Alles over het

prikkelbare-darmsyndroom

null Beeld Rawpixel
Beeld Rawpixel

Lang dachten artsen dat prikkelbaredarmsyndroom (PDS) iets psychisch was, inmiddels weten ze beter. Wat zijn de klachten precies, hoe komen we eraan en wat is ertegen te doen?

Jarenlang had Anniek (51) elke dag last van heftige krampen en winderigheid: “Soms kon ik maar eens in de drie dagen naar de wc vanwege keiharde ontlasting, maar meestal moest ik rennen om de wc te halen omdat ik diarree had. Het beïnvloedde alles wat ik deed; ik maakte minder afspraken en keek overal waar ik kwam meteen waar de wc was. Volgens de internist had ik een spastische darm en kwam dat waarschijnlijk door stress. Ik moest stress vermijden en er verder maar mee leren leven.”
Tegenwoordig heet een spastische darm PDS: prikkelbaredarmsyndroom. Het is een hardnekkige aandoening waarbij je last hebt van krampende, zeurende of stekende buikpijn, diarree en/of verstopping. Lang werd gedacht dat het tussen de oren zat. Hoewel er nog geen aantoonbare onderliggende ziekte is gevonden, is inmiddels wel duidelijk dat PDS niet psychisch is. “Waarschijnlijk is de oorzaak een verstoring in de communicatie tussen de darmen en de hersenschors”, zegt Daniel Keszthelyi, maag-darm-leverarts in Maastricht UMC+. Hij deed promotieonderzoek naar de oorzaken van PDS. “Doordat er verkeerde signalen worden afgegeven, ervaar je pijn of een onaangenaam gevoel vanuit de darm. Deze overgevoeligheid leidt tot buikkrampen en een veranderend ontlastingspatroon – zo uit zich de verstoorde darmfunctie. Het is dus geen psychische ziekte. Wel kunnen stress, angst en andere psychische factoren de klachten verergeren of uitlokken bij mensen die er aanleg voor hebben.”

Hormonen en stressgevoeligheid

Naar schatting heeft 10% van de Nederlanders last van PDS, zo’n 1,7 miljoen mensen. Van hen is 75% vrouw, maar hoe dat komt is (nog) niet bekend. Waarschijnlijk spelen hormonale invloeden en stressgevoeligheid een rol. Er gaat vaak een uitlokkend moment vooraf aan PDS, zoals een infectie, een heftige gebeurtenis of hormonale veranderingen. Die trigger is niet de oorzaak, maar lokt overgevoeligheid van de darm uit. Zeker als de aanleg in de familie zit.

null Beeld

PDS is niet te zien in de darmen, het is dus niet aantoonbaar met een onderzoek. Wie met klachten bij een arts komt, krijgt vaak wel onderzoeken om ernstige ziekten uit te sluiten. Onderzoeker Daniel Keszthelyi: “Daarna zegt zo’n arts: ‘Er is niks te vinden, het zal wel PDS zijn.’ Alsof het een soort prullenbak is voor klachten waarvoor geen oorzaak te vinden is. Beter is om te checken of iemand aan de vier zogeheten Rome-criteria voldoet die aangeven of het PDS kan zijn, zoals langer dan zes maanden kampen met buikpijn én diarree en/of obstipatie. Lijkt iemand volgens die criteria PDS te hebben, dan zeg ik: ‘We gaan de PDS behandelen, maar intussen kijken we ook of er iets anders speelt – hoewel die kans klein is.’
Bij het verder kijken is een darm-kijkonderzoek meestal niet nodig. “Zo’n colonoscopie is niet zonder risico’s en bovendien onprettig. Dat doen we alleen bij alarmsymptomen zoals bloedverlies bij de ontlasting en flink afvallen zonder reden. Dan kan er iets anders aan de hand zijn.”

null Beeld

José (65)

“Mijn prikkelbare darmen hebben mij jarenlang beperkt. Zo durfde ik soms de deur niet uit wegens explosiediarree, die kun je echt niet tegenhouden. De klachten begonnen in 1999 na een zware darminfectie. Sindsdien zijn mijn darmen gevoeliger. Ik kan bijvoorbeeld niet tegen suiker, knoflook, uien, bonen en tomaten in een grote hoeveelheid. Ook verteer ik geen lactosehoudende dranken, daar krijg ik ernstige diarree van. Een schaaltje yoghurt gaat net. Dat neem ik expres als gewenning, want in veel voedingsmiddelen zit een beetje lactose. Als je nooit meer lactose binnenkrijgt, reageer je er elke keer heel heftig op. Wat je eet, heeft nu eenmaal enorm veel invloed. PDS heb je van mond tot kont, zeg ik altijd tegen mensen als we op een gezondheidsbeurs staan met de PDS Belangenorganisatie, waarvan ik coördinator lotgenotencontact ben. Waarschijnlijk heb ik een bepaalde aanleg, mijn moeder en zus kampten ook met darmklachten. Dat hoorde ik pas later, over dingen als wc-bezoek sprak je vroeger niet. Ik ben dan ook voor meer openheid. Zelf praat ik er nu makkelijk over, ik schaam me er niet meer voor. Bij stress speelt de PDS soms weer op, verder heb ik mijn weg erin gevonden: rust, regelmaat, reinheid en kleine porties eten om mijn darmen niet te zwaar te belasten. Elke dag gebruik ik een zakjes oplosbare vezels en voor het slapengaan neem ik probiotica om de darmbacteriën beter in balans te brengen.”
pdsb.nl

Wat weten we?

PDS is een van de meest voorkomende aandoeningen in Nederland. Het ziekteverzuim door PDS is hoger dan door griep.

20% van de mensen met PDS zoekt medische hulp. 80% heeft er waarschijnlijk in lichtere mate last van, deze groep heeft bijvoorbeeld na het eten een uurtje darmkrampen en daarna zijn de klachten weer weg.

Sommige mensen met PDS hebben minder klachten als ze probiotica gebruiken. De werking van probiotica is niet wetenschappelijk aangetoond.

Omdat PDS zo veel voorkomt en veel mensen niet eens weten dat ze het hebben, is het een van de belangrijkste thema’s waaraan de Maag Lever Darm Stichting aandacht besteedt. De stichting werkt onder meer aan meer bekendheid en begrip voor PDS en zorgt dat er onderzoek naar wordt gedaan.
mlds.nl/chronische-ziekten/pds-prikkelbare-darm-syndroom

null Beeld

Voeding als sleutel

PDS is niet te genezen, maar wel te behandelen. Wat helpt is voor iedere patiënt anders – maatwerk dus. Bij veel mensen verminderen de problemen door te letten op voeding. Bij PDS zijn de darmen overgevoelig en reageren ze sneller op bepaalde voedingsmiddelen. De basis van een behandeling is dus volgens onderzoeker Keszthelyi altijd een goed dieetadvies. “Bekende boosdoeners zijn bijvoorbeeld lactose en bepaalde suikers. Als je die in grote hoeveelheden eet, kan dat leiden tot klachten. Zelf uitvinden waarop je reageert, werkt het beste.” Een deel van de PDS-patiënten is geholpen bij het weglaten of verminderen van alcohol en koolzuur, dierlijke melkproducten, pittige kruiden, (kunstmatige) zoetstoffen, ui, knoflook en prei. Wie op tarwe reageert, kan kiezen voor spelt, haver, rijst, gierst, boekweit of quinoa. Het duurt soms enkele weken voordat veranderingen in de voeding effect hebben. “Begin liever niet meteen met het FODMAP-dieet”, raadt Keszthelyi aan. Bij dit dieet schrap je onder begeleiding van een diëtist bepaalde voedingstoffen zes weken lang om erachter te komen of ze mogelijk de PDS-klachten verergeren. “Dat is een heftig dieet om vol te houden.”
Voor de gezondheid kan PDS geen kwaad, je neemt niet minder voedingsstoffen op. Wel gaan patiënten soms minder eten. “Klachten worden vaak uitgelokt door voeding, wat kan leiden tot vermijdingsgedrag. Dan kun je te weinig gezonde voeding binnenkrijgen, zoals te weinig vezels of fruit. Ik adviseer altijd de Schijf van Vijf als basis. Eet daarnaast regelmatig, neem kleine porties, kauw goed, drink voldoende en beweeg regelmatig. Wees matig met koffie, alcohol en sterke kruiden. Door je eetgedrag aan te passen, verbeter je ook je verdere gezondheid.”

Onder hypnose

Verder werkt bij 70% van de patiënten hypnotherapie goed. “Hypnose, een sterke vorm van aandacht, kan de darmen rustiger maken”, zegt Keszthelyi. “Er is een connectie tussen de hersenen en de darmen. Die speelt zich af in het onderbewuste en dat maakt beïnvloeden moeilijk. Toch kun je via hypnotherapie tot dat onderbewuste doordringen. In zes sessies leer je oefeningen aan zodat je het zelf kunt toepassen. Online oefenen kan ook. Na een paar maanden merk je resultaat: minder pijn en minder diarree of obstipatie. Het effect blijft een jaar of langer aanhouden.”

null Beeld

Dé oplossing?

Het was groot nieuws begin januari: in het tijdschrift Nature vertelden onderzoekers van de KU Leuven dat ze konden bewijzen waardoor PDS ontstaat én dat ze er een behandeling voor hebben. Volgens de Belgische wetenschappers ontstaat PDS – kort gezegd – door een reactie van het immuunsysteem in de darm. Mensen met PDS melden vaak dat hun symptomen begonnen na een maagdarminfectie, zoals voedselvergiftiging. De onderzoekers lieten zien dat een infectie die iemand oploopt als een bepaald voedingsmiddel in de darm zit het immuunsysteem gevoelig kan maken voor dat voedsel. Als de infectie voorbij is, blijft een bepaald deel van de darm heftig reageren op die voedingsmiddelen, terwijl dat niet nodig is. Antihistamine, onder meer in anti-hooikoortstabletten, zou een positief effect hebben op mensen met PDS.
MDL-arts Daniel Keszthelyi denkt niet dat het bij iedereen zo werkt. “Allereerst is dit idee gebaseerd op dieren en getest op slechts 22 patiënten. Bovendien pakt een medicijn altijd maar één aangrijpingspunt, terwijl er wel honderd aangrijpingspunten zijn bij PDS. Er zijn immers geen twee patiënten met PDS hetzelfde. Sommige PDS-patiënten zijn vast geholpen met hooikoortstabletten, maar lang niet allemaal. Dé oplossing voor PDS is dit dus niet. Een behandeling is altijd maatwerk.”

Een pilletje

Andere mogelijkheden zijn mindfulness en cognitieve gedragstherapie, varianten op hypnotherapie. Het voordeel van deze behandelingen vindt Keszthelyi dat je gebruikmaakt van de kracht van je eigen lichaam. “Die wordt te weinig ingezet, we zijn te veel gewend om een pilletje te nemen. Bij cognitieve gedragstherapie leer je hoe je je gedachten en gedrag aanpast op wat je ervaart. Als je de pijn in je buik voelt opkomen, kun je denken: als ik rustig ga wandelen, verdwijnen de klachten. Zo is de aandoening beter te managen.”
Ten slotte schrijven artsen medicijnen voor zoals psylliumvezels, oplosbare vezels die ontlasting de juiste vorm geven en die zowel helpen bij te dunne als bij te dikke ontlasting. Pepermuntolie (geen wondermiddel volgens Keszthelyi) kalmeert de darmen, werkt spierontspannend en vermindert de pijn. Ook doet een lage dosis antidepressiva weleens wonderen, want die beïnvloedt de stoornis in de communicatie tussen de darmen en de hersenen. Daardoor kunnen pijn, diarree en verstopping ver­minderen. Keszthelyi: “Deze anti­depressiva geven we dan dus niet vanwege psychische, maar puur om lichamelijke redenen.”
Ook Anniek probeerde van alles om van haar klachten af te komen. Het FODMAP-dieet en gesprekken met een psycholoog brachten geen verlichting. “Toen de MDL-arts mij hypnotherapie aanraadde, dacht ik: dat is te zweverig voor mij. Maar dat was niet zo. De behandeling draaide om het terugkrijgen van de regie over mijn darmen. Ik leerde goed ontspannen met behulp van rustgevende beelden en geluiden. Na zeven sessies had ik veel minder last van buikkrampen. Verder kreeg ik ademhalingsoefeningen mee die ik geregeld doe. Mocht ik een terugslag krijgen, dan kan ik altijd weer bij de hypnotherapeut terecht voor een paar sessies. Ik denk dat ik mijn klachten nooit helemáál kwijtraak. Maar ik ga weer gewoon de deur uit en ben niet meer altijd bezig met of ergens wel toiletten zijn. Voor een groot deel heb ik mijn leven terug.”

Zelftest

  • Vraagt u zich af of u PDS hebt? De Maag Lever Darm Stichting publiceerde samen met de Prikkelbare Darm Syndroom Belangenorganisatie een test die laat zien of de klachten wijzen op PDS. Deze geeft een indicatie. Alleen een arts kan de uiteindelijke diagnose stellen.
    mlds.nl/pds-test
  • De Maag Darm Lever Stichting heeft samen met artsen en patiënten de keuzehulp PDS ontwikkeld, die inzicht geeft in welke behandeling het best passend zou zijn.
    mlds.nl/keuzehulp-pds
Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden