gezondheid

Wat de zon doet met onze huid

null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Van zonneallergie tot melanoom: er kan van alles mis zijn met onze huid. En soms maakt zonlicht het probleem erger, soms ook niet. Onder de loep: vijf veelvoorkomende huidziektes en de bijbehorende behandelingen.

Fijn, de zomerjurkjes en de korte mouwen zijn weer uit de kast en hop, heerlijk de zon in. Ons lichaam is blij met de vitamine D en het zomerse gevoel. Helaas zijn er mensen die zich juist terugtrekken uit die zon omdat ze een huidziekte hebben die erger wordt door uv-straling of warmte. Of uit schaamte voor hun schilferige huid of opvallende pigmentvlekken. Hoewel overdaad altijd schaadt, kan de zon of lichttherapie ook gunstig werken bij huidziektes. En over die schaamte: gelukkig zien we steeds meer prachtige fotomodellen met huidaandoeningen zoals vitiligo – pigmentloze plekken dus.
Al zijn we op de goede weg qua (h)erkenning van een ‘onvolmaakte’ huid, toch is het goed om te weten wat veelvoorkomende huidziektes zijn, de invloed van de zon hierop en wat er mogelijk aan te doen is. Dermatoloog Alice Langeveld-Wildschut, gespecialiseerd in oncologie en werkzaam bij het Tergooi Ziekenhuis, licht het toe.

Zonneallergie

BLAASJES EN JEUK

Wat is het? Bij CPLD reageert de huid simpelweg overgevoelig op (zon)licht of de zonnebank. De lentestralen geven de meeste ellende, omdat de huid dan nog niet gewend is aan de zon. De huidgebieden die aan de zon worden blootgesteld, zoals gezicht en handen, kunnen jeukende blaasjes, rode plekjes en pijnlijke zwelling gaan vertonen. In zeldzame gevallen is het zo ernstig dat mensen niet eens daglicht kunnen verdragen.

Wie?

Ongeveer vijf tot tien procent van de Nederlanders heeft in meer of mindere mate last van zonneallergie, oftewel chronische polymorfe lichtdermatose (CPLD). Het kan plotseling ontstaan – meestal tussen het twintigste en dertigste jaar en vooral bij vrouwen – maar de reden ervoor is onduidelijk.

Gevolgen?

Dermatoloog Alice Langeveld: “Vanwege de jeuk en de pijn zien CPLD-patiënten vaak op tegen de zomer. En iets leuks als een dagje zeilen met het gezin beleven ze vanuit de kajuit, of ze blijven gewoon maar weer thuis. CPLD kan dus veel impact hebben op je leven.”

Behandeling?

• De huid beschermen door hoed, pet en kleding.
• Zonnebrandproducten gebruiken met uva- en uvb-filter (ook in de schaduw, op bewolkte dagen én in de auto!).
• In het voorjaar kan de huid langzaam wennen aan uv-stralen met een lichtgewenningskuur: twee à drie keer per week in een uvb-cabine in het ziekenhuis of thuis, gedurende tien tot twaalf weken. De hoornlaag wordt hierdoor verdikt waardoor de huid beter beschermd is tegen de zon. Nieuw: een uvb-apparaat in de douchecabine, waarmee de huid tijdens het douchen heel langzaam kan wennen aan uv-straling.
• Corticosteroïdcrème bestrijdt de ontstekingsreactie en de symptomen, waardoor pijn en jeuk verminderen.
• Heel soms krijgen patiënten met een ernstige vorm van CPLD antimalariamiddelen, zoals hydroxychloroquine, waarvan is ontdekt dat het soms helpt tegen CPLD.

“Als iedereen naar buiten gaat, vlucht ik naar binnen”

Roos (44): “Ieder jaar is het weer zover: zonneallergie. En daarvoor hoef ik niet naar het buitenland. Wanneer half Nederland in de lentezon naar buiten spurt voor een terrasje, vlucht ik naar binnen. Want sinds mijn achtentwintigste verga ik in de zomer van de jeuk vanwege de blaasjes die op elk bloot plekje verschijnen, vooral boven mijn borst. Ik kan het enigszins onder controle houden met verkoelingsgel en koude kompressen, maar soms moet ik aan de corticosteroïdcrème. Ik overweeg inmiddels lichttherapie, want ik ben dol op de warmte en ik wil er graag ook van genieten!”

Vitiligo

WITTE VLEKKEN ZONDER PIGMENT

Wat is het?

Bij de chronische huid-aandoening vitiligo verliest de huid alle pigment, waardoor er spierwitte vlekken ontstaan. Dermatoloog Alice Langeveld: “Waarschijnlijk wordt het veroorzaakt doordat het lichaam antistoffen gaat aanmaken tegen de eigen pigmentcellen. Pigment maakt bruin en beschermt de huid.”

Wie?

In Nederland komt het voor bij één tot twee procent van de bevolking. Het kan al op kinderleeftijd ontstaan, maar ook daarna. Langeveld: “Bescherming ontbreekt dus bij die witte pigmentloze plekken, daarom is een zonnebrandmiddel met een hoge factor belangrijk. Daarnaast willen sommige mensen niet dat de vitiligo zichtbaarder wordt in de zomer, want de rest van het lichaam wordt natuurlijk bruiner. Om een groter contrast te voorkomen, gebruiken zij die hoge factor voor het hele lichaam.”

Gevolgen?

Mensen schamen zich vaak voor de witte vlekken. Huidkleurige make-up kan de vlekken camoufleren. Een huidtherapeute geeft hierover uitleg.

Behandeling?

• Goed beschermen tegen de zon.
• Lichttherapie: twee keer per week belichten met uvb-stralen in een speciale cabine stimuleert de pigmentaanmaak. Dat is wel vrij belastend omdat het tot een jaar lang moet worden volgehouden. Het werkt ook lang niet altijd.
• Corticosteroïdcrèmes en andere ontstekingsremmende crèmes (tacrolimus) kunnen soms uitbreiding van vitiligo tegengaan en worden vaak samen met lichttherapie gebruikt.
• In een specialistisch centrum in Amsterdam (Stichting Nederlands Instituut voor Pigmentstoornissen) doen ze huidtransplantaties van gepigmenteerde huid naar de vitiligogebieden.
• Camouflerende crèmes (gezicht) of zelfbruiner (lichaam).

“Het begon met een wit vlekje. Inmiddels zit het overal”

Padminie (49): “Ik ben geboren met een bruine huid en op mijn vijfentwintigste ontstond vitiligo. Eerst een enkel wit vlekje op mijn gezicht, maar inmiddels zit het over mijn hele lichaam: universele vitiligo. Op mijn gezicht zit nog een beetje bruin waarvan onduidelijk is of dat ook verdwijnt. Ik werd vaak aangestaard, maar mentaal ben ik sterk, dus ik besloot er geen aandacht meer aan te schenken. Ook het extra bedekken van de witte plekken in de zomer, wat ik aanvankelijk deed, doe ik nu niet meer. Ik draag gewoon korte mouwen. Omdat mijn gezicht in de zon snel rozig wordt, gebruik ik elke dag zonnebrandcrème – goed tegen rimpels bovendien! Al met al kan ik hier goed mee leven. En ach, iedereen heeft wel iets wat onzeker maakt, toch?”

Melasma

DONKERBRUINE VLEKKEN

Wat is het?

Melas betekent: zwart of donker. Na even in de zon krijgen vrouwen met melasma ontsierende, grillig gevormde donkerbruine vlekken in hun gezicht – meestal op de bovenlip, het voorhoofd en de wangen.

Wie?

“Melasma komt voor bij vrouwen in de vruchtbare leeftijd”, weet Alice Langeveld. “Er is een relatie met vrouwelijke hormonen. Veel mensen kennen het verschijnsel wel van het zogenaamde ‘zwangerschapsmasker’, maar dat verdwijnt na de bevalling weer.”

Gevolgen?

Schadelijk is de ziekte niet, maar in cosmetisch opzicht is de impact groot, zegt Langeveld. “Vrouwen die chronisch aan deze huidziekte lijden, hebben soms een minderwaardigheidscomplex. Veel dames komen uit schaamte ’s zomers nauwelijks buiten.” Na de overgang verdwijnen de huidafwijkingen vaak weer.

Behandeling?

• Meerdere malen per dag insmeren met zonnebrandcrème SPF50.
• Een blekende crème met hydrochinon – voorzichtig, want deze kan huidirritaties geven.
• Een medische peeling op basis van zuren, zoals salicylzuur of vitamine A (retinol).
• Laser- of IPL-therapie. Deze zijn niet altijd geschikt bij melasma omdat de straling de pigmentaanmaak ook kan stimuleren. Minder risico daarop geeft lichtblootstelling met de ‘picolaser’, die ook korter duurt.

“Ik ben opgelucht dat de vlekken nu weg zijn”

Anne-Claire (55): “Als kind plaagde ik mijn moeder altijd met haar ‘masker’. Maar toen ik aan de pil ging, kreeg ik zelf ook melasma! Tijdens mijn zwangerschap werd het erger, het bekende ‘zwangerschapsmasker’. Ik durfde me nergens meer te vertonen, want alleen rond mijn ogen was de huid nog normaal. Verder was mijn gezicht helemaal vlekkerig bruin, met name bij mijn bovenlip en op mijn wangen was het extreem. Ik had wisselende resultaten gehoord over behandelingen met laser of IPL, die werken met warmte en lichtstraling. Daarom koos ik voor een medische peeling met salicylzuur. Mijn vlekken vervaagden, maar ik moest me sowieso zomer en winter met factor 50 blijven insmeren. Net als bij mijn moeder verdween de pigmentstoornis pas echt in de overgang – ik was toen 53. Het gekke is: zelf ben ik opgelucht dat de vlekken weg zijn, maar bij anderen vind ik het eigenlijk helemaal niet raar staan.”

null Beeld

Psoriasis

SCHILFERENDE PLEKKEN

Wat is het?

Psore is Grieks voor schub, en dikke schubachtige schilfers zijn het kenmerk van psoriasis. Het is een genetische ontstekingsziekte waarbij huidafwijkingen over het hele lichaam kunnen zitten. Andere aandoeningen gaan soms samen met deze huidziekte, zoals gewrichtsontstekingen, hart- en vaatziektes en chronische darmziektes. Daarom wordt psoriasis een ‘systemische’ ziekte genoemd. Dermatoloog Langeveld: “Bij psoriasis veroorzaakt een ontsteking van de huid roodheid. Bovendien vernieuwen de huidcellen zich extra snel. Daardoor krijg je de schilferende plekken.”

Wie?

De ziekte komt bij drie tot vijf procent van de bevolking voor. En iedereen, zowel mannen als vrouwen, kan psoriasis krijgen.

Gevolgen?

Alice Langeveld hoort van patiënten dat de schaamte ’s zomers groot is. “Toch is het goed de plekken op een veilige manier bloot te stellen aan de zon, want deze heeft er meestal een gunstige invloed op. Menig patiënt merkt dat de huid rustiger is na een vakantie met zon en zee.” De arts benadrukt dat er tegenwoordig succesvolle psoriasisbehandelingen mogelijk zijn. “Dus bezoek zeker een dermatoloog voor een passende therapie.”

Behandeling?

Er zijn vele behandelingen mogelijk, afhankelijk van de ernst.
• Een zalf, crème, gel met corticoste-roïden of vitamine D-derivaten.
• Lichttherapie (meestal met uvb-stralen).
• Tabletten (o.a. methotrexaat, acitretine, ciclosporine) remmen de ontsteking in de huid.
• Injecties met biologicals werken in op specifieke stappen in het ontstekingsproces en remmen hiermee de ontsteking.
• Leefstijladviezen: meer bewegen, gezonde voeding en het verminderen van overgewicht.

“In de zomer verstop ik mijn armen niet meer”

Ineke (36): “Hoogstwaarschijnlijk is stress door meerdere miskramen zo’n zeven jaar geleden de trigger geweest van mijn psoriasis. Eerst zat het alleen op mijn hoofdhuid – psoriasis capitis – en onderbenen, maar nu ook op mijn armen en oorschelpen. Hormooncrèmes helpen slechts kortdurend, maar mijn dermatoloog gaf me onlangs een vitamine D-zalf. En die werkt goed. Of ik me schaam? Soms, als mijn bureaustoel bijvoorbeeld vol zit met witte hoofdschilfers. Of bij de kapper. Totdat m’n kapster geruststellend zei dat psoriasis heel vaak voorkomt. Daarom verstop ik mijn armen ook niet meer in de zomer. Mensen weten inmiddels wel dat de aandoening bestaat. En belangrijker: de zon en de zee hebben een gunstig effect op de plekken.”

null Beeld

Huidkanker

DE GEVAARLIJKSTE HUIDZIEKTE

Wat is het?

Alice Langeveld: “De meest voorkomende huidkanker is het basaalcelcarcinoom, dat vaak goed te behandelen is. Maar er zijn ook gevaarlijker soorten waaraan je zelfs kunt overlijden, zoals het melanoom of het plaveiselcelcarcinoom.” Hoe meer blootstelling aan de zon, hoe groter de kans op huidkanker. Alice Langeveld: “Zorg dat je met mate in de zon komt. Bescherm jezelf met kleding en zonnebrandcrème en controleer, net als bij borstonderzoek, je huid elke drie maanden. Als plekjes of bultjes veranderen of gaan jeuken, ga ermee naar de huisarts. En let op het ugly duckling sign: een moedervlek die tussen alle andere ‘uit de pas’ loopt. Dat kan wijzen op iets kwaadaardigs.”

Wie?

Het aantal patiënten met huidkanker neemt enorm toe. Mensen met een lichte huid lopen het meeste risico, omdat zij weinig beschermend pigment hebben.

Voorkomen?

Beschermen: (zon) weren, kleren, smeren! En niet tussen 11.00 en 15.00 uur in de zon.

Behandeling?

De dermatoloog bepaalt hoe de behandeling eruitziet.
• Meestal worden de huidkankerplekken operatief verwijderd.
• Bij oppervlakkige vormen kunnen kwaadaardige cellen soms verdwijnen door een speciale crème (5-fluorouracil crème).
• Een enkele keer worden plekken behandeld met radiotherapie. ■

“Het leven is te kort om er ‘gezond’ bruin uit te zien”

Kitty (40): “Ik heb rossig haar en een lichte huid met veel kleine moedervlekken. Tien jaar geleden gingen een paar moedervlekken op mijn rug jeuken en ze werden gevoelig. Het bleken melanomen te zijn. Levensgevaarlijk dus. Gelukkig konden ze operatief worden verwijderd. Natuurlijk vroeg ik me af hoe ik eraan kwam. Er bleek aanleg in de familie te zitten en ja, als puber had ik me lang niet altijd goed ingesmeerd. Inmiddels ben ik me continu bewust van de sterkte van de zon. Ook houd ik me netjes aan alle adviezen: niet tussen 11.00 en 15.00 uur in de zon, een hoedje op en smeren met factor 50. Verder draag ik bedekkende kleding. Mijn advies: neem de zon serieus! Het leven is echt te kort om er ‘gezond’ bruin uit te zien, met alle gevaar van dien.”

Huidapps

  • Huidmonitor, van Stichting Melanoom
  • UV-Ultraviolet, uv-index met kledingindicator (betaald)
  • Miiskin, checkt huid en moedervlekken m.b.v. foto’s (betaald)
  • SkinVision, herken huidkanker (betaald)
  • Happi Huid, via psoriasispatientennederland.nl

Meer lezen?

  • vitiligo.nl
  • huidarts.nl
  • nvdv.nl/patienten
  • psoriasispatientennederland.nl (ook voor aanvraag: brochure ‘Psoriasis en intimiteit’ en eenmalig gratis tijdschrift Psoriasis)
  • M.m.v. dr. Alice Langeveld, dermatoloog bij Tergooi, De Huidkanker Stichting (hukas.nl), de Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie.
Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden