PREMIUMgezondheid

Pijnlijk, stijf, warm: zo herken je artrose en dit is ertegen te doen

null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Anderhalf miljoen Nederlanders hebben last van artrose, de meest voorkomende vorm van reuma. Genezing is nog niet mogelijk, behandeling gelukkig wel. En dat scheelt soms zelfs een operatie.

Margriet ZuidgeestGetty Images

Ingrid: “Op mijn achtendertigste kreeg ik een vreemde pijn boven mijn knieën. Aanvankelijk maakte ik me er niet druk om. Dat gaat wel weer weg, dacht ik optimistisch. Maar het werd juist erger en trok richting mijn heupen. Langs de lijn naar mijn dochters hockeywedstrijd kijken werd steeds pijnlijker. Toen lekker zitten ook niet meer ging, werd ook werken een probleem. Mijn dochter begon zich voor me te schamen. Als we samen gingen winkelen, zei ze: ‘Wat loop je toch raar, mam.’ Toen ik nauwelijks meer sliep omdat de pijnstillers van de huisarts ook niet meer werkten, werd ik doorverwezen naar het ziekenhuis. Pas bij een second opinion bleek op de röntgenfoto’s dat er bij mijn heupen geen flintertje kraakbeen meer te zien was. Dat verklaarde die helse pijn. Ik had ernstige artrose.”

Geen slijtage

Artrose is de meest voorkomende vorm van reuma – de verzamelnaam voor ruim honderd aandoeningen van het bewegingsapparaat, die niet door een ongeval zijn veroorzaakt. Vooral vrouwen hebben er last van, onduidelijk is waarom. Artrose kan in elk gewricht voorkomen, maar vooral in handen (vingers, duim) en knieën, heupen of de grote teen. In de volksmond heet het slijtage, maar daar wil professor Margreet Kloppenburg niets van horen. De hoogleraar is als reumatoloog verbonden aan het LUMC, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Reumatologie en gespecialiseerd in artrose. “Artrose is geen slijtage van het kraakbeen, wat men vaak denkt. Slijtage suggereert namelijk dat iets kapotgaat door het lang en veel te gebruiken, dat is hier niet het geval.” Bij artrose is bovendien het hele gewricht betrokken. Dus behalve kraakbeen ook het slijmvlieslaagje dat het gewricht bekleedt, het bot onder het kraakbeen en de omgevende structuren, zoals het kapsel en de gewrichtsbanden. Het gaat om ál die weefsels. Kloppenburg: “Het kraakbeen gaat achteruit in kwaliteit en wordt dunner. Soms speelt er een pijnlijke ontstekingsreactie, met warmte en zwelling. Verder kan het bot onder het kraakbeen veranderen; er kunnen knobbels groeien. De irritatie van pezen en spieren die daarlangs lopen kan ook weer pijn veroorzaken.”

null Beeld

Schrijnende verhalen

Dat artrose wordt gerelateerd aan leeftijd is begrijpelijk, maar het is geen ouderdomsziekte, benadrukt de reumatoloog. “Sowieso krijgt niet iedereen op leeftijd artrose. Doordat het zich langzaam ontwikkelt, komt het op oudere leeftijd vaker voor, maar het treft ook jongere mensen.” Nederland telt maar liefst anderhalf miljoen artrosepatiënten. Volgens Kloppenburg komen er in 2040 vanwege vergrijzing zo nóg een miljoen bij. Dat mogen we niet laten gebeuren, vindt ze. “Ik hoor zo veel schrijnende verhalen. Mensen kunnen bijvoorbeeld geen knoopjes meer dichtdoen of potjes opendraaien, en soms zelfs niet eens meer hun billen afvegen. Doordat deze patiënten steeds beperkter worden, vermindert de mobiliteit, vergroot de afhankelijkheid en blijven patiënten vaker thuis. Het gevolg is dat ze minder sociale contacten hebben, waardoor isolement en depressieve gevoelens op de loer liggen. Tel daar ook het onbegrip van de omgeving maar bij op. Doordat de pijn chronisch is, kan de pijnverwerking door het zenuwstelsel verstoord raken, zodat artrosepatiënten ook nog eens extra gevoelig kunnen worden voor pijn. Zelfs op andere plekken.”

null Beeld

Weer & wind
Er is geen wetenschappelijk bewijs dat weersomstandig-heden invloed hebben op artroseklachten. Toch vinden veel mensen dat koud en vochtig weer de pijn verergert. Mogelijk doordat bij kou de doorbloeding afneemt en bij warmte de spieren soepeler bewegen.

Behandelopties
• Leer het eigen lichaam goed kennen: op welke momenten is de pijn het ergst? Neem op tijd rust. Denk eens aan hulpmiddelen zoals een rollator of stok bij knie-artrose en een spalk bij duimmuis-artrose. Ook een pot- of schroefdop-opener kan handig zijn.
• Leef gezond. Blijf bewegen en zorg voor een goed gewicht dankzij gezonde voeding. Soms helpen pijnstillers, bij voorkeur lokale smeersels met pijnstillend effect.

null Beeld

Oorzaken

Het is niet klip en klaar wie risico loopt op artrose. Diverse factoren spelen een rol, maar oorzaken zijn vooral aanleg, mechanische overbelasting van het gewricht (zoals bij stratenmakers), letsel in het verleden en overgewicht. Kloppenburg: “Bij een zogeheten trauma in het verleden kun je denken aan een kapotte kruisband bij het sporten tot een vinger tussen de deur. Deze trauma’s kunnen op latere leeftijd leiden tot artrose in dat gewricht. Iemand met meerdere factoren, zoals aanleg én een traumaverleden, heeft extra pech. De kans op artrose is dan nog groter. Ook overgewicht is een risicofactor. Het lichaam moet al die kilo’s meesjouwen, wat zeker voor de knieën belastend is. Bij mensen met obesitas speelt nog iets. Vetweefsel blijkt namelijk stoffen te maken die ongunstig bijdragen aan artrose. Dat fenomeen verergert de aandoening.

Signalen

Bij Ingrid is nog steeds niet duidelijk waardoor zij nu precies artrose kreeg. Ingrid: “Ik heb niet buitensporig aan sport gedaan en kamp ook niet met overgewicht. Bij mijn weten zit het niet in de familie, maar mijn ouders zijn al overleden toen ik nog maar vijfentwintig was. Het kan zijn dat ik daardoor veel stress heb ontwikkeld. Dat kan weer de spierspanning verhogen, zodat er meer druk is ontstaan op mijn gewrichten.” Er zijn diverse klachten die kunnen wijzen op artrose. Allereerst pijn, maar ook stijfheid, warmte en zwelling en krakende gewrichten zijn mogelijke signalen. Kloppenburg checkt dat klachtenpatroon en doet lichamelijk onderzoek. “Afhankelijk van de locatie kan de artrose ook al zichtbaar zijn, door beperkte beweeglijkheid, zwelling van een gewricht, of door knobbels. Zeker bij handartrose. Dan merk je het al bij handen schudden. Als het moeilijk is vast te stellen, kan een röntgenfoto helpen.” Zoals bij Ingrid. Maar van de foto was de arts niet onder de indruk. “‘Het kraakbeen is dun, maar niet zorgwekkend. Kom over een halfjaar maar eens terug’, zei hij.” Ingrid voelde zich niet serieus genomen, want met die extreme pijn kon ze écht niet langer rondlopen. “Dus vroeg ik een second opinion in een ander ziekenhuis. Daar reageerde de specialist heel anders. Hij constateerde dat het overduidelijk artrose was en dat het kraakbeen bij mijn heupbotten volledig was verdwenen.”

null Beeld

Zeurende pijn

Bij Ingrid was een behandeling van de heupen niet meer mogelijk. Dat is anders in een eerder stadium. “Als mensen met name een doffe, zeurende pijn ervaren, zijn ze meestal geschikt voor een behandeling”, aldus Aukje van Leeuwen. Zij is fysiotherapeut en manueel therapeut in Voorburg, en docent bij een dry needling-opleiding. “Vaak klagen mensen over startpijn – dus na een periode van rust. Eenmaal in beweging gaat het beter, maar door langer bewegen neemt de pijn weer toe.” Ze helpt patiënten de gewrichten beter te bewegen, geeft ze spierversterkende oefeningen om de belastbaarheid van het gewricht te vergroten. Vaak in combinatie met dry needling. “Omdat door artrose het gewricht stijver wordt, moeten spieren harder werken om door de stijfheid heen te komen. Afvalstoffen worden daardoor minder goed afgevoerd”, legt ze uit. Het gevolg: pijnlijke spierknopen, oftewel trigger points. “Door de spieren te onderzoeken, voel ik waar de knopen zitten en die behandel ik met dry needling.” Needling klinkt wellicht wat spannend, maar de praktijk valt mee. Er wordt een acupunctuurnaaldje zonder vloeistof in die knoop geprikt. Dat kan voelen als kortdurende kramp. Vervolgens ontspant de spier snel en langdurig. “Je hoopt dat het bewegen meteen na behandeling verbetert. Na twee à drie behandelingen moeten de klachten zijn afgenomen”, zegt de fysiotherapeut. Het effect ervan is soms zo sterk dat een operatie kan worden voorkomen, heeft ze ervaren bij een patiënt. “Dat was een man van bijna negentig met artrose aan zijn rechterheup. Hij kon niet meer op zijn zij slapen of lange afstanden lopen. Er stond een operatie voor een nieuwe heup gepland, maar na drie behandelingen waren zijn klachten nagenoeg verdwenen en cancelde hij de operatie. Dat was zeven jaar geleden. De pijn is nooit meer teruggekomen en de heupoperatie is van tafel!”

null Beeld

Kniedistractie
In het UMC Utrecht worden bij mensen met knieartrose twee behandelingen vergeleken: een kniedistractie en knieprothese (kunstknie). Bij een kniedistractie wordt de artroseknie zes tot zeven weken uit elkaar getrokken met als doel de artroseklachten langdurig te verminderen. Mogelijk blijft het gewricht bespaard of kan een prothese worden uitgesteld.

Blijf bewegen
Artrosepatiënten hebben meer kans op hart- en vaatziekten, mogelijk door minder vaak bewegen of overgewicht. Blijf waar mogelijk in beweging, een dagelijks wandelingetje doet al veel goed!

Door een ringetje
Tip: belemmert botvorming dat ringen over de vingerknokkel kunnen schuiven? Laat de juwelier een scharniertje aan de zijkant maken, zodat de ring kan worden opengeklapt.

null Beeld

Gewichtsverlies

Deze man had geluk, want genezing is zeldzaam. “Hoewel er veel onderzoek naar medicatie wordt gedaan, is er helaas nog geen wetenschappelijk bewezen oplossing om artrose te genezen. Dat is heftig voor al die patiënten”, verklaart Kloppenburg. “Vooralsnog is het sleutelwoord bij deze aandoening: bewegen – en daarbij het gewricht wel belasten, maar niet overbelasten. Wandelen is bijvoorbeeld heel goed.”
Ook gezond eten vindt de professor belangrijk, maar vooral om een gezond gewicht te behouden of te krijgen. “Dus dat betekent: gewicht verliezen als dat nodig is. Maar dat is ook lastig”, erkent ze. Toch heeft ze in dezen goed nieuws. “Het is echt niet noodzakelijk om tientallen kilo’s af te vallen. Zo’n tien procent van het lichaams­gewicht is voldoende. Wie van negentig naar eenentachtig kilo gaat, heeft daar al voordeel van.” |Helaas is de positieve rol van vitamines bij artrose ook niet bewezen. “Natuurlijk zijn vitamines belangrijk voor de gezondheid. Zeker vitamine D, gezien de rol bij botten. Maar de artrose vermindert er jammer genoeg niet door.”
Ingrids situatie is gelukkig verbeterd. Toen bleek dat het kraakbeen was verdwenen, kreeg ze in een jaar tijd twee nieuwe heupen. “Heftig, maar de pijn is weg”, zegt ze opgelucht. “Wel moet ik blijven bewegen om ze soepel te houden. Dus sport ik drie keer per week en doe dan met name fitness-oefeningen voor mijn bovenbenen en heupen. Dat heb ik er graag voor over. Ik heb een nieuwe baan en kan weer lekker winkelen met mijn dochter.” ■
Meer informatie: reumanederland.nl, dryneedling.nl

Fotografie: Getty Images | Met dank aan: Prof. dr. Margreet Kloppenburg (lumc) en fysio- en manueel therapeut Aukje van Leeuwen

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden