dan wordt hij snel wakker als er op zijn borst wordt geduwd.
  • Kun je zelf niet reanimeren en is er nog geen medische hulp, kijk dan of er mensen in de buurt zijn die wel kunnen reanimeren. De 112-medewerker alarmeert ook burgerhulpverleners die in de buurt zijn. Zij nemen een AED mee, waarmee het hart snel weer op gang kan worden gebracht. Een AED is een felgekleurd kastje (rood, groen of geel) dat op veel openbare plaatsen te vinden is.
null Beeld

Epileptische aanval

Bij een epileptische aanval kan iemand vallen, verstijven en hevig gaan schokken met armen en benen. Ook tongbijten komt voor, waardoor er bloed in de mond kan komen. Dat ziet er beangstigend uit, maar probeer er niet van te schrikken.

Doen

✚ De belangrijkste rol van een omstander is: probeer te voorkomen dat iemand zich bezeert. De bewegingen zijn zo hevig dat het geen zin heeft om de ander vast te houden of tegen de grond te drukken. Bonkt iemand met zijn hoofd ergens tegenaan, leg er dan een kussen tussen. Als er mensen bij zijn die de persoon kennen, weten ze meestal wat ze moeten doen. Anders is 112 bellen een mogelijkheid.

✚ De meeste epileptische aanvallen stoppen binnen een of twee minuten. Daarna is de patiënt suf, verward en slap. Het is belangrijk om iemand na zo’n aanval op de zij te leggen, in de zogeheten stabiele zijligging. Bij een tongbeet kan er bloed in de luchtpijp lopen en dat wordt op deze manier voorkomen. Stopt een aanval niet, bel dan 112.

Aanrijding? Check de airbag

Is bij een botsing de airbag uitgeklapt, dan is het voor omstanders die willen helpen veilig om hun hoofd rustig naar binnen te steken. Zo niet, blijf dan buiten de auto. De airbag kan alsnog uitklappen, waardoor hoofdletsel kan ontstaan.

Flauwvallen

De belangrijkste kenmerken van flauwvallen: binnen vijf minuten is iemand weer wakker én helder. Het lukt ook direct om normaal te praten met mensen die erbij zijn.

Doen

✚ Zorg ervoor dat iemand na het bijkomen blijft liggen. Flauwvallen betekent dat er even te weinig bloed naar het hoofd is gestroomd. Direct opstaan vergroot de kans om nog eens onderuit te gaan.

✚ Herstellen gaat sneller door de benen in de lucht te houden. Het bloed stroomt makkelijker richting het hart dat het vervolgens weer goed kan rondpompen.

Tip

Heb je het gevoel dat je gaat flauwvallen, ga dan op de grond zitten en niet op een stoel. Leg het hoofd tussen de benen, houd de handen in de nek en duw ze stevig aan. Ook de benen kruisen en ze stevig aanspannen helpt bewustzijnsverlies te voorkomen.

Handige apps & websites

  • Van kneuzing tot wespenspeek en van bewusteloosheid tot vergiftiging: de gratis EHBO-app van het Rode Kruis vertelt stap voor stap en in korte zinnen wat je moet doen. De app bevat eerstehulpadviezen voor ruim tachtig noodgevallen.
  • Twijfelt u of er een arts ingeschakeld moet worden? De gratis app ‘Moet ik naar de dokter’ helpt bij het maken van een keuze door een aantal vragen te stellen. De app is samengesteld door artsen die zijn gespecialiseerd in spoedhulp.
  • Wie een reanimatietraining heeft gevolgd, kan zich aanmelden bij het landelijke reanimatie-oproepsysteem HartslagNu. Krijgt iemand een hartstilstand en is 112 gebeld, dan ontvangen burgerhulpverleners die in de buurt zijn een sms. hartslagnu.nl

Op de zij

● Van den Brink: “De ‘stabiele zijligging wordt toegepast als iemand verminderd aanspreekbaar is. Door iemand op de zij te leggen, blijft de ademweg vrij. Tijdens bewusteloosheid werkt de braakreflex namelijk minder goed. Braaksel kan daardoor in de keel blijven en in de longen terechtkomen.

● De stabiele zijligging voorkomt dat iemand stikt.” Iedereen kan de stabiele zijligging toepassen: leg een hand onder het hoofd, buig de knie en draai de persoon vervolgens in een keer op de zij. Leg daarna het hoofd iets naar achteren.

● “Deze houding is bijna altijd aan te raden als iemand buiten bewustzijn is, behalve bij een reanimatie. Bij bewusteloosheid na een ongeval moet je iemand laten liggen, omdat het dan niet zeker is of hij misschien zijn nek gebroken heeft.”

  • Met dank aan: Sanneke van den Brink, Medisch Spectrum Twente
Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden