null Beeld Josselin Bijl
Beeld Josselin Bijl

PREMIUM

Onschuldig of niet? Wat iedere vrouw moet weten over vleesbomen

Wie abnormaal veel bloed verliest tijdens de menstruatie, kan een vleesboom, ofwel myoom hebben. Er zijn diverse behandelingen voor: van zeer eenvoudig als het kan tot behoorlijk ingrijpend als het moet.

Fija NijenhuisJosselin Bijl

Floor was 33 toen haar menstruaties ineens hevig werden. “De eerste keer dacht dat ik helemaal leeg zou bloeden. Het was op een zaterdagavond. Na een paar uur stopte het weer. Klaar, dacht ik. Zondagochtend in de kerk begon het opnieuw. Ik ging snel naar de wc en ben daarna zo hard mogelijk naar huis gesjeesd. Het werd zwart voor mijn ogen en ik voelde me heel naar. Ik belde de huisartsenpost. De arts dacht ik dat ik misschien een miskraam had. Maar ik gebruikte anticonceptie, dus dat leek me niet mogelijk.”
In de loop van de dag verminderde het bloeden. Haar eigen huisarts stelde voor om de hormoonpleisters die ze als anticonceptie gebruikte in te wisselen voor de pil. Dat hielp niks: tijdens menstruaties bleef ze bij vlagen hevig bloeden. Een inwendige echo bracht uiteindelijk uitsluitsel: in haar baarmoederwand zat een grote vleesboom.
Hevig bloedverlies is een symptoom bij vleesbomen maar niet het enige, zegt Marieke Rijnsaardt-Lukassen, gynaecoloog bij het Albert Schweitzerziekenhuis in Dordrecht. “Je kunt ook een zwaar gevoel in de onderbuik hebben, een soort bekkenpijn. Als een vleesboom tegen de blaas drukt, ontstaat vaak het gevoel dat je steeds naar het toilet moet, terwijl je maar kleine beetjes hoeft te plassen. Minder vaak drukt een vleesboom aan de achterkant van de baarmoeder. Is dat wel het geval, dan kun je verstopping krijgen. En als een vleesboom laag in de baarmoeder zit, kan er pijn bij het vrijen ontstaan. De klachten houden dus verband met de plek waar de vleesboom zit, hoe groot deze is en waar hij tegenaan drukt.”
Vleesbomen – het kunnen er meer dan een zijn – groeien in de baarmoeder, maar soms ook in de wand, zowel aan de binnen- als buitenkant. Ze zitten altijd aan de baarmoeder vast, soms op een steeltje, en komen dus niet ‘los’ voor.
De naam vleesboom is bedrieglijk: de bolletjes bestaan namelijk uit spierweefsel. De medische term is myoom. “Ongeveer dertig procent van de vrouwen in de vruchtbare leeftijd heeft ze”, zegt gynaecoloog Rijnsaardt. “Waarom de een wel en de ander niet, daarover is nog weinig bekend. Wel is duidelijk dat als je moeder, je zus of een tante een vleesboom heeft, de kans groter is dat jijzelf er ook mee te maken krijgt.”

null Beeld

Niet meteen snijden

Lang niet iedere vrouw merkt iets van de aanwezigheid van myomen. Bij de helft van vrouwen worden ze bij toeval ontdekt, bijvoorbeeld als er een buikscan wordt gemaakt vanwege een andere klacht. Bij wie nergens last van heeft, is een behandeling medisch gezien meestal niet nodig. Bij Floor was er wel actie gewenst. Verwijdering via de vagina, een veelgebruikte behandeling, kon bij haar niet omdat de vleesboom in haar baarmoederwand zat. “De arts wilde ook niet meteen gaan snijden in mijn baarmoeder, vanwege mijn kinderwens. We probeerden eerst om de vleesboom met hormoonmedicatie kleiner te krijgen. Ik slikte orgametril, maar dat werkte niet, het heftige bloeden ging gewoon door. Ook een ander middel, lucrin, hielp niets. Ik had wel veel bijwerkingen, zoals vocht vasthouden en haaruitval. En ik kreeg opvliegers. Na een jaar bleek dat de vleesboom een centimeter was geslonken. Toen is toch voor een operatie gekozen.” Eén vleesboom ter grootte van een sinaasappel en twee kleintjes zijn verwijderd. Al met al lag ze vijf dagen in het ziekenhuis. “Daarna ging het heel goed. Ik heb geen hevige menstruaties meer gehad.” Kinderen heeft Floor – nu 48 jaar – niet gekregen, maar of dat door de ingreep komt, weet ze niet.

Opereren zonder snijden

Een nieuwe, vriendelijke behandeling van vleesbomen doen ze in het Isala-ziekenhuis in Zwolle en het UMC Utrecht. De verwijdering gebeurt van buitenaf: je ligt in een MRI-scanner en met behulp van ultrageluid wordt het weefsel van de vleesboom verhit, waardoor het bolletje krimpt. “Het is een vorm van opereren zonder snijden”, zegt Jeroen Dijkstra, gynaecoloog in Isala. “De behandeling heet MR-HIFU, wordt uitgevoerd door een radioloog en is in Nederland redelijk nieuw. Wereldwijd is er al wel veel ervaring mee.”
Het zou maar zo de aanpak van de toekomst kunnen zijn, denkt Dijkstra. “Ik merk de laatste jaren dat steeds meer vrouwen, ook als ze geen kinderwens hebben, liever kiezen voor een baarmoeder-besparende behandeling. Elke operatie geeft immers risico’s op complicaties, je moet onder narcose en erna ben je een tijdje uit de running. De MR-HIFU is niet pijnlijk en je kunt de volgende dag weer aan het werk. Dat is een enorm verschil met een operatie.” Vooralsnog wordt deze behandeling alleen aangeboden in onderzoeksverband: de zorgverzekeraar vergoedt het nog niet, legt Dijkstra uit. “De MR-HIFU is best duur. We hopen met ons onderzoek te kunnen aantonen dat die iets toevoegt aan de bestaande behandelingen. Hopelijk wordt de MR-HIFU dan opgenomen in het basispakket.”
my-choice.eu

Geen garantie

Voor verwijdering van vleesbomen via de vagina zijn allerlei technieken, vertelt Marlies Bongers, hoogleraar gynaecologie bij het Máxima Medisch Centrum en het Maastricht UMC+.
“Ik heb het trouwens liever over spierbolletjes of -bollen, vleesboom vind ik een vreselijk woord. Een van de manieren om ze te verwijderen is met een elektrisch verhit lisje. Dat werkt als een mesje, waarmee je het bolletje reep voor reep afpelt. Er is ook een instrument dat als een soort pacman hapjes van de spierbol neemt, waardoor die in zijn geheel verwijderd kan worden. Deze technieken komen alleen in aanmerking als de spierbol voor een groot deel in de baarmoederholte uitpuilt en niet helemaal in de wand zit.” Beide ingrepen gaan relatief snel en er is vaak alleen lokale verdoving of een roesje nodig. Je kunt dezelfde dag weer naar huis. “Als je liever volledige narcose wil, is dat meestal ook mogelijk. In ons ziekenhuis hebben vrouwen de keuze.” Na het afpellen of wegsnijden van vleesbomen is hevig bloedverlies verleden tijd, maar helaas is er geen garantie dat vleesbomen wegblijven. Ze kunnen opnieuw gaan groeien. Sommige vrouwen hebben dus meerdere behandelingen nodig.

null Beeld
null Beeld

De belangrijkste klacht bij vleesbomen is hevig bloedverlies. Maar wat is hevig? Gynaecoloog Jeroen Dijkstra: “Allereerst: vrouwen accepteren hevig bloedverlies vaak te lang, omdat ze denken dat het erbij hoort, of omdat hun moeder het ook had. Maar gaat het je beperken in je functioneren, durf je de deur niet uit en kun je je dagelijkse werk niet doen, dan is het goed om aan de bel te trekken. Dat geldt ook als je elk uur een verzadigd maandverband moet vervangen, stolsels verliest, ’s nachts twee keer het bed uit moet om je te verschonen en dubbele bescherming nodig hebt: het zijn allemaal verschijnselen van hevig bloedverlies.”

Of toch een operatie

Bij meerdere vleesbomen, een heel grote of een vleesboom die deels of helemaal in de baarmoederwand zit, is het vaak wat ingewikkelder om een goede behandeling te kiezen. Meestal is een buikoperatie dan de beste manier om het overtollige spierweefsel te verwijderen. Succes is ook dan helaas niet gegarandeerd: “Heb je een aantal kleinere bolletjes, dan is er een kans dat er een paar blijven zitten.

null Beeld

Dan ben je niet van je bloedingsklachten af”, legt Bongers uit. “Toch is deze operatie wel de beste optie als je een kinderwens hebt.” In andere situaties kan een baarmoederverwijdering een optie zijn. Hoewel dit de beste behandeling is om voorgoed van vleesbomen af te komen, zijn er keerzijdes, onder andere op het vlak van seksualiteit. “Het is belangrijk te beseffen dat een orgasme anders kan worden als de baarmoeder er niet meer is. Het hoeft niet per se slechter te zijn, maar kan wel veranderen. Verder is de kans op verzakking en incontinentie iets groter na een baarmoeder-verwijdering. Aan de andere kant leidt de operatie ook tot minder tussentijds bloedverlies, waar sommige vrouwen veel last van hebben. Ze zijn dan superblij dat dat voorbij is.”

Opgelucht

Carole was 43 toen er een grote vleesboom – gewicht ruim een kilo – bij haar geconstateerd werd. “Ik had geen echte kinderwens meer en heb toen in overleg met de gynaecoloog gekozen voor een baarmoederverwijdering. Vooraf heb ik op allerlei fora over deze behandeling gelezen, en er lang over gepraat met een vriendin die ook gynaecoloog was. De arts raadde me wel aan om mijn eierstokken en baarmoedermond te laten zitten, omdat ik anders direct in de overgang zou komen. Hij zei ook dat hoe minder er weggehaald werd, hoe minder kans er was op complicaties.” Het duurde zes weken voor Carole van de ingreep was hersteld. “Die tijd heb je wel nodig om weer helemaal op de been te komen. Ook al was ik superfit toen ik geopereerd werd, het was toch best een aanslag.” Van haar klachten – een opgeblazen gevoel en een voortdurende plasaandrang – was ze na de ingreep af. “Het voelde wel even gek dat ik nu geen kinderen meer kon krijgen. Al was een derde – ik heb twee dochters – eerst geen reële overweging, het is toch anders als je weet dat het ook echt niet meer kan.” De ervaring van gynaecoloog Bongers is dat de meeste vrouwen opgelucht zijn na een baarmoederverwijdering. “Veel vrouwen zeggen: dat had ik tien jaar eerder moeten doen. Steeds zoveel bloed verliezen is best een groot probleem. Maar soms is er ook verdriet, omdat je geen kinderen meer kunt krijgen of om omdat de baarmoeder er niet meer is. Je vraagt hier natuurlijk ook niet om.”

null Beeld

Hoeveel klachten ze ook kunnen geven: vleesbomen zijn bijna altijd goedaardig. Bij slechts één op de 10.000 vleesbomen is er sprake van kanker. “Met een echo wordt hier altijd naar gekeken en het komt heel weinig voor”, zegt Bongers. Vrouwen die tegen de overgang aanzitten en last krijgen, kunnen het beste afwachten, als de klachten niet ernstig zijn. Omdat spierbollen alleen groeien onder invloed van hormonen, slinken ze na de overgang vanzelf. Nieuwe kunnen dan niet meer ontstaan en bestaande horen niet meer te groeien. Gebeurt dat wel, dan kan er sprake zijn van een kwaadaardig gezwel. Ook dat komt heel weinig voor. Bongers: “Toch zijn we er wel voorzichtig mee. Ben je al een paar jaar niet meer ongesteld geweest en krijg je een dikke buik, voelt het alsof je weer zwanger bent of je gaat weer menstrueren, dan moet je daar altijd naar laten kijken.”

Baarmoeder gespaard

Het Máxima Medisch Centrum onderzoekt een behandeling van vleesbomen in de baarmoederwand, waarbij de baarmoeder gespaard blijft: de Sonata-techniek. De spierbollen worden behandeld met elektrische stroom, waardoor ze in de loop van enkele maanden slinken en dus minder klachten geven. mmc.nl

  • Bronnen: UMC Utrecht, Etos, Hartstichting, World Health Organization
Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden