PREMIUMMorgen stop ik écht

Op deze manier steek je nooit meer een sigaret op

null Beeld Stocksy
Beeld Stocksy

Behalve dat er verslavende stoffen in een sigaret zitten, is roken vooral een gewoonte. En dat is precies waarom stoppen zo moeilijk is. Hoe zorgen rokers dat het dit keer wel lukt én hoe help je iemand die wil stoppen?

Fija NijenhuisStocksy

“Toen ik een jaar of dertien was, rookte ik met mijn hartsvriendin onze eerste Belinda-mentholsigaret in de bosjes op het parkeerterrein achter de gereformeerde kerk. Niet omdat we het lekker vonden, maar omdat het spannend en strikt verboden was.” Zo begint Merel (56), nadat ze eerst nog even een aansteker heeft gezocht, haar verhaal over haar levenslange relatie met sigaretten. Zij behoort tot de leeftijdscategorie waarin zich de meeste dagelijkse rokers bevinden: mensen van 50 tot 64 jaar. Velen van hen zullen jong begonnen zijn, zegt longarts en anti-rookactivist Wanda de Kanter. “Want hoe jonger je begint, hoe verslaafder je brein raakt. Een verslaving bouwt zich op.”

null Beeld

Zij weet waarover ze het heeft: zelf stak ze op haar twaalfde de eerste sigaret op. Wat begon met een paar rookmomenten per dag, werden er steeds meer. Tijdens haar studie geneeskunde ging er elke dag een pakje doorheen. “Ik werkte begin jaren tachtig een tijdje op de spoedeisende hulp en daar kon je gewoon roken. Dat is nu niet meer voor te stellen.” Tijdens haar zwangerschappen stopte ze, om daarna weer door te gaan, maar wel zonder dat iemand het zag. Want een longarts die rookte, dat kon natuurlijk niet, zegt ze, nog altijd beschaamd. Veertien jaar geleden, ze was 47, werd ze betrapt door haar 14-jarige dochter. “Zij reageerde boos en verdrietig. ‘Wil je dood?’ vroeg ze, ‘Wil je mijn moeder niet meer zijn?’ Dat kwam hard binnen. Ik wist zelf toen ook nog niet dat roken zó verslavend was, hoewel dat al vijftig jaar bekend is.” Ze stopte in één keer.

“Ik vond dat ik stonk”

Annita (52) rookte 35 jaar toen ze in coronatijd besloot te stoppen. “Ik ben opgegroeid in een omgeving waar roken normaal was. Mijn eerste man rookte ook. Toen ik na een tijdje een nieuwe partner kreeg die niet rookte, werd mijn wil om te stoppen langzaam sterker. Hij deed niet moeilijk over mijn sigaretten, maar ik vond zelf dat ik stonk. Ik besefte ook steeds meer hoe ongezond én hoe duur het is. Corona gaf de doorslag. Ik dacht: wat als ik het krijg en erg ziek word? Dan schaam je je dat je rookt. Toen ik drie weken gestopt was, werd het even moeilijk omdat mijn partner een pittige operatie moest ondergaan. Gelukkig besefte ik op tijd dat de situatie er niet anders van zou worden als ik een sigaret opstak. Op advies van vrienden zette ik het geld opzij dat ik wekelijks uitspaarde door niet te roken. Inmiddels is dat bedrag omgezet in een e-bike. Ik wilde er echt iets speciaals van kopen en dat is deze fiets zeker. Ik ben er trots op!”

Honderd keer gestopt

Nelke van Ooijen (64) lukte dat niet. Sinds zij op haar veertiende het eerste sjekkie opstak, probeerde ze er “wel honderd keer” vanaf te komen. “Ik heb zelfstandig pogingen gedaan, nicotinepleisters geplakt, acupunctuur geprobeerd en begeleiding van de praktijkondersteuner van de huisarts gehad. Niks lukte. Mijn leven is tamelijk turbulent en roken gaf rust, dacht ik. Wat ik heb ontdekt: als je besluit te stoppen, moet je daar helemaal achter staan. Anders lukt het niet. Voor mij kwam dat moment begin vorig jaar. Mijn oudste zus, die in haar leven nog meer te verstouwen heeft gekregen dan ik, stopte van het ene op andere moment. ‘Respect’, zei ik tegen haar. ‘Als ik het kan, kan jij het ook’, reageerde ze.”
Nelke was bang voor de zoveelste mislukking. Op aanraden van haar man zocht ze hulp en kwam ze terecht bij de organisatie Rookvrij en Fitter. Die biedt verschillende vormen van begeleiding aan, waaronder een groepsbehandeling. Het bleek een schot in de roos voor Nelke. “Tijdens de bijeenkomsten wilde ik niet voor anderen onderdoen, blikken krijgen van: het lukt haar niet.” Volgens haar coach Fianne Eijkman is het voordeel van groepsbehandeling dat je het samen doet. “Deelnemers leren van elkaar, horen wat anderen doen als ze een zwaar moment hebben. Sommigen zijn echte impulsrokers. Zonder dat ze erover hebben nagedacht, hangt er ineens weer een sigaret tussen hun lippen. Hoe leer je die momenten voor te zijn?” Roken is vaak gekoppeld aan vaste momenten. “Daarom beginnen we elke begeleiding met de vraag waarom iemand rookt? Wat we het meest horen: voor de gezelligheid, om stress kwijt te raken, omdat het fijne momentjes voor jezelf zijn. Dit zijn valkuilen waaraan je kunt werken.”

null Beeld

Goed plan

“Wat je moet doen, is vooraf een goed plan maken”, zegt longarts De Kanter. “Als je eenmaal weet waarom je rookt, kun je die redenen voor jezelf ontrafelen. Vind je het gewoon lekker? Wat is er dan precies zo lekker aan een sigaret? Dan ontdek je dat het de nicotine is. Het heeft niets meer met lekker te maken als je beseft dat de rook die je inademt meer dan vierduizend chemische stoffen bevat, waarvan er zeventig kankerverwekkend zijn. De belangrijkste zijn koolmonoxide, teer en nicotine, de stof die de verslaving veroorzaakt. Rook je tegen de stress? Vraag je dan af of je je kind dat zwemexamen doet een sigaret zou geven. Waarschijnlijk niet. Waarom geef je jezelf die dan wel?”
Ze beantwoordt de vraag zelf: “Het lastige van stoppen als je een stressroker bent, is dat de ontwenningsverschijnselen ook aanvoelen als stress. Een terugval ligt dan op de loer. Binnen zeven seconden na het eerste trekje voel je je al rustiger. Maar de stress die je had, was feitelijk een ontwenningsverschijnsel. Door het gebrek aan nicotine stijgt de adrenaline, daardoor stijgt de bloeddruk en vervolgens ook je hartslag. Geef je niet toe aan de bijna lichamelijke reflex om bij stress een sigaret op te steken, dan word je na verloop van tijd rustiger.”

Feiten & cijfers
• In 2021 ondernam 30% van de rokers een serieuze stoppoging (langer dan 24 uur)
86% van alle longkankergevallen komt door roken
30% van alle hartinfarcten en beroertes komt door roken
• Rokers sterven gemiddeld 10 jaar eerder dan niet-rokers
Bronnen: Trimbos en CBS

Merel rookte eerst voor de gezelligheid en uit gewoonte. Sinds haar man vier jaar geleden de diagnose dementie kreeg en ze fulltime mantelzorger werd, kwam daar stress bij als belangrijke reden. “Ik maak mezelf wijs dat rookpauzes me op de been houden. Onzin, dat weet ik ook wel. Ik zie een sigaret ook als schouderklopje als ik halverwege het stofzuigen van de kamer ben, of als ik eindelijk een taak heb opgepakt die al tijden om aandacht vraagt. Anderzijds is een sigaret een traktatie bij een pot thee, een ‘genietmomentje’. Maar het vaakst, in elk geval de afgelopen jaren, rook ik om mezelf te troosten. Met als vergoelijking dat het anders allemaal niet vol te houden is.”

De hunkering

Rust, een schouderklopje, troost, het zijn allemaal vormen van beloning. Dat is de kern van elke verslaving, zegt longarts De Kanter. Bij roken is het de nicotine die in het brein dopamine vrijmaakt, ook wel het beloningsstofje genoemd. Dat geeft het prettige, rustige gevoel. “Valt de nicotine weg, dan hunkert je brein ernaar. Het is een chemisch proces dat zich in je hersenen afspeelt. Als je dus bijna toch die sigaret weer pakt, denk dan: dit wil ík niet, dit wil mijn verslaafde brein.”

null Beeld

Volgens de arts duurt de hunkering naar de sigaret, ofwel de beloning, gemiddeld drie minuten. Dat lijkt weinig en ze geeft toe dat dit niet voor iedereen geldt. Hoe dan ook, als je van tevoren bedenkt wat je op hunkeringsmomenten gaat doen, vergroot dat de kans dat je erdoorheen komt zonder een sigaret op te steken. Plan dus welke afleiding je zoekt: “De een neemt een glas water, de ander gaat traplopen of belt iemand.” Ook belangrijk, vervolgt ze, vervang de sigaret niet door snoep of snacks. “Een cadeautje voor jezelf kopen is een goed idee. Maar als je elke sigaret die je niet rookt vervangt door iets lekkers, is het niet gek dat je aankomt.” Waarmee ze nóg een reden noemt waarom sommigen stoppen met roken zo moeilijk vinden; je zou er dik van worden. “Het is normaal om twee, drie kilo aan te komen, want nicotine versnelt de stofwisseling iets. Maar als je niet méér gaat eten, kom je ook niet meer dan die paar kilo aan.”

Hervonden rust

Merel is zich zeer bewust van alle redenen waarom het goed is met roken te stoppen. “Ik heb er ook zeker over nagedacht. Het lijkt me alleen gigantisch moeilijk om het in m’n eentje aan te pakken. Zelf zou ik er hulp bij inschakelen, alleen al om mijn gebrek aan wilskracht te overwinnen.”
Nelke heeft letterlijk rust gevonden. “Als we ergens naartoe gingen, was ik altijd bezig met dingen als: heb ik m’n sigaretten bij me, waar kan ik roken, wat is een goed moment om naar buiten te gaan. Ik heb nu zo’n spijt dat ik niet eerder ben gestopt. Ja, ik ben wat aangekomen, ik denk een kilo of vijf. Maar ik voel me veel prettiger, gezonder. Ik fiets heel veel en pas één dag per week op mijn vier kleinkinderen. Dat wil ik graag nog lang blijven doen.”

null Beeld
  • De voordelen van stoppen met roken volgens longarts Wanda de Kanter:
  • Je wordt er blij van en krijgt meer zelfvertrouwen, want je hebt de kracht gehad om te breken met een verslavende gewoonte.
  • Het risico op hart- en vaatziekten en kanker daalt meteen nadat je bent gestopt.
  • Je voelt je snel fitter, je conditie verbetert en je hebt – afhankelijk van hoeveel je rookte – meer lucht.
  • De doorbloeding van de huid wordt beter, waardoor de rimpelvorming vertraagt.

Kan vapen kwaad?

Terwijl het aantal ‘gewone’ rokers geleidelijk afneemt, gaan juist meer mensen elektronisch roken. Vooral jongeren. Een slechte zaak volgens longarts Wanda de Kanter, want elektronisch roken (ook wel vapen of dampen genoemd) is eveneens verslavend. “De tabaksindustrie beweert dat vapen helpt om van het roken af te komen, maar dat is slechts bij een aantal verstokte rokers het geval. Ook elektronische varianten van de sigaret bevatten nicotine.” Volgens De Kanter richt de tabaksindustrie bewust de pijlen op jongeren door veel reclame te maken voor vapen op sociale media als TikTok. “Hoe jonger verslaafd, hoe moeilijker het is om te stoppen. Bekende influencers zitten allemaal te vapen of te dampen. Dat heeft effect, weten we uit onderzoek. Als je veel gebruikmaakt van sociale media is de kans dat je gaat roken drie keer zo groot dan als je geen sociale-mediagebruiker bent. Jongeren die al vapen hebben een twee tot drie keer grotere kans dat ze overstappen op gewone sigaretten doordat ze al verslaafd zijn aan nicotine.” Onder volwassenen is vapen minder populair: 1,1 procent van de bevolking stak in 2020 weleens een elektronische sigaret op.

null Beeld
  1. Vraag toestemming om over het roken te praten. Geef niet ongevraagd advies.
  2. Is het antwoord ja, vraag dan waarom de ander rookt. Inventariseer alleen, spreek niet tegen.
  3. Erken wat de ander zegt: nu weet ik wat roken voor je betekent.
  4. Vraag hoe graag de ander wil stoppen en waarom.
  5. Vat samen en toon de tegenstrijdigheid in de antwoorden. Aan de ene kant hoor ik dat je het lekker vindt. Tegelijkertijd wil je graag stoppen voor je kleinkinderen.
  6. Stel de vraag: hoe kan ik jou helpen te stoppen? Bied bijvoorbeeld aan om altijd bereikbaar te zijn als de ander het moeilijk heeft.
  7. Beloon met een klein cadeautje en/of een lieve opmerking.

Bevolkingsonderzoek Longkanker van start
In Nederland wordt jaarlijks bij ongeveer 14.000 mensen longkanker ontdekt en zeker 10.000 mensen overlijden elk jaar aan deze ziekte. De komende maanden ontvangen ongeveer 400.000 Nederlanders tussen de 60 en 79 jaar een uitnodiging om deel te nemen aan een nieuw Europees onderzoek naar de vroege opsporing van longkanker. Door vroege opsporing verwacht men het sterftecijfer met 25% naar beneden te kunnen brengen.

Fotografie: Shutterstock, Stocksy

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden