psychologie

Lizzy (52) had acuut geheugenverlies

null Beeld

Op een zondag werd Lizzy (52) getroffen door acuut algeheel geheugenverlies, oftewel een TGA. Gelukkig kan dit geen kwaad, maar de schrik zit er goed in. “Wat als ik het weer krijg en ineens niet meer weet hoe ik moet autorijden?”

Lizzy: “Op een zondagochtend deed ik het lekker rustig aan en hield in de bad-kamer een soort mini-spa: haarmaskertje, lichaam scrubben, je kent het wel. En toen gebeurde het: ineens was ik alles ‘kwijt’. Ik wist niet waar ik was, of het dag of nacht was, en waar ik mee bezig was. Ik liep naar een kastje en trok een la open ter oriëntatie. De spullen die erin lagen – zoals een haarborstel, tubes, lippenstift – deden geen bel rinkelen. Geen idee of het van mij was en wat je er überhaupt mee kon. Ik moest lachen en huilen tegelijk, want ik wist gewoon niet wat er met me aan de hand was. Ik hoorde ergens muziek en daar liep ik naartoe. Het bleek mijn man te zijn die gitaar speelde. Hoewel ik me niet direct realiseerde dat hij mijn echtgenoot was, voelde hij wel vertrouwd. ‘Waar ben ik, ik weet niet waar ik ben. Kun je me alsjeblieft helpen?’ vroeg ik helemaal in de war.”

Zeldzaam incident

Achteraf bleek dat Lizzy een TGA had: Transient Global Amnesia, oftewel een acuut algeheel geheugenverlies, dat uit het niets kan optreden. “Een TGA is heel beangstigend. Natuurlijk voor degene die het overkomt, maar ook voor mensen die er getuige van zijn”, zegt dokter Kees Alblas, neuroloog, gespecialiseerd in hersenvaten en verbonden aan het Franciscus Gasthuis & Vlietland in Rotterdam en Schiedam. “Gelukkig is het zeldzaam en het geheugenverlies tijdelijk. Een aanval duurt gemiddeld één tot acht uur, en maximaal 24 uur. Het is mogelijk tijdens zo’n amnesie met de patiënt te communiceren, alleen weet deze zelf niet wat hij of zij zojuist heeft gezegd of gehoord – dat noemen we een inprentingsstoornis.”

Zo herinnert Alblas zich een vrouwelijke patiënt van 58, echtgenote van een arts. Samen kwamen ze zeer ongerust binnen op de spoedeisende hulp. Ze had moeten overgeven na maag-darmklachten en ineens was ze verward en wist ze niet meer welke dag het was. “In het ziekenhuis stelde ze steeds dezelfde vragen – heel kenmerkend voor dit fenomeen, omdat nieuwe informatie niet wordt opgeslagen. Ze bleef maar vragen: ‘Waar ben ik? En: ‘Heb ik een hersentumor?’ Toen ik even de kamer uit liep en later weer binnenkwam, herkende ze me niet en vroeg ze wie ik was. We stelden haar gerust, maar na tussenpozen van zo’n tien seconden herhaalde ze haar vragen, en maakte ze opmerkingen als: ‘O wat erg, ik heb een hersenbloeding.’”

Om de paar seconden hetzelfde blijven vragen, duidt dus op een inprentingsstoornis, oftewel anterograde amnesie. Maar bij TGA-geheugenverlies is tijdens de aanval ook de herinnering aan de voorgaande uren weg of zijn zelfs hele dagen tot soms enkele weken uit het geheugen verdwenen. Dat heet retrograde amnesie. Alblas: “Deze mevrouw kon zich zelfs niet meer herinneren dat ze net met vakantie was geweest. Ook haar man was daarover uitermate bezorgd. Hij herkende als arts dit fenomeen ook niet als TGA.”

Wat is een TGA?

TGA is een acuut optredend algeheel geheugenverlies. Dit bestaat uit:

• anterograad geheugenverlies: het is onmogelijk om iets nieuws te leren of informatie op te slaan.

• retrograad geheugen-verlies: geen herinnering van de tijd voorafgaand aan de TGA. neurologie.nl

Verhoogde druk

Hoe kan iemand nou uit het niets geheugenverlies krijgen? Daar zou toch een reden voor moeten zijn. Dat dachten artsen ook in 1964, toen ze dit voor het eerst beschreven, weet neuroloog Alblas. “Ze zochten het destijds in de hoek van de TIA, Transient Ischemic Attack, waarbij een bloedvat in de hersenen tijdelijk is afgesloten door een bloedprop. Ook werd gedacht aan een herseninfarct – ook wel beroerte –, migraine of epilepsie. Maar dat is het allemaal niet. Een eenduidige oorzaak is nog altijd niet gevonden.”

null Beeld

Toch is er wel iets opvallends. Bij ongeveer de helft van de aanvallen blijkt sprake van een gemene deler: een ‘drukverhogend’ moment, waarbij de adem even wordt ingehouden. Denk aan bukken tijdens veters strikken, een ferme hoestbui, seksuele activiteit of overgeven. “De theorie is dat het bloed in het hoofd een kort moment blijft stilstaan door die verhoogde druk. De gebiedjes in de hersenen waar het geheugen zit – de hippocampus en amygdala krijgen dan heel even een zuurstoftekort, en die zijn daar erg gevoelig voor. Deze zogeheten ‘veneuze stuwing’ is weliswaar een mogelijke verklaring voor een TGA, maar ja, bukken of hoesten doet iedereen. Waarom de ene persoon er wel een krijgt en de andere niet, blijft toch onduidelijk.”

Lizzy weet niet of zij in de badkamer ook zo’n drukverhogend moment had. Toen ze na anderhalf uur bijkwam, reconstrueerde ze samen met haar man wat er was gebeurd. “Ook zijn we nagegaan wat ik de voorgaande dagen had gedaan, om te kijken of daar een mogelijke trigger was geweest. Maar er was niets extreems.” Tijdens de reconstructie kreeg ze forse hoofdpijn en snakte ze naar frisse lucht. “Een lange wandeling met man en hond hielp om de boel een beetje op een rijtje te zetten, maar eng bleef het wel. Want wie zei mij dat het niet zomaar weer kon gebeuren?”

Wanneer is er sprake van een TGA?

• De aanval duurt meestal 1 tot 8 uur en nooit langer dan 24 uur.

• De aanval van geheugenverlies moet door een getuige zijn waargenomen.

• Er zijn geen uitvalsverschijnselen, zoals een lamme arm, onduidelijk spreken of dubbel zien.

• Er is geen alcohol in het spel.

• Er is geen mogelijkheid op hersenschudding, door bijvoorbeeld hoofd stoten.

• Er zijn geen epilepsie-achtige kenmerken, zoals smakken of draaien met handen.

Maximaal 24 uur

“Vrees voor herhaling is een begrijpelijke angst die bij iedereen speelt die het heeft meegemaakt. Gelukkig gebeurt dat zelden”, zegt neuroloog Alblas geruststellend. “De kans dat iemand een TGA krijgt, is sowieso klein, maar drie op de honderdduizend mensen overkomt het. Het komt iets vaker voor bij vrouwen – onbekend is waarom – en meestal vanaf vijftig jaar. Herhaling is zeldzaam, slechts in drie tot vier procent van de gevallen.” Veel patiënten vrezen ook – zowel tijdens als na de aanval – dat ze iets ernstigs hebben. Alblas: “Mensen zijn tijdens een TGA vaak in paniek. Ze weten dat er iets ongewoons aan de hand is en zijn bang voor een hersenaandoening of hersenbloeding.” Dat de aanval maximaal 24 uur duurt, is wel een hard criterium. Duurt het geheugenverlies langer, dan moet er verder onderzoek worden gedaan, stelt de neuroloog. “Dat geldt tevens voor uitvalsverschijnselen, zoals een lamme arm of dubbel zien – dat zijn vaak tekenen van hersenletsel.”

De geheugenstoornis herstelt grotendeels. Aanvankelijk waren er weken ‘verdwenen’ bij de vrouw die zich haar vakantie niet meer voor de geest kon halen. Een dag later waren haar (vakantie)herinneringen terug, behalve van de acht uur gedurende de aanval. “En dat is gangbaar bij een klassiek TGA”, bevestigt Alblas. “Het geheugenverlies staat gelijk aan de duur van het incident.”

null Beeld

Raadpleeg een arts

Iedereen snapt dat zo’n acuut geheugenverlies doodeng is. Wat doe je als het jezelf of iemand in de omgeving overkomt? Alblas: “Omdat je op het moment zelf niet weet wat het is, zou iemand die het ziet zeker een arts moeten raadplegen of naar de spoedeisende hulp gaan. Iemand kan namelijk ook verward zijn door bijvoorbeeld een infectie met koorts. In het slechtste geval is het misschien toch een herseninfarct. De patiënt geruststellen is belangrijk, maar meestal niet mogelijk. Onthoud dat een TGA maar een paar uur duurt. Als het incident voorbij is, is het goed om alsnog een afspraak bij de huisarts te maken.”

Dat deed Lizzy ook. Omdat haar aanval ‘maar’ anderhalf uur had geduurd, ging ze de volgende dag gewoon aan het werk. Desondanks wilde ze graag uitleg van de huisarts over de impactvolle gebeurtenis. Tot haar verbazing hield de assistente haar af. “Vanwege corona was de praktijk overbelast en kon ik niet direct terecht. Ondanks mijn heftige verhaal was er pas na twaalf dagen plek voor mij. Toen sloeg de stress alsnog toe. ‘Ik weet niet wat ik hoor!’ riep ik uit, maar wat ik ook probeerde, niets mocht baten. Ik heb de dagen erna nog drie andere huisartsen gebeld, maar ze hadden het allemaal te druk.”

Lizzy was ontstemd. Ze hoefde echt geen uitgebreid consult, maar wilde alleen horen wat ze precies had meegemaakt, en of ze kans had op een hersenbeschadiging. “Omdat ik me bleef afvragen of ik er wel goed aan deed om pas na enkele weken een huisarts te bezoeken, werd ik steeds banger. Terwijl ik gewoon even een professional nodig had die bevestigde wat ik al googelend had gevonden. Iemand die zei: ‘Het is echt naar wat je hebt meegemaakt, maar het kan verder geen kwaad.’ Daarnaast was ik bang dat ik misschien op straat zomaar kon verdwalen als ik weer zo’n TGA kreeg. Of erger, misschien in een greppel kon belanden als ik autoreed. Ik had nog altijd geen idee!”

Geen black-out

Hoewel een TGA doet denken aan een black-out is het echt wat anders. Een black-out kan vele oorzaken hebben (vooral aan hart, epilepsie of psyche gerelateerd). Ook een verlaagd bewustzijn speelt een rol en dat is bij een TGA nooit het geval.

Geen nabehandeling

De angst voor plots niet meer kunnen autorijden of fietsen tijdens een TGA is volgens dokter Alblas gelukkig niet nodig. “Kennis die iemand lang geleden heeft opgedaan – fietsen, autorijden – blijft gewoon aanwezig.” Iets dergelijks hoorde Lizzy tot haar opluchting ook, toen de huisarts twee weken later eindelijk haar zelfgestelde diagnose bevestigde.

En dan? Is er nog een nabehandeling nodig? Of is het nuttig om extra voorzichtig te zijn, met bukken of veters strikken bijvoorbeeld? “Nee”, zegt Alblas. “Een TGA is in principe een eenmalig incident. Behandeling of verder onderzoek zijn niet nodig. Het is dus geen TIA, waarbij je bloedverdunners krijgt voorgeschreven. Patiënten hebben nadien ook nergens last van, behalve dus dat missende stukje in hun geheugen.”

Dat geldt ook voor Lizzy. “Dat gat in mijn geheugen blijft raar. Het belangrijkste is dat ik nu weet wat het was, dat het geen verdere consequenties heeft en dat de kans op herhaling nihil is. Mocht ik ooit iemand in mijn omgeving tegenkomen en het herkennen, dan zal ik diegene begeleiden naar een dokter en proberen gerust te stellen. Want dat is echt belangrijk als het je overkomt.”

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden