Psychologie

Nu even niksen: waarom af en toe niks doen juist heel goed kan zijn

null Beeld Getty Images/Shutterstock
Beeld Getty Images/Shutterstock

Af en toe lekker nietsdoen is goed voor ons, liefst zonder schuldgevoel. Maak het niet al te ingewikkeld, vindt journalist Caroline Griep, want het moet ook weer geen verplichting worden.

De gezellige tegelwijsheid ‘Niks moet, niksen mag’ veranderde vorig jaar van de ene op de andere dag in het strenge ‘Niks mag, niksen moet’. Met een daverende klap kwam de wereld door corona tot stilstand. Natuurlijk werden we niet zen van de stressvolle crisissituatie, maar toch voelde het wegvallen van 24/7 druk, druk, druk ook wel als een opluchting. Diepe zucht. Alleen kalmte kon ons redden. Eindelijk konden we doen waar we zo vaak naar verlangden: niets.

Kampioen nietsdoen

Hoe groot de behoefte aan niksen is, ontdekte de in ons land wonende Poolse schrijfster/journalist Olga Mecking. Nadat ze in het tijdschrift gezondNU een artikel had gelezen met als titel ‘Niksen, het nieuwe mindfulness’ onderzocht ze uitgebreid wat dat typisch Nederlandse woord niksen nu precies inhield. Ze ontdekte dat ‘gewoon nietsdoen ontzettend heilzaam kan zijn, vooral voor mensen die zich, net als ik, overweldigd voelen door alle verantwoordelijkheden die ze hebben. Nietsdoen, of niksen, is echt de moeite waard.’

Wat een open deur, zou je denken. Maar toen Mecking er in 2019 het verhaal ‘The Case for Doing Nothing’ (vrij vertaald: pleidooi voor nietsdoen) over publiceerde in The New York Times was een wereldwijde mediahype geboren. Vanaf dat moment staan Nederlanders internationaal te boek als de uitvinders van op hoog niveau nietsdoen. Meckings artikelen en boeken werden een hit, een trend was gezet. Kennelijk was er iets met niksen dat mensen overal ter wereld leek aan te spreken.

Kritiek

Dat laatste is niet zo vreemd in onze doorgedraaide maatschappij, maar dat wij er onbetwist kampioen in zouden zijn? Mijn eerste gedachte was: wat een onzin. Met nog altijd restjes calvinisme in ons DNA? Met (groot)ouders die ‘ledigheid is des duivels oorkussen’ met de paplepel kregen ingegoten? Met ons chronische tijdgebrek en veel te lange to-dolijstjes? Is het niet zo dat we ons juist vaak verontschuldigen als we zomaar luieren?

Kritiek op Meckings ontdekking bleef dan ook niet uit en ze paste het aan in: ‘In elk geval is het duidelijk dat Nederlanders weten wat niksen betekent, ook al beweren sommigen van hen dat ze het niet doen.’

Dát is natuurlijk niet zo overtuigend. Het neemt niet weg dat haar boek Niksen - De Dutch Art of Luieren een interessant verslag is van haar zoektocht die duidelijk maakt hoe belangrijk nietsdoen is. Altijd maar bezig zijn zonder op te laden kan onze gezondheid, ons welbevinden en zelfs het ervaren van geluk in de weg staan.

Top 10 Rustlijst

In aflopende volgorde zijn dit de bezigheden waarvan Brits onderzoek uitwees dat we ze graag doen om tot rust te komen.

1. Lezen

2. Naar het bos of strand gaan

3. Alleen zijn

4. Naar muziek luisteren

5. Niets bijzonders doen

6. Een wandeling maken

7. Een warm bad nemen

8. Dagdromen

9. Tv-kijken

10. Mindfulness

null Beeld

Zondagochtendgevoel

Hippe trend of niet, het woord niksen heeft een negatieve klank die we vaak met schuldgevoel associëren. Dat concludeert ook de Britse psycholoog Claudia Hammond, schrijfster van het boek Rust: ‘Over rust nemen wordt het strengst geoordeeld wanneer het over niksen blijkt te gaan. We hebben woorden verzonnen waardoor dat nietsdoen losser en onbezorgder klinkt – chillen, relaxen, hangen – maar hoe we het ook noemen in onze moderne tijd, we blijven bang dat niksen verkeerd is.’ Volgens haar staan we ambivalent tegenover rust. We verlangen er hevig naar, maar zijn vervolgens bang dat we misschien lui zijn, dat we niet alles uit het leven halen.

Misschien kunnen we er beter mee uit de voeten als we het begrip een positievere lading geven. Wat te denken van: je rust pakken? Of opladen? Daarbij ontstaat de associatie van ‘goed bezig zijn’, waarvoor we onszelf een schouderklopje kunnen geven. Je kunt er ook gewoon iets gezelligs van maken, zoals Gretchen Rubin, de Amerikaanse schrijfster die bekend werd met The Happiness Project, het desgevraagd aan Olga Mecking omschreef: ‘Het is een zondagochtendgevoel. Gewoon een beetje rondhangen, heel vrij, zonder structuur.’

Geen project

Ondanks dat dubbele gevoel raken we wel steeds meer doordrongen van het belang van genoeg rust. Dat blijkt ook uit de enorme stapel boeken die inmiddels over het onderwerp is verschenen. Het zijn er zo veel dat je het er Spaans benauwd van kunt krijgen: durf je al bijna niet te niksen, móet je ook nog lezen hoe je het moet aanpakken. Tot dat besef kwam Olga Mecking ook tijdens het analyseren van alle reacties op wat ze schreef. Ze ontdekte dat we genoeg hebben van alle zogenaamde wellnesstrends die ons steeds aansporen tot zelfverbetering: ruim je huis op voor een opgeruimd hoofd, let op je BMI, zet 10.000 stappen per dag, wees mindful, eet vegan en vooral ook glutenvrij en koolhydraatarm. We beginnen allergisch te worden voor het vaak betuttelende toontje van alle zelfbenoemde deskundigen. We hebben onze bekomst van influencers die ons voorhouden dat we hoe dan ook iets niet goed doen en dat ons leven vele malen beter, zo niet perfect, zou kunnen worden als we maar zouden doen wat zij zeggen. Een zelfhulpboek nodig hebben om te leren nietsdoen is natuurlijk de wereld op z’n kop. Niksen is geen project en moet zéker niet op een to-dolijstje terechtkomen. Maak het vooral niet te ingewikkeld.

Rust maakt slimmer

Stiltetrainer Mirjam van der Vegt won met De kracht van rust de prijs voor het beste spirituele boek van 2021. In een interview in Trouw deelde ze een van haar wijze lessen: ‘Het is een misvatting te denken dat we door te ontspannen minder gaan presteren. Het mooiste aan rust is juist dat het je wat brengt. Rust maakt je slimmer. Als je aan het eind van de dag nog een klus moet doen maar als je hele lijf nee zegt, is het veel gezonder dat je dat de volgende dag oppakt. Je kunt er best op vertrouwen dat het werk afkomt, ook al neem je rust.’
De kracht van rust, Mirjam van der Vegt (Ten Have)

null Beeld

Welzijn met humor

Niet belerend en vooral relaxed, is het boek Rust van de eerdergenoemde Britse psychologe Claudia Hammond. Ontspannen, onze geest kalmeren en ons lichaam opladen zijn ook volgens haar zaken die we veel serieuzer zouden moeten nemen. Zij heeft er verstand van, want ze maakte deel uit van het onderzoeksteam achter The Rest Test, een baanbrekende studie onder 18.000 mensen in 135 landen. In haar boek brengt ze de tien activiteiten in kaart die uit dit onderzoek als meest rustgevend naar voren kwamen (zie kader De Grote Rest Test). Op een luchtige manier en met humor onderwerpt ze die aan een nadere psychologische en wetenschappelijke beschouwing. Fijn is dat ze steeds als uitgangspunt heeft: wat voor de een werkt, hoeft dat nog niet voor de ander te doen. Kijk wat bij je past, het is geen must. Ze dringt niks op, ze inspireert.

Op haar lijst staat het populaire mindfulness op nummer tien. Dé remedie volgens velen. Hammond gelooft zeker dat mindfulness ons veel kan leren over hoe je tot rust kunt komen, omdat het helpt in het hier en nu te blijven. Probeer het, is haar nuchtere advies, maar verwacht niet automatisch dat het je leven verandert want het is geen wondermiddel. Wat een verademing. Net als nummer negen: televisie kijken. Huh, we zijn toch opgevoed met het idee dat dat slecht voor je is, dat je beter iets leukers kunt gaan doen? Ja, zegt Hammond, maar wie bepaalt eigenlijk dat we elke minuut die we op aarde zijn, moeten besteden aan zaken die actief, uitdagend, waardevol en gedenkwaardig zijn? Hammond: ‘Buizen biedt escapisme en is makkelijk. Je hoeft er geen cursussen voor te volgen. Je hoeft niet te betalen voor een kuuroord. Je hoeft er niet voor te oefenen. Je hoeft alleen maar de tv aan en je brein uit te zetten. Ga lekker bingewatchen.’ Ideaal, netflixen voor meer welzijn!

null Beeld

Anders werken & leven

In zijn bestseller Nooit meer te druk beschreef de Britse bedrijfspsycholoog Tony Crabbe al strategieën voor een minder hectisch leven. In Een nieuw begin nodigt hij uit om de coronaperiode te zien als een nieuw begin: een unieke kans om te experimenteren met een andere manier van werken en leven.
Een nieuw begin, Tony Crabbe (Uitgeverij Luitingh-Sijthoff)

Warm bad

Dagdromen staat op acht. Gewoon je gedachten een beetje laten afdwalen. Daar voelen we ons dus ook vaak schuldig over omdat het niet strookt met het aloude idee dat we altijd iets te doen moeten hebben. Een toevluchtsoord waar we onszelf er wél aan mogen overgeven is in een lekker warm bad, dat staat in de Rest Test-lijst op nummer zeven. Claudia Hammond citeert daarbij de Amerikaanse schrijfster Sylvia Plath: ‘Er moeten heel wat zaken zijn waar een bad niet tegen helpt, maar ik ken er niet zo veel.’ Dat wordt ondersteund door uiteenlopend wetenschappelijk bewijsmateriaal: van in bad gaan ontspan je, je rust uit, het hart wordt er gezonder van en de bloedsomloop beter. Om maar even kort een paar voordelen te noemen.

De lockdowns zorgden ervoor dat we massaal aan de wandel zijn gegaan, en fíjn dat we het vinden, echt een ontdekking. De verklaring voor de populariteit van deze nummer zes: we doen iets gezonds, dus er ligt geen schuldgevoel op de loer. Plus: als je wandelt, neem je letterlijk afstand van alles wat er nog op je ligt te wachten.

Rust en ontspanning

Ingewikkelder is nummer vijf: niets bijzonders doen. Met de afwezigheid van activiteit hebben we volgens Hammond nogal een haat-liefdeverhouding. Als we het druk hebben, verlangen we ernaar. Hebben we eindelijk tijd om te niksen, dan doen we het meestal niet. Een uur uit alle macht proberen te niksen is geen doen, maar af en toe een paar minuten heeft ook al effect. Weet je wat in deze categorie bij mij het allerbeste werkt? Op de bonnefooi de deur uit gaan en lopend door de stad kijken wat er op mijn weg komt.

Ergens koffiedrinken, de krant lezen, een toevallige ontmoeting met een oude bekende, er gebeurt altijd wel iets verrassends. Naarmate de lijst vordert, valt op dat wat nog wel mocht tijdens de ‘niks mag, niksen moet’-lockdowns, precies de dingen zijn die rust en ontspanning bevorderen. Muziek luisteren staat op vier. Op drie volgt ‘ik wil alleen zijn’ – wie heeft daar af en toe geen behoefte aan? Even geen prikkels, geen geklets, geen gedoe. Nummer twee: tijd in de natuur doorbrengen. Verrassend is dat wetenschappelijk niet makkelijk aantoonbaar is dat de natuur een kalmerende invloed heeft, maar zo ervaren we het wel. Met stip op één: lezen. Als het maar geen zelfhulpboek is dat je de stuipen op het lijf jaagt.

Meer lezen

Niksen, Olga Mecking (Kosmos Uitgevers)

• Rust, Claudia Hammond (Atlas Contact)

• Niksen - De Hollandse kunst van

• het nietsdoen, Annette Lavrijsen (Mus Boeken)

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden