PREMIUMGezond

Medicijnmoe? Misschien kan het ook wel zonder pillen

Medicijnmoe? Misschien kan het ook wel zonder pillen Beeld
Medicijnmoe? Misschien kan het ook wel zonder pillen

We slikken wat af, met z’n allen: tegen brandend maagzuur, een te hoge bloeddruk, botontkalking... Maar wat blijkt? Met een iets andere leefstijl hebben we die pillen vaak niet eens nodig.

Margriet Zuidgeest-Prikken

Jaarlijks geven we 4,3 miljard euro uit aan geneesmiddelen. Vooral bij een te hoog cholesterol, hoge bloeddruk of diabetes krijgen miljoenen mensen medicijnen voorgeschreven. En eerlijk is eerlijk: die medicijnen kunnen vroegtijdig overlijden voorkomen. “Het is fijn dat er pillen zijn...”, zegt professor David van Bodegom. Een opvallende uitspraak van de auteur van het boek Ontpillen. Wel voegt hij er meteen aan toe: “...voor de mensen die ze nodig hebben.”


Van Bodegom is als hoogleraar Vitaliteit in een Verouderende Populatie verbonden aan het LUMC en de Leyden Academy on Vitality and Ageing. Hij heeft voor diverse ziektes en aandoeningen beschreven hoe het medicijngebruik kan worden verminderd of zelfs beëindigd. “We leven langer, maar worden eerder ziek dan dertig jaar geleden. Dat komt doordat we ongezonder zijn gaan leven. In de jaren negentig had een derde van de Nederlanders overgewicht, nu de helft. Onze leefstijl heeft bij veel mensen geleid tot onder meer een hoog cholesterolgehalte, een hoge bloeddruk en bloedsuikerwaarden, botontkalking, slapeloosheid, depressies, obstipatie en maagzuurklachten. Deze aandoeningen worden vaak ‘verouderingsklachten’ genoemd, maar ze zijn sterk beïnvloed door de leefstijl van de patiënten.”

null Beeld

De term ‘verouderingsklachten’ is verwarrend, want klachten zijn er lang niet altijd. Dr. Jannick Dorresteijn, internist-vasculair geneeskundige in het UMC, bevestigt: “Neem bijvoorbeeld een hoog cholesterolgehalte of hoge bloeddruk, die voel je niet. Wel zijn het sluipmoordenaars, want ze leiden mogelijk tot hart- en vaatziekten of erger. Er sterven dagelijks meer dan honderd mensen aan de gevolgen. Daarnaast belanden hierdoor elke dag zeshonderdvijftig mensen in het ziekenhuis!”

Doen: De 4 V’s

Door je omgeving slim in te richten, is een gezonde leefstijl best vol te houden. Vier strategieën om ongezonde prikkels in de omgeving aan te pakken:

Verwijderen: zet geen droppot in het zicht, dat verleidt!

Vervangen: vervang de koektrommel door een fruitschaal.

Vermijden: neem een andere fietsroute zodat je niet langs een snackbar rijdt.

Voorbereiden: eet alvast een appel of boterham vóór je door de stationshal (met snacks!) moet lopen.

Bron: 10 jaar cadeau, Westendorp en Van Bodegom

Op tijd erbij

Behandeling is essentieel, dat is duidelijk. Maar hoe? Als dit soort klachten door leefstijl wordt beïnvloed, zijn er dan wel pillen nodig om ervan af te komen? Dat vroeg Yvonne Verschragen zich ook af toen ze jaren geleden onverwacht tot patiënt werd gebombardeerd. “Ik werd vijftig en wilde mijn gezondheid eens laten checken. Mijn hart, bloed en urine werden onder de loep genomen en tot mijn stomme verbazing bleek ik diabetes te hebben en een hartritmestoornis, terwijl ik best gezond leefde. Als gymjuf bewoog ik veel en ik at gezond. Ik was hooguit een paar kilo te zwaar.”

Yvonne was een van de 1,2 miljoen Nederlanders met ouderdomssuiker oftewel: diabetes type 2. “Van de arts kreeg ik de gebruikelijke batterij aan medicatie voorgeschreven, waaronder metformine om het bloedsuiker op peil te krijgen, en bloeddruk- en cholesterolverlagers, terwijl mijn bloeddruk- en cholesterolwaarden gewoon goed waren! Het was preventief, om hart- en vaatziekten te voorkomen. Enerzijds was ik opgelucht dat dit tijdig was ontdekt, maar het voelde ook dubbel. Was ik nu patiënt voor het leven, met allerlei pillen. Dat kan toch ook anders?”

Ook Marion (52) moest blijvend aan de medicatie. “Een branderige pijn achter mijn borstbeen bleek een maagzuurprobleem te zijn: reflux. Met de maagzuurremmer omeprazol had ik het al zo’n twintig jaar onder controle. Maar een tijdje geleden las ik dat door dit medicijn de opname van magnesium en vitamine B12 mogelijk werd verminderd en de kans op botontkalking toenam. Daar schrok ik van en ik stopte met de pillen.”

null Beeld

Zoete drop is zout

Anders dan je zou denken, bevat zoete drop meer zout dan zoute drop. Het wordt alleen gemaskeerd met veel suiker. Het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde publiceerde een onderzoek waaruit blijkt dat een inname van 95 milligram van de zoetstof glycyrrhizine per dag (zo’n 20 dropjes) de bloeddruk laat stijgen. Ook hiervan bevat zoete drop meer.

Toverwoord

Professor Van Bodegom denkt dat het bij veel aandoeningen mogelijk is om medicatiegebruik te minderen of zelfs te stoppen, mits in overleg met de behandelend arts. Het toverwoord is leefstijl: stoppen met roken, afvallen, gezond eten en meer bewegen. Van Bodegom benoemt in zijn boek vijf voordelen. “Een gezonde leefstijl levert vaak meer gezondheidswinst op dan trouw je pillen slikken. Verder heeft het een gunstig effect op meerdere gezondheidsaspecten. Bewegen verlaagt bijvoorbeeld het cholesterolgehalte, maar ook een te hoge bloeddruk. Ook is het gunstig bij diabetes, en om sterkere botten te krijgen, beter te slapen en tegen stress. Het derde voordeel: pillen geven de valse schijn dat het probleem is opgelost, en dan is er minder motivatie om de leefstijl aan te passen. Ten vierde: de kosten. Van de 4,3 miljard euro aan geneesmiddelen is een groot deel met een gezonde leefstijl op te lossen. En ten slotte: veel pillen hebben bijwerkingen.”

null Beeld

Internist Jannick Dorresteijn bevestigt: “Voor veel van mijn patiënten zijn die bijwerkingen een nadeel. En er is vrijwel altijd een alternatief middel voorhanden. Bespreek dat gerust. Maar hoe gezonder iemand leeft, hoe groter de kans dat medicijnen niet (meer) nodig zijn.”

Wat is de gezondheidswinst?

Wie wel medicijnen moet gebruiken, wil natuurlijk graag weten wat het aan extra gezonde jaren oplevert. Een behandelend arts kan dit met de patiënt berekenen voor bloedverdunners, bloeddruk- of cholesterolverlagers, dankzij de internationaal veelgebruikte site en gratis app U-Prevent. Dr. Jannick Dorresteijn is mede-initiatiefnemer hiervan.
u-prevent.com

Van de pillen af

Yvonne Verschragen wilde onderzoeken of ze ook zonder pillen van haar klachten af kon komen. Een diabetesverpleegkundige in het ziekenhuis die haar nog nooit had gezien adviseerde haar om insuline te gaan spuiten. “Ik had wat stress en mijn bloedsuikerwaarden bleken weer te hoog, maar ik wilde absoluut niet spuiten. Dus ik nam zelf het heft in handen. Dankzij een ‘glucosesensor’ kwam ik erachter dat koolhydraten mijn grootste bloedsuikerverhoger waren. In overleg met de behandelend internist gooide ik zo veel mogelijk koolhydraten uit mijn eetpatroon: brood, rijst, pasta. Maar er zijn ook verborgen koolhydraten. Fruit, crackers, eierkoeken en ontbijtkoek zitten er ook vol mee.”

Om niet zelf alles uit te hoeven zoeken, kookte Yvonne volgens de koolhydraatarme methode van The New Food. “Al na drie maanden concludeerden mijn internist en ik dat medicijnen niet meer nodig waren. Mijn bloedsuiker was helemaal goed! Wel zit ik voor altijd aan een koolhydraatarm voedingspatroon vast, maar sinds ik van vers koken mijn hobby heb gemaakt, is dat geen straf.”

Bij Marion ging het aanvankelijk minder soepel. “De maag-, darm-, leverarts was niet blij dat ik op eigen houtje met omeprazol was gestopt. Toen mijn klachten terugkwamen, bleek dat mijn slokdarm zwaar geïrriteerd was door het maagzuur. Ik moest dus weer aan de pillen.” Omdat ze daar juist vanaf wilde, gaf de specialist haar leefstijladviezen: bewegen en afvallen. “Ik was iets te zwaar. Omdat overgewicht maagzuurklachten kan veroorzaken zou ik proberen om vijf kilo kwijt te raken. Volgens de arts was dat afvallen al haalbaar met een halfuurtje per dag wandelen, dus ik ging elke lunch lekker naar buiten. En ik hield in een dagboekje bij wanneer ik zuurklachten kreeg. Zo ontdekte ik dat ik klachten kreeg bij pastagerechten met rode saus en bij rode wijn, dus die schrapte ik van het menu. In een halfjaar raakte ik zeven kilo kwijt en in overleg met mijn huisarts halveerde ik de dosering omeprazol. Al vrij snel kon ik zonder medicatie en door het wandelen voel ik me veel fitter. Daardoor is het ook makkelijk vol te houden.”

Samen bewegen stimuleert

Meer bewegen kun je zelf doen, op de sportschool of in clubverband. Je kunt bijvoorbeeld via ‘Samen bewegen’ van Vitality Club – een stichting voor en door vijftigplussers – vrijwel gratis deelnemen met mensen uit de wijk. Het is ook mogelijk zelf een clubje op te richten via deze organisatie.
vitality-club.nl

Te groot risico

Hoe goed en economisch verantwoord het ook is om te ontpillen, soms kan het gewoon niet. Jannick Dorresteijn: “Dat geldt in het bijzonder voor de 1,5 miljoen mensen die een hartaanval of beroerte hebben gehad. Zij lopen een te groot risico op herhaling en hebben de medicatie echt nodig.”

Bij sommige mensen lukt het helaas niet, zoals bij Anne (51). Zij slikt antidepressiva vanwege lusteloosheid, hypochondrie en tegen een liftfobie. “Toen ik zwanger werd, zei de dokter dat ik meteen moest stoppen. Dat werd een drama. Ik kreeg een acute depressie tijdens mijn zwangerschap. Achteraf bleek dat je niet zomaar met antidepressiva mag stoppen. Bij mijn tweede zwangerschap werd ik beter begeleid en halveerde ik de dosis. Dat ging relatief goed. En na de borstvoeding ging ik weer naar mijn oorspronkelijke dosering. Ik kan nu eenmaal niet zonder deze medicijnen.”

null Beeld

Om te weten welke aanpassing werkt, adviseert professor Van Bodegom dat te ‘testen’ in de praktijk. “De een verlaagt z’n hoge bloeddruk door minder zout te eten en de ander door de stress te verminderen. Koop een bloeddrukmeter en check eens in de twee weken wat de invloed van een verandering is. Eigenlijk geldt dat voor de meeste aandoeningen: kijk hoe je lichaam reageert op een andere leefstijl, overleg met de dokter en bespreek samen of het medicijngebruik kan worden verminderd.”

null Beeld

Tegen hoge bloeddruk
(aantal gebruikers: 4 miljoen)
● Vervang keukenzout door kaliumzout (Lo-Salt)
● Probeer de bloeddruk te verlagen...
...met het DASH-dieet (Dietary Approach to Stop Hypertension), waarbij de focus ligt op een gezonde leefstijl, niet op afvallen.
...door alcoholgebruik te halveren bij meer dan 1 glas per dag
...door 5 kilo af te vallen
...met yoga en meditatie

Tegen hoog cholesterol
(aantal gebruikers: 2 miljoen)
● Vervang dierlijk verzadigd vet (vet vlees, roomboter) door plantaardig onverzadigd vet (olijfolie)
● Beperk transvetten (koekjes, chips)
● Verbeter je leefstijl (bewegen, afvallen)

Tegen botontkalking
(aantal gebruikers calciumtabletten: 500 duizend, bisfosfonaten: 200 duizend, vitamine D: 1 miljoen)
● Belast je botten; loop met een rugzak
● Slik vitamine D (zeker) in de winter
● Haal calcium uit 4 zuivelconsumpties per dag en groente. Calciumtabletten vergroten de kans op een hartinfarct

Tegen dementie
(aantal gebruikers: 35 duizend )
● Zorg voor een lage bloeddruk en cholesterol en beperk of vermijd alcohol
● Eet gezond, beweeg, behandel eventuele diabetes goed
● Prikkel het brein met nieuwe uitdagingen en ervaringen

Tegen brandend maagzuur
(aantal gebruikers: 3 miljoen)
● Val zo nodig af
● Drink slokjes water gedurende de dag
● Onderzoek welke triggers de oorzaak zijn

Tegen verstopping
(aantal gebruikers: 1,2 miljoen)
● Drink dagelijks twee liter
● Eet volkoren brood en 250 gram groente per dag
● Bewegen is net zo belangrijk als gezond eten

Tegen luchtwegklachten
(aantal gebruikers: 1,5 miljoen)
● Stop met roken
● Ventileer
● Voorkom infecties door vaccinatie, een goede hygiëne en het vermijden van zieke mensen

Bron: Ontpillen, davidvanbodegom.nl

null Beeld

Fotografie: Stocksy. M.m.v.: prof. dr. David van Bodegom (arts & hoogleraar ‘Vitaliteit in een verouderende populatie’ bij Leyden Academy on Vitality and Ageing en verbonden aan het LUMC), dr. Jannick Dorresteijn (internist-vasculair geneeskundige UMC)

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden