null Beeld

Goed voorbereid naar de gynaecoloog

Van uitstrijkje tot inwendige echo: een afspraak met de gynaecoloog is iets waar veel vrouwen tegen opzien. Hoe spreiden we zo relaxed mogelijk de benen?

Voordat vrouwen met klachten aan de vrouwelijke organen bij de gynaecoloog aankloppen, moeten ze vaak een drempel over: naar de huisarts, doorverwijzing krijgen, afspraak maken, naar het ziekenhuis… Leuk is anders, zeker als het allemaal lang duurt en de klachten niet minder worden. Symptomen zoals afwijkende afscheiding en jeuk kunnen reden zijn voor een bezoek aan de gynaecoloog, maar ook onregelmatig bloedverlies, bloedverlies na seks of na de menopauze, pijn tijdens het vrijen, incontinentie-problemen, verzakkingen en schaamlipzwellingen. En een afwijkend uitstrijkje.
Het uitstrijkje is iets waar veel vrouwen de bibbers van krijgen. Mieke Kerkhof, sinds 1988 gynaecoloog in het Jeroen Bosch Ziekenhuis in Den Bosch, heeft echter goed nieuws. “De attributen zijn de afgelopen jaren een stuk vrouwvriendelijker geworden. Zo is de eendenbek niet meer van metaal, maar van kunststof. Dat is zachter, ronder en gladder en voelt een stuk prettiger aan. Ze zijn er bovendien in verschillende maten, worden voorverwarmd en na gebruik weggegooid.” Ook de stoel is erop vooruitgegaan. Zaten we zeventig jaar geleden nog letterlijk gevangen in de kniebeugels, nu zijn er voetsteunen die de knieën meer bewegingsvrijheid geven zodat we zelf bepalen hoe en wanneer we de benen spreiden.

null Beeld

Goed voorbereid

Ondanks al deze verbeteringen staat een bezoek aan de gynaecoloog bij niemand op het lijstje favoriete bezigheden. Hoe gaan we zo ontspannen mogelijk de stoel in? Koen Deurloo, gynaecoloog in het Diakonessenhuis: “De meeste ziekenhuizen hebben een website met informatie en uitleg, dat helpt. Kijk vooral ook wat er online nog meer te vinden is. Je neemt zo zelf de regie én ontdekt waar je bang voor bent. Door je angsten, vragen en mogelijke diagnose met de gynaecoloog te bespreken, kan die betere zorg bieden. Websites als thuisarts.nl en degynaecoloog.nl worden mede-ontwikkeld door gynaecologen en collega-artsen en zijn dus goede bronnen.”
Daarnaast is het slim om voor de afspraak paraat te hebben wanneer de laatste menstruatie heeft plaatsgevonden en wanneer de klachten zijn begonnen.

null Beeld

Bedenk ook van tevoren welke vragen je hebt en geef het tijdens het gesprek en onderzoek aan als iets niet helemaal duidelijk is. Houd bij het maken van de afspraak rekening met de menstruatiecyclus. Zo kan een uitstrijkje tijdens de menstruatie zorgen voor een onbetrouwbare uitslag. Een spiraaltje kan juist het best aan het eind van de menstruatie geplaatst worden omdat de baarmoedermond dan nog een stukje openstaat. Tot slot: ga van tevoren plassen en verwijder een eventuele tampon. Scheren? Niet doen, adviseert gynaecoloog Mieke Kerkhof. “Dat zorgt alleen maar voor infecties en ingegroeide haren. Een beetje schaamhaar is geen probleem, als het maar niet té lang is. Dat werkt niet prettig en is bovendien voor jezelf niet hygiënisch. Knip het gewoon zo kort mogelijk. Ik snap dat vrouwen zich generen als ze in die positie liggen, maar wij zijn eraan gewend, we zien het elke dag.”
Uit onderzoek blijkt dat slechts 30% van het gesprek met de arts beklijft. Hoe nerveuzer en emotioneler de patiënt, hoe minder informatieoverdracht. Vraag daarom of de gynaecoloog aantekeningen maakt of neem het gesprek (in overleg) op. Zeg het ook als je nerveus bent.
Kerkhof: “Een goede gynaecoloog ziet aan de non-verbale communicatie meteen of iemand gespannen is, maar ik vraag het ook altijd even.”

Meedokteren mag

Patiënten hebben bepaalde rechten. Zo is iedere arts volgens de Wet op de Geneeskundige Behandelovereenkomst (WGBO) verplicht een patiënt goed voor te lichten. Dat was vroeger wel anders, artsen legden vaak weinig tot niets uit en vrouwen vroegen er niet naar. Gynaecoloog Koen Deurloo: “De arts was een autoriteit, iemand waar je niet tegen inging. Nu voelen vrouwen de ruimte om te zeggen: ‘Ik heb dit en dit gelezen, zou dat het kunnen zijn?’ Of: ‘Moet ik echt geopereerd worden?’ Samen beslissen, de keuze bij de patiënt leggen, dát is hoe een bezoek aan de gynaecoloog eruit moet zien. In de arts-patiëntrelatie is de patiënt altijd de regisseur. Dus kom met ideeën en stel kritische vragen. Je komt dan misschien met iets waar de gynaecoloog nog niet aan gedacht heeft.

null Beeld

Onze taak is zorg geven, en dat kan alleen als je weet wat iemand wil. Ik leg de regie altijd bij de patiënt. Als die zelf de stappen en het tempo kan bepalen, zorgt dat voor een gevoel van controle en daardoor meer ontspanning. De huidige generatie artsen is daar gelukkig mee opgeleid.”
Dat beaamt gynaecoloog Mieke Kerkhof: “De gynaecoloog staat niet boven, maar náást je. Samen ga je op zoek naar de beste oplossing voor een probleem. Dokter daarom altijd mee. Vraag gewoon om een spiegel als je mee wil kijken. Als het goed is, bespreekt de gynaecoloog tijdens het onderzoek iedere stap. Gaat het te snel of doet het pijn? Zeg het!”

Hoe gaat dat onderzoek?

De afdeling gynaecologie bestaat uit twee takken: verloskunde en gynaecologie. Verloskunde is gericht op zwangerschap, bevalling en kraamtijd. Gynaecologie heeft alles met de baarmoeder, baarmoederhals en eierstokken te maken. Binnen de gynaecologie zijn het speculumonderzoek met de eendenbek, vaginaal toucher en de inwendige echo de meest voorkomende inwendige onderzoeken.

Kerkhof:
“Tijdens het speculumonderzoek kijkt de gynaecoloog onder meer naar de baarmoedermond en vaginawanden en checkt die op poliepen, genitale wratjes en andere slijmvliesafwijkingen. Ook een uitstrijkje en biopsie worden met behulp van de eendenbek uitgevoerd. Bij een biopsie neemt de arts met een kleine tang een of meerdere stukjes weefsel uit een afwijkend gebied. Tijdens het bimanueel toucher brengt de gynaecoloog wijs- en middelvinger in de vagina om de baarmoeder en eierstokken te controleren. Bij een inwendige echo brengt de gynaecoloog een staafje in de vagina om baarmoeder of eierstokken te beoordelen. Zo’n echo wordt vaak gemaakt bij menstruatieklachten, pijn in de onderbuik of bij het plaatsen van een spiraal.”

Extra begripvol

Dat klinkt goed, maar het kan best lastig zijn om de regie te nemen als je stijf staat van de zenuwen. Dit geldt zeker voor vrouwen die te maken hebben gehad met seksueel misbruik of met een vervelende ervaring bij de gynaecoloog. Kerkhof: “Er zijn aardig wat voorgangers die het voor ons verziekt hebben. Maar geloof me: de nieuwe generatie gynaecologen is echt anders. Dat geldt in het bijzonder voor de mannen, dit zijn over het algemeen deskundige, zachtaardige en empathische artsen. Mensen denken vaak dat het voyeurs zijn, maar deze mannen zijn echt geen gynaecoloog geworden om de hele dag aan vrouwen te kunnen peuteren. Het is zo’n technisch vak. Je kunt natuurlijk altijd om een vrouwelijke arts vragen, maar het is beslist niet zo dat vrouwen per definitie betere gynaecologen zijn. Sommige mannen zijn zelfs vriendelijker en begripvoller dan hun vrouwelijke collega’s.”
Wat nou als het er niet prettig aan toe gaat, of als je achteraf denkt: dit verliep niet zoals ik wilde? Daar kunnen beide artsen kort over zijn: spreek je uit. “Ik snap dat het lastig is, maar als iets niet naar wens verloopt, kan de arts daarvan leren”, aldus gynaecoloog Deurloo. “Het is ook de eerste stap om jezelf te helpen. Ik krijg veel vrouwen doorverwezen die een nare ervaring bij de gynaecoloog hebben gehad. Als zo’n vrouw tijdens ons gesprek vertelt dat het vorige uitstrijkje pijnlijk was, denken we samen na over een andere manier. Een kleiner speculum, meer glijmiddel, ademhalingsoefeningen, eerst een paar minuten in de stoel liggen voordat ze haar benen spreidt. Alles om een bezoek zo prettig mogelijk te maken.” ■

7 vrouwen vertellen

Mevrouwtje

Karin (54): “Over het algemeen heb ik geen enkel probleem met een bezoekje aan de gynaecoloog, maar ik heb wel een duidelijke voorkeur voor een vrouwelijke arts. Dat heeft de beroepsgroep te danken aan de hardhandige tuinkabouter die tegen me zei: ‘Ik trek even uw baarmoedermond recht, mevrouwtje.’ Zó respectloos. Ik ben nooit meer naar hem teruggegaan en heb er sindsdien altijd op gestaan dat ik een vrouw te zien kreeg.”

Even wiegen
Fanny (53): “Ik nam mijn zes weken oude baby mee naar de nacontrole van mijn bevalling. Na afloop wilde ik een spiraal laten plaatsen, maar mijn zoon in de draagdoek bleef maar huilen. ‘Mag ik wat proberen?’, vroeg de gynaecoloog. Hij nam baby en draagdoek van me over en al wiegend bracht hij mijn spiraal in. Mijn zoon was helemaal ontspannen. Een onvergetelijke ervaring.”

MINDER BLOOT

Marieken (56): “Jan was mijn gynaecoloog, en wát voor een. ‘Trek een rok aan, dan voel je je minder bloot’ zei hij. Zijn adviezen gingen altijd uit van mijn belang, niet dat van hem.”

Zingende arts

Selma (40): “Neuriënd en zingend stond de gynaecoloog met een megagrote naald in mijn dikke buik te boren om een vruchtwaterpunctie te nemen. Ik voelde me niet op mijn gemak en vond het zó ongepast, het zweet liep in straaltjes over mijn rug. Later heb ik het voorval aangekaart bij het ziekenhuis. De arts stond niet bekend om zijn communicatieve vaardigheden, hoorde ik. Wel scheen hij erg kundig te zijn. Maar voor mij ben je als arts pas kundig als je goed kunt communiceren. Ik heb in de loop der jaren veel gynaecologen gezien en achteraf miste ik vaak een gevoel van verbinding. Het had enorm geholpen als er was gevraagd wat ík wilde. Gelijkwaardig contact in plaats van een arts in een ivoren toren. Sinds de geboorte van mijn tweede kind kan ik beter mijn grenzen aangeven. Zo’n zingende arts, dat zou me nu niet meer gebeuren.”

Bont en blauw
Esther (41): “Ik liet een spiraaltje plaatsen. Voordat ik mijn broek weer aantrok, vroeg de gynaecoloog ineens ernstig of het thuis wel goed ging, want ik had zo veel blauwe plekken. Ik werk in de kinderopvang met meubels op verschillende hoogtes, dus mijn benen zijn altijd bont en blauw, legde ik uit. Maar wat goed dat ze ernaar vroeg!”

MET GEBRUIKSAANWIJZING

Monique (47): “Daar lag ik dan, met mijn benen in de beugels voor het zetten van een GyneFix spiraal. Ging die arts eerst nog even doodleuk de gebruiksaanwijzing lezen. Hij weet toch wel wat hij doet, dacht ik? Gelukkig was ik bijdehand genoeg om te vragen of hij zo’n koperspiraal al eens eerder had gezet. ‘Nee, maar zo moet het wel lukken’, zei hij droog. Ik pakte de handleiding en het spiraaltje uit zijn handen en zei dat ik geen experiment was. Ik heb mijn spullen bij elkaar geraapt en ben vertrokken.”

Bleu

Mick (67): “Ik was zeventien jaar, het waren de jaren zeventig, en ik was gespannen voor mijn eerste inwendig onderzoek. Daardoor spande ik mijn bekkenbodemspieren waarschijnlijk wat meer aan dan wenselijk was. De vrouwelijke arts deed weinig om me op mijn gemak te stellen: ‘Kom zeg, als je vriend dit doet vind je het toch ook niet erg?’ Ik was zo bleu dat ik er niets van durfde te zeggen, maar ik ben haar opmerking nooit vergeten. Jaren later werd ik verloskundige en leerde ik hoe het wél moet. Hoe belangrijk het is om respectvol en begripvol te zijn bij zo’n onderzoek. Ik had die opmerking nooit moeten pikken.”

Mail & Win

Kijkje in de praktijk
Gynaecoloog Mieke Kerkhof verzamelde in haar eigen praktijk en onder collega’s honderden anekdotes en bundelde die in Even ontspannen, mevrouw. Libelle mag 5 exemplaren weggeven. Vul onderstaand winformulier in om kans te maken op een van de exemplaren.

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden