PREMIUM

Piekeraar? Zo zet je je brein effectiever in

Piekeraar? Zo zet je je brein effectiever in Beeld Dewie Drolenga
Piekeraar? Zo zet je je brein effectiever inBeeld Dewie Drolenga

We peinzen, tobben en dubben wat af. Over échte problemen, maar ook over die onhandige opmerking van weken geleden. Al dat gepieker is zonde van de tijd, weet journalist Sara Madou uit eigen ervaring, dus hoe kunnen we dat ombuigen naar iets positiefs?

Sara MadouDewie Drolenga

Onlangs werd ik uitgenodigd door een vriendin in haar huis op Sardinië, samen met nog zes vrouwen die ik allemaal niet kende. Hét scenario voor mijn hoofd om eens lekker los te gaan. Want wat als het niet klikte? Zou ik een slaapkamer moeten delen? Hoe zou het gaan met eten? En boodschappen? Ik heb geen rijbewijs, was ik de enige? Moest ik boeken meenemen, of was er geen tijd om te lezen? Was er ruimte om je even terug te trekken als ik een beetje rust nodig had? Ik bleef maar denkbeeldige situaties bedenken (‘Wat als…’) en bedacht evenveel denkbeeldige oplossingen. Het zat mijn voorpret danig in de weg. Want hállo, het was wel een week onder de heerlijke Italiaanse zon, midden in de druilerige, Nederlandse herfst. Uiteindelijk was het een topweek. Prachtig weer, nieuwe vriendschappen, totale ontspanning. Natúúrlijk, zou ik bijna zeggen, want al dat gepieker lost helemaal niks op. Toch blijf ik het doen. Ook over dingen uit het verleden, of zaken waar ik nul invloed op heb.

Aan het werk

Ons hoofd werkt best gek. We weten zelf ook wel dat al dat gepieker geen zin heeft, en toch ­kunnen we het niet laten. Nooit meer piekeren is een onrealistisch scenario, en dat hoeft ook hele­maal niet. Je kunt wél meer bewustzijn creëren rondom dat druk ratelende hoofd. Welke situaties ­triggeren het? Wat vertelt ons dat? En hoe kun je dat gepieker voor je laten werken?

Van oorsprong is gepieker een reactie van je brein op stressvolle, vervelende of onwenselijke situaties. Ergens goed over nadenken kan helpen een oplossing te bedenken voor een probleem, of te verwerken wat je hebt meegemaakt, waardoor je eenzelfde situatie in de toekomst voorkomt. Het wordt een probleem als je die piekergedachten vervolgens niet meer kunt loslaten en ze het dagelijks leven in de weg gaan zitten.

Agnes van Rossum werkt als piekerspecialist en helpt anderen om meer rust in hun hoofd te krijgen. Wanneer moet je opletten met ­piekeren? “Als piekeren lang, ingespannen, onbeheersbaar en negatief denken wordt over allerlei ­dagelijkse gebeurtenissen waar je een ­oplossing voor wil ­bedenken of een antwoord op wil ­hebben. Dan ontstaat een vicieuze cirkel die kan ­leiden tot doemdenken waardoor je angstig of ­onrustig wordt.”

Emoties omarmen

Niks menselijks is ons vreemd: we denken het liefst na over hetgeen we niet kunnen beïnvloeden. Wat zal de ander van me denken? Hoe gaat dat gesprek straks? Als mijn leidinggevende dit en dit zegt, hoe zal ik dan reageren? Wat helpt bij te veel tobben is een onderscheid maken tussen dingen waar je wel of geen invloed op hebt. ­Stoppen met piekeren is niet altijd even ­makkelijk, maar je kunt wél je brein effectiever inzetten. Je hersenen gebruiken om te kijken hoe je een ongewenste situatie kunt veranderen in een ­gewenste. Agnes: “Als we ons bang, machte­loos of verdrietig voelen, zijn we geneigd daar veel over na te denken. Logisch misschien, maar dit zijn juist de momenten waarop nadenken níet werkt. Bij heel emotionele gebeurtenissen zoals het ­verlies van een geliefde, is je emoties ­omarmen veel beter dan urenlang piekeren of je het verlies had kunnen voorkomen.”

Je brein afleiden

Als je piekert, is dat een signaal om weer even constructief aan de slag te gaan. Intens ergens over nadenken kan wél handig zijn. Bijvoorbeeld omdat het je proactief, alert, gemotiveerd en voorbereid maakt om zaken goed te researchen. Door je piekergedachten te analyseren, leer je iets over jezelf en de onderwerpen of mensen die belangrijk voor je zijn. Ook kan het helpen bij het verwerken van tegenslagen: je hebt het ergste rampscenario allang in je hoofd gehaald, daarbij vergeleken valt alles mee.

Verder blijkt dat mensen die zich veel zorgen ­maken, zich na slecht nieuws beter voelen dan zorgeloze types – en na goed nieuws véél beter. Dat zegt Kate Sweeny, die hier onderzoek naar deed aan de universiteit van Californië. Uit datzelfde onderzoek bleek ook hoe motiverend het kan werken. Sweeny: “Piekeren trekt onze aandacht naar slechte dingen die kunnen gebeuren en dwingt ons vervolgens om actie te ondernemen, zodat we voorkomen dat dit gebeurt. Mensen die zich zorgen maken over een auto-ongeluk dragen bijvoorbeeld standaard hun gordel.”

Spannend gesprek?

We hebben allemaal weleens wakker gelegen van een moeilijk gesprek op het werk of met een vriendin. Daar kun je de hele nacht over wakker liggen, starend naar het plafond. Maar volgens piekerspecialist Agnes kan het ook anders: “In dergelijke situaties kan een goede, inhoudelijke voorbereiding heel goed helpen. Wat is het doel, wat wil je kwijt en wat wil je bereiken?” Gesprekken en ontmoetingen lopen altijd anders dan je bedenkt, maar je kunt wel bedenken wat je er voor jezelf uit kunt halen. “Ik had een cliënte die ergens mee zat op het werk en daarover een gesprek met haar leidinggevende wilde aangaan”, vertelt Agnes. “Ze vond dat heel spannend, allerlei ­belemmerende gedachten zaten haar in de weg. Uiteindelijk was de afspraak gemaakt en zag ze er zo tegenop, dat ze er maar over bleef piekeren. Daar bedachten we een tactiek voor. Accepteer dat er gedachten over naar boven komen, dat is logisch. Maar verleg op zo’n moment je aandacht naar dingen om je heen. Iets wat je ziet, iets waarmee je bezig bent. Of ga dan juist iets doen om je gedachten af te leiden. Dat deed ze, en uiteindelijk ging het gesprek hartstikke goed. Een dergelijke positieve ervaring maakt het een volgende keer makkelijker om gepieker eerder te tackelen. Je weet dan dat het wel goedkomt, ook als je er niet eindeloos over nadenkt. Het paadje van de positieve ervaring wordt in je brein aangelegd, zodat je in een volgende situatie niet meteen op het platgetreden piekerpad vastloopt.”

Zintuigen aan

‘Stel dat…’, ‘Wat als…’ en ‘Had ik maar…’ Zo begint menige piekergedachte. Agnes: “Ergens geen controle over hebben maakt ons onzeker en roept angstgevoelens op. De truc is om te herkennen waar nadenken overgaat in piekeren, en jezelf aanleren om op dat moment een andere richting aan je gedachten te geven.

Focus bijvoorbeeld op je zintuigen, die nemen per definitie in het moment waar. Kijk naar de vogels in de tuin, lees een boek, maak je favoriete gerecht klaar en snuif die heerlijke geuren op, aai de kat, wandel buiten in de zon – als je maar iets doet waarmee je gedachten verzet worden. Er is dan minder plek in je hoofd om piekergedachten te triggeren.”

Agnes: “Gun jezelf de tijd om dit te trainen en in te vullen op een manier van aandacht verleggen die voor jou werkt. Of het nou gaat om ademhalingsoefeningen, een piekerkwartier inplannen of naar de sportschool: allemaal prima. Het gaat erom dat je meer afstand creëert tussen jezelf en de situatie waar de zorgen over gaan. Als bonus levert dat vaak een realistische blik op. Misschien zie je opeens mogelijkheden tot een concrete stap naar een échte oplossing.”

Toch even opletten bij het piekeren:

Maak je je zorgen of je toch niet te veel piekert? Als je je gedachten niet stil kunt krijgen en het je dagelijks beïnvloedt, kun je last hebben van een piekerstoornis en is het verstandig hulp te zoeken. Het is even opletten als je overmatig bezorgd bent over alles en daar niet mee kunt ophouden. Te veel piekeren wordt een probleem als:

• je langer dan zes maanden een overdreven angst hebt of voelt
• de angstige gedachten over meerdere situaties in je leven gaan
• het niet lukt de angstige gedachten onder controle te houden
• als de angst gepaard gaat met meerdere van de volgende kenmerken, zoals een rusteloos gevoel, grote vermoeidheid, moeite met concentreren, snel geprikkeld zijn, gespannen spieren of slaapproblemen.

Meer tips voor een frisse start? Haal dan snel de nieuwe Libelle Gezond in huis met 25% korting via LosseBladen.nl.

De redactie van Libelle doet haar uiterste best om de informatie zo volledig en nauwkeurig mogelijk samen te stellen en te onderhouden, maar staat niet in voor de medische correctheid, volledigheid en actualiteit van de informatie op Libelle.nl.

De informatie op Libelle is uitsluitend bedoeld voor informatieve doeleinden. De inhoud is dan ook niet bedoeld ter vervanging van professioneel medisch advies bij klachten of ter voorkoming daarvan. Bij twijfel, adviseren wij je altijd om naar je huisarts te gaan.

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden