psychologie

Ik heb toch SORRY gezegd

null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Sorry zeggen kan wonderen doen als je iemand pijn of verdriet hebt gedaan. Als het tenminste op een goede manier gebeurt, want het ene excuus is het andere niet.

“Vijf jaar geleden nam een vriendin, die ik al vijfentwintig jaar kende, het een en ander aan spullen van me over”, vertelt Lindsey (38). “Ze zou me daar vierhonderd euro voor geven, maar kwam maar niet over de brug met het geld. Elke keer als ik haar erom vroeg, werd ze boos, terwijl ze wel allemaal andere dingen kocht. Aan de betalingsregeling die ik voorstelde, gaf ze geen gehoor en op een gegeven moment liet ze simpelweg niets meer van zich horen. Zo liep de vriendschap stuk, hoewel we echt close waren. Ik heb daar veel verdriet van gehad. Ik voelde me bedrogen, gebruikt en verraden. Daarom vind ik ook dat verontschuldigingen op zijn plaats zijn, maar ik wacht inmiddels al een paar jaar op een ‘sorry’.”

Door het stof

Begrijpelijk, zou Harriet Lerner zeggen. Deze Amerikaanse psycholoog deed veel onderzoek naar het maken van verontschuldigingen. “Mensen hebben nou eenmaal een ingebakken gevoel voor rechtvaardigheid en eerlijkheid,” stelt ze, “net als een natuurlijke behoefte aan respect en bevestiging. Bovendien zijn we er graag zeker van dat de ander om ons geeft. Dus als die iets heeft gedaan wat niet door de beugel kan en je daar boos en gekwetst over bent, wil je gewoon een excuus.” Dat geeft namelijk het gevoel van waardigheid terug en bewijst dat de ander ons en de relatie belangrijk vindt. Bovendien bevestigt het wie er fout zat, waardoor duidelijk is dat degene die zich gekwetst voelt daar alle reden toe heeft. En dat zijn stuk voor stuk factoren die belangrijk zijn voor verzoening en herstel van de relatie.

null Beeld

Maar voor degene die de mist inging, valt sorry zeggen vaak niet mee. “Want,” zegt Lerner, “mensen hebben óók een aangeboren neiging zichzelf te verdedigen.” Veel mensen vinden het moeilijk fouten toe te geven en verantwoordelijkheid te nemen voor wat ze een ander hebben aangedaan. We doen iemand namelijk zelden met opzet kwaad, en voelen daarom schuld en schaamte over de daad. En als die daad ook nog negatieve gevolgen heeft die onder ogen moeten worden gezien, maakt dat het alleen maar lastiger. Daarom monden verontschuldigingen nogal eens uit in pseudo-excuses, die stiekem meer een smoes zijn.

Verantwoordelijkheid

Zoals een excuus dat vooral is bedoeld om een schuldgevoel weg te nemen of repercussies te voorkomen. Een ‘Sorry, sorry, sorry, het zal écht, écht, écht nooit meer gebeuren’ of ‘Sorry dat ik heb gelogen, vergeef me alsjeblieft’ werkt daarom meestal averechts, weet Lerner. “Degene die is gekwetst, wil een eerlijk en oprecht pardon, waaruit blijkt dat er verantwoordelijkheid wordt genomen voor de daad.” Daarom is het gebruik van het woord ‘maar’ ook zo’n enorme misser: ‘Het spijt me dat ik je heb laten zitten, maar ik had het echt ontzettend druk’ doet alle integriteit namelijk teniet en is meer een manier om iets goed te praten dan een welgemeend excuus.

Ook onvolledige en indirecte taal slaat de plank mis. Want een vaag ‘Het spijt me dat er fouten zijn gemaakt waardoor problemen zijn ontstaan’ doet voorkomen dat we er niets aan kunnen doen en schuift de verantwoordelijkheid net zo hard af. Nog een veelvoorkomend mankement is een verontschuldiging voor het gevoel van de ander in plaats van voor het eigen gedrag. Zoals ‘Sorry dat je verdrietig bent’ of ‘Je bent gekwetst: dat spijt me’. Ook daarmee wordt verzuimd expliciet te benoemen wie de aanstichter is van het verdriet en de krenking. Maar het allerergst is: ‘Sorry als ik je boos heb gemaakt’. Daarmee steken we niet alleen onze schuldige kop in het zand, maar wordt bovendien in twijfel getrokken of we wel iets verkeerd hebben gedaan én of dat eigenlijk wel reden tot boosheid gaf. Driedubbel pijnlijk voor de ander.

null Beeld

Van kwaad tot beter

Het zijn alle drie manieren om verontschuldigingen aan te bieden, maar er bestaan subtiele verschillen tussen sorry, spijt en excuses.

SORRY
Sorry is een zwakke vorm van verontschuldigen voor lichte, onschuldige vergrijpen. Wie per ongeluk voordringt bij de kassa of vijf minuten te laat is, zegt sorry.

HET SPIJT ME
In persoonlijke situaties waarin een ander zich gekwetst voelt, is een onomwonden ‘het spijt me’ nodig: ‘Het spijt me dat ik er niet voor je was toen je op me rekende.’

EXCUSES
Nog iets zwaarder dan ‘het spijt me’ en ook officiëler, zijn excuses in formelere omstandigheden. Bijvoorbeeld ten opzichte van een leidinggevende (‘Ik bied mijn excuses aan voor het te laat inleveren van dat verslag’) of autoriteiten (‘Ik reed inderdaad veel te hard: mijn oprechte excuses’).

null Beeld

Gemeende spijt

Een goed excuus begint dus met een onomwonden schuldbekentenis. Kort, krachtig, direct en duidelijk: ‘Het spijt me oprecht dat ik je heb verraden en je daarmee pijn heb gedaan.’ Wat volgens Lerner ook helpt, is uitleg geven. Om het te kunnen begrijpen, wil een vriendin weten waarom er over haar is geroddeld, verlangt de familie een toelichting op het niet verschijnen op het kerstdiner en eist een bedrogen partner een reden voor het vreemdgaan. Tegelijk laat zo’n verklaring zien dat de daad niet opzettelijk bedoeld noch op de persoon gericht was. We waren misschien jaloers op die vriendin, hadden knallende ruzie thuis of waren ontevreden in de relatie. Dat is waarom we roddelden, niet kwamen opdagen en na het personeelsuitje zwichtten voor de avances van een collega.

Die daden staan niet model voor wie we zijn en het zal daarom geen tweede keer gebeuren. Dat laatste zal de ander echter alleen geloven als er ook serieus berouw wordt getoond met een nederige opstelling. “Luister met gemeende aandacht naar de boosheid en pijn van degene die is gekwetst, en probeer die voor hem of haar te dragen”, zegt Lerner. “Zo maak je duidelijk dat je je ten volle beseft hoe de ander zich voelt en beter had moeten weten.” Ze adviseert bovendien tastbare consequenties te verbinden aan de spijtbetuiging. Bijvoorbeeld door zichtbare aanpassingen in gedrag, na een tijdje opnieuw te vragen hoe het met de ander gaat of een manier te vinden om de schade te vergoeden.

Smoezen

We weten over het algemeen heel goed wanneer we fout zitten. Toegeven is moeilijk, dus praten we liever recht wat krom is.

De feiten ter discussie stellen
‘Dat heb ik niet gedaan’, ‘Zo is het niet gegaan’ of ‘Dit is niet het hele verhaal’.

Een loopje nemen met normen en waarden
‘Dat heb ik wel gedaan, maar zo erg is dat toch niet?’, ‘Ik bedoelde het niet slecht’ of ‘Jij bent toch ook geen heilige?’

De omstandigheden de schuld geven
‘Alle anderen deden het ook’, ‘Ik deed het op zijn advies’ of ‘Ik had geen keus’.

Afschuiven op het karakter
‘Ik kon mezelf niet in bedwang houden’, ‘Ik wist niet dat je het niet leuk zou vinden’ of ‘Ik ben nou eenmaal niet perfect’.

WACHTEN OP SORRY
Soms duurt het dagen, soms weken, soms jaren en soms komen de verontschuldigingen simpelweg nooit. Volgens excusesexpert Harriet Lerner heeft dat te maken met schaamte over de daad. Om daar overheen te kunnen stappen, is een bepaalde mate van eigenwaarde vereist. “Alleen als je genoeg waardering voor jezelf kunt opbrengen, wetende dat je in je hart deugt als mens, kun je naar je foute gedrag kijken en aan jezelf toegeven dat je iets niet zo netjes hebt gedaan. Maar als die zelfwaardering mist, zal het onder de loep nemen van je zwaktes alleen maar tot meer schaamte en grotere gevoelens van onwaardigheid leiden.” Met het uitblijven van excuses maken tot gevolg.

null Beeld

Vergeven en vergeten

Toch is alles niet altijd meteen weer koek en ei na een ‘sorry’. Soms heeft de gekwetste partij langer de tijd nodig, die hem of haar ook vooral moet worden gegund. Lerner: “Maar in elk geval creëer je met expliciete en gemeende verontschuldigingen meestal de juiste voorwaarden om verder te praten.” En dat kan uiteindelijk wel degelijk tot vergeving, verzoening en zelfs meer leiden.

Zoals in het geval van Regina (56). Haar collega en vriendin Pauline wilde na een ruzie over hun baas niets meer van haar weten. “Ze weigerde mijn kant van het verhaal aan te horen en kapte al het contact af. Ik probeerde het nog een paar keer, maar op een gegeven moment dacht ik: als je niet eens naar me wilt luisteren, ben je gewoon geen vriendin. Na een jaar kreeg ik een verontschuldigingsbrief van haar, waarin ze schreef dat ze me nu wél begreep. Hoewel ik dat stoer en bewonderenswaardig vond, heb ik op dat moment niet gereageerd. Jaren later liep ik op een dag met een bos rozen in mijn armen een bloemenwinkel uit en stond plots oog in oog met Pauline. ‘Wil je het me alsjeblieft vergeven?’ was het eerste wat ze zei. Waarop ik haar een roos gaf en antwoordde: ‘Dat heb ik allang gedaan.’ Ik besefte dat haar brief daar al voor had gezorgd. We barstten vervolgens allebei in tranen uit om daarna niet alleen weer vriendinnen, maar zelfs beste vriendinnen te worden.”

“Ik realiseerde me dat we allebei een vriendin kwijt waren geraakt”

“Als puber kreeg ik met mijn beste vriendin ruzie over een vriendje”, vertelt Sabine (51).
“Zij beschuldigde mij ervan, totaal onterecht, dat ik de jongen op wie zij verliefd was, had ingepikt. Ik voelde het als verraad dat ze dit van mij dacht, en onze vriendschap ging hierdoor stuk. Hoewel mijn pijn, verdriet en onbegrip met de jaren natuurlijk naar de achtergrond verdwenen, borrelden die gevoelens altijd weer op als ik eraan dacht. Twee jaar geleden realiseerde ik me tijdens zo’n herinneringsmoment opeens dat niet alleen ík mijn beste vriendin was krijtgeraakt, maar zij ook. Door dat inzicht kon ik me eindelijk verzoenen met wat er was gebeurd. Bizar genoeg nam ze niet lang daarna via LinkedIn contact met me op. We maakten een afspraak en konden toen allebei ‘sorry’ tegen elkaar zeggen. Het was mooi, bijzonder en heel fijn om de ruzie uit onze jeugd, zelfs na zo veel jaar, bij te leggen.”

“Ik moest mijn angst, trots en schaamte opzijzetten”

Als moslima weet Nora (36) hoe de islam aanmoedigt ruzies op te lossen. Wees boos op de eerste dag, denk erover na op de tweede dag en ga de verzoening aan op de derde dag, leerden haar ouders haar. Bied drie keer met de zuiverste intenties je oprechte excuses aan, en dan is je fout hersteld. “Dat is niet bedoeld als het goedpraten van wat je hebt gedaan”, licht ze toe. “Het is een aanmoediging om je nederig op te stellen ten opzichte van de ander en aan jezelf toe te geven dat je de mist in bent gegaan, om zo je schuld in te lossen. Dat werkt bevrijdend, weet ik uit eigen ervaring. Toen ik een paar jaar geleden een keer roddelde over een vriendin en dat bij haar terechtkwam, ben ik met de billen bloot gegaan. Daarvoor moest ik mijn angst, trots en schaamte opzijzetten. Vervolgens heb ik eerlijk aan haar opgebiecht wat ik had gezegd, waarom ik dat had gedaan én meerdere malen mijn verontschuldigingen aangeboden. Ondanks dat ze die aanvaardde, is het nooit meer goed gekomen, maar dat is aan haar. Voor mij is belangrijk dat ik mezelf recht in de spiegel kan aankijken en zonder knagend gevoel ga slapen. Door mijn excuses aan te bieden, ben ik in het reine gekomen met mezelf.”

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden