Wat gaat er om in het hoofd van een narcist? (en nóg 18 antwoorden op vragen over narcisme) Beeld Getty Images/iStockphoto
Wat gaat er om in het hoofd van een narcist? (en nóg 18 antwoorden op vragen over narcisme)Beeld Getty Images/iStockphoto

Wat gaat er om in het hoofd van een narcist? (en nóg 18 antwoorden op vragen over narcisme)

Manipulatief en egocentrisch: narcisten zijn van alle tijden. Volgens Freud wordt elk kind zelfs zo geboren. Maar wat gaat er precies om in het hoofd van een narcist? Kunnen kinderen het gedrag overnemen? En hoe ga je om met een narcistische collega? Narcismecoach Nelly De Keye beantwoordt 19 lezersvragen aan Goed Gevoel. “Een narcist beseft wel degelijk hoe hij handelt en wat de impact ervan is.”

SGGetty Images/iStockphoto

Waarom laten slachtoffers narcistisch misbruik toe, tegen beter weten in?

“Slachtoffers — of liever: prooien — van ­narcisten zijn vaak sterke persoonlijkheden, erg empathisch, met een grote verantwoordelijkheidszin, maar ook met een lage zelfwaarde. De narcist benadert hen het liefst als ze op hun zwakst zijn, zoals nét na een ­liefdesbreuk of ingrijpende levensgebeurtenis. Hij of zij start dan met een charmeoffensief, waaraan ­moeilijk te weerstaan valt. Vervolgens maakt de narcist zijn prooi stapsgewijs afhankelijk, terwijl hij of zij zelf ­onberekenbaarder wordt. Terwijl je in het begin nog verblind werd door ogenschijnlijke liefde, krijg je die in de praktijk steeds minder, maar ga je er wél steeds meer naar streven. Je bent ­verslaafd geworden aan de narcist, waardoor je je grenzen minder bewaakt en ook steeds ­minder zult luisteren naar je buikgevoel. Ik spreek ­bewust over ‘prooi’ in plaats van ‘slachtoffer’, omdat je wel degelijk de keuze hebt om te ­ontsnappen en voor je eigen geluk te kiezen. Een narcist kan dat niet, die is ­gedoemd om levenslang liefdeloos door het leven te gaan. Hij of zij is het échte slachtoffer.”

(Lees verder onder de foto.)

Narcismecoach Nelly De Keye. Beeld Frederik Hamelynck
Narcismecoach Nelly De Keye.Beeld Frederik Hamelynck

Kan een kind al narcistisch zijn?

“Freud zei het al, eigenlijk wordt élk kind hulpeloos en narcistisch geboren. Dat is heel normaal. Een kind is aangewezen op de buitenwereld om aan zijn behoeften te voldoen. Alleen gaat het vanaf een bepaalde leeftijd een sociaal leven leiden en anderen als gelijkwaardig aanzien. Een narcist zet die stap niet. Hij of zij zal er zijn ganse leven van uitgaan dat hij of zij waardevoller is dan de ander en dat die ander hem of haar te allen tijde ten dienste zal staan.”

Hoe bescherm ik mijn kinderen, allemaal pubers, tegen de manipulaties van hun narcistische vader?

“De beste manier om ze te beschermen, is om in je eigen kracht te staan en je grenzen te stellen. Kinderen leren erg veel door imitatiegedrag. Als jij je dus bang en onderdanig opstelt, toon je niet meteen het goede voorbeeld. Bepaal liever je eigen normen en waarden en leef ernaar. En omring je kinderen met onvoorwaardelijke liefde. Het zal op termijn een grotere impact op hen hebben.”

Kunnen narcisten spijt of berouw voelen?

“Het antwoord staat in je vraag. Narcisten voelen niet. Om spijt en berouw te voelen, moet je al beseffen dat je iets fout hebt gedaan, en dat doen ze helaas niet.”

In 2011 ben ik gescheiden van een man met een narcistische persoonlijkheidsstoornis. Mijn oudste tienerdochter heeft gebroken met hem, mijn jongste bleef contact houden. Ik merk nu aan haar gedrag en taalgebruik dat ze verstrikt raakt in zijn web. Hoe ga ik daar als ouder mee om?

“Probeer het gedrag van je dochter zeker niet te bestempelen als iets ‘wat mogelijk door de vader wordt beïnvloed’. Wel kun je je dochter duidelijk maken dat bepaald gedrag bij jou thuis niet gewenst is. Opnieuw een kwestie van grenzen stellen én je eigen pad bewandelen. Je moet weten dat kinderen loyaal zijn aan beide ouders en door een deel ervan te bekritiseren, negeer je ook een deel van je kind.”

Ik heb met mijn partner een zaak, en heb al mijn geld geïnvesteerd in de afbetaling van zijn schulden. Nu besef ik in wat voor toxische relatie ik zit, maar ik zit (financieel) vast. Ik heb geleerd dat zwijgen en negeren voorlopig de beste oplossing is.

“Ik zie in mijn praktijk heel wat mensen die zich in dezelfde situatie bevinden. Zwijgen en negeren kan tijdelijk een optie zijn, maar op lange termijn is de kans groot dat het niet zal volstaan. Probeer in dat geval in te zien dat geld maar geld is, en je levensgeluk veel essentiëler. Kom je er alleen niet uit, zoek dan een goede advocaat die vertrouwd is met narcisme.”

Ik hoor mijn beste vriendin alleen als ze in de problemen zit. Gebruiken narcisten hun vrienden enkel als het hen uitkomt?

“Narcisten hebben geen echte vriendschappen. Het ontbreekt hen aan een diepgaand gevoelsleven. Belangrijk: narcisten kunnen wél emoties tonen — die niet meer zijn dan een reactie op een impuls — maar geen gevoelens. Die gevoelens ontstaan vanuit onze diepste kern, waarmee een narcist geen connectie heeft. Het maakt dat de narcist niet écht kan liefhebben of vriendschappen kan koesteren. De andere zal hij standaard aanzien als iemand die ‘nuttig’ voor hem of haar is.”

Ik heb al een tijdje gebroken met mijn moeder, omdat het niet meer leefbaar was. Maar wat ik me nog steeds afvraag: waarom leek ze ervan te genieten als ik down was of problemen had?

“Dit gaat over de kern van narcisme. Narcisten hebben zich afgesloten van hun gevoelsleven en kunnen niet liefhebben omdat ze de liefde niet herkennen. Tegelijk zien ze hoe anderen daarin wél slagen, en worden ze er afgunstig op. In dat opzicht gunnen zij anderen letterlijk geen geluk, liefde, plezier... en hebben ze er op een perverse manier plezier in als het bij anderen ook fout loopt.”

Is het mogelijk om vrienden te blijven met je narcistische ex-partner?

“Dat kan, op voorwaarde dat je op de een of andere manier nuttig bent voor de narcist, want anders vindt die je niet interessant. Maar échte vriendschap: daartoe zijn narcisten helaas niet in staat. Hoewel ze naar de buitenwereld vaak lieve, charismatische personen zijn. Heb je er geen last van dat een narcist je ‘gebruikt’ en zit je niet meer in de verslavingsfase, dan kan je genieten van zijn of haar charmante aanwezigheid.”

Ik ben gescheiden van een narcistische man. Er is nog contact omdat we kinderen hebben. De vernederingen blijven aanhouden: hij zegt zelfs geen gedag als de kinderen erbij zijn. Hoe pak ik dit aan?

“Het feit dat je dat negeren vernederend vindt, toont eigenlijk aan dat de narcist nog steeds vat op je heeft. De narcist merkt dat en kickt daarop. Wil je dat dat narcistisch misbruik stopt, dan moet je het compleet negeren en niet laten zien dat het je raakt. Sta je sterk in je schoenen, dan kun je met wat humor reageren. Zegt hij geen gedag, dan kun jij dat bijvoorbeeld juist wel doen.”

Hoe ga je om met narcistische collega’s?

“Op dezelfde manier als met een narcistische partner. In je kracht staan en je grenzen bewaken. Alleen is dat in de praktijk, ook op het werk, vaak niet zo eenvoudig. Narcisten zijn namelijk uitdagers, zij hebben constant behoefte aan bevestiging. Krijgen ze die niet spontaan, dan gaan ze uitdagen. Ze geven zelfs de voorkeur aan een discussie of ruzie dan aan genegeerd worden. Op de werkvloer kun je leren een muur op te bouwen zodra je zo’n narcistische reactie voelt aankomen. Ga zeker niet in de verdediging, dat is alleen maar een cadeautje voor de narcist.”

Ik zat 20 jaar in een narcistische relatie. Is het normaal dat mijn herstel zoveel tijd vraagt? Ik leef nog altijd in angst.

“Herstellen van een narcistische relatie is niet simpel en vraagt tijd. Je hebt lang chronisch in angst geleefd, en die angst moet eruit. Er wordt weleens gezegd dat je voor elk jaar dat je in een relatie zat, een maand moet rouwen na een breuk. Ik ben ervan overtuigd dat je om een narcistische relatie dubbel zo lang moet rouwen. Er is maar één manier om die periode in te korten en dat is actief werken aan jezelf en de focus verleggen van de narcist naar jezelf. Leef niet meer in het verleden, maar in het hier en nu.”

Is het mogelijk om na narcistisch misbruik zelf narcisme te ontwikkelen?

“Zelf narcisme ontwikkelen na een volwassen narcistische relatie zie ik in de praktijk minder gebeuren. Maar het is wél belangrijk dat je na narcistisch misbruik door je herstelproces gaat. Het is vergelijkbaar met een rouwproces. Doe je dat niet en blijf je in je boosheid hangen, dan heb je wél meer kans om zelf narcistische gevoelens te ontwikkelen. Maar eerlijk? Dat is zeldzaam. De meeste mensen die met narcisme te maken krijgen, zijn hoogsensitief, erg empathisch en hebben niet de neiging om vast te roesten in wrok. Het eindstadium is in alle omstandigheden: vergeven.”

Beseft een narcist dat hij of zij een narcist is? En beïnvloedt die kennis zijn of haar gedrag?

“Een narcist beseft wel degelijk hoe hij of zij handelt en wat de impact ervan is. Alleen is dat gedrag voor hem of haar normaal, en maken manipulaties, leugens en bedrog inherent deel uit van zijn of haar leven. Meer nog, de narcist denkt dat iedereen zo handelt. Voor iemand uit de andere wereld, waar vertrouwen en eerlijkheid de basis vormen, is dat heel moeilijk te begrijpen.”

Hoe bescherm ik me tegen de laster en roddels door mijn narcistische ex?

“Niet, daar moet je helaas mee leven. Narcisten brengen je imago, na een breuk, bijna standaard schade toe. Alleen door jezelf te zijn en naar jouw waarden en normen te leven, zal de buitenwereld na verloop van tijd wel inzien hoe de vork in de steel zit. Jammer genoeg vraagt dat soms tijd. In afwachting daarvan moet je helaas leven met de wetenschap dat een narcist leugens over je verspreidt. Ga in elk geval niet in de verdediging, want die strijd verlies je.”

Ik probeer al jaren mijn relatie met een narcistische partner te redden (we hebben kinderen), maar ik ben helemaal op. Kun je ziek worden door zo’n relatie?

“Ja, dat kan. Ook al is de wetenschap er nog niet volledig uit: er is een grote connectie tussen onze emoties en ons lichaam. Leef je met een narcist, dan leef je continu in angst. Je primitieve brein doet je bevriezen en zorgt ervoor dat je in een constante stressmodus leeft, wat je lichaam enorm belast en uitput. Daar komt nog bij dat je, als partner van een narcist, voortdurend liefde investeert, maar niet terugkrijgt. Je energie verdwijnt in een bodemloze put, wat je eveneens uitput. Beide factoren maken dat ik in mijn praktijk heel wat mensen zie die in een narcistische relatie zaten of zitten, en er letterlijk ziek zijn door geworden.”

Ik vraag me af hoe je een narcist kunt herkennen, zodat je niet in hun valt trapt en verliefd op ze wordt.

“De beste manier om niet in de val te stappen van narcisme, is om aan je eigenwaarde te werken. ‘Eigenwaarde’ betekent dat je het waard vindt om liefde te krijgen, om het leven te leiden dat je leidt, dat je geluk niet afhangt van een ander. Zodra je dat uitstraalt en in je kracht staat, zul je merken dat narcisten sowieso minder je pad zullen kruisen. Zij zijn vooral geïnteresseerd in sterke, empathische personen met een lage zelfwaarde.”

Kan mijn moeder na 40 jaar getrouwd te zijn met een narcist ook gevoelloos worden?

“Werd je moeder continu gemanipuleerd en onderdrukt, dan zou het kunnen zijn dat zij emotioneel een muur om zich heen heeft gebouwd. Ze is als het ware toeschouwer geworden van haar eigen leven. Voor jou lijkt het dan of je moeder gevoelloos is geworden, maar het gaat eerder om een overlevingsmechanisme dat ze heeft ontwikkeld tijdens de narcistische relatie.”

Mijn kinderen zijn week om week bij hun narcistische vader. Ik merk dat ze bij hem steeds ‘het ideale kind’ proberen te zijn. Ik ben bang voor hun toekomst.

“Angst is een slechte raadgever. Of er nu narcisme in het spel is of niet, je kinderen leiden bij je partner een ander leven en dat kun je maar beter accepteren. Je kinderen moeten zelf hun pad bewandelen. Kiezen ze ervoor om bij hun vader ‘een ideaal kind’ te zijn om het leefbaar te houden, dan is dat oké. Veel belangrijker is het om in je kracht te staan en om, als de kinderen bij jou zijn, de liefdevolle ouder te zijn bij wie kinderen zichzelf kunnen zijn. Geef het goede voorbeeld, en niet het beeld van een bange moeder.”

Géri viel steeds opnieuw voor een narcist. Hoe ze dat patroon doorbrak lees je hier.

De expert

Nelly De Keye: Narcismecoach, ervaringsdeskundige en auteur, narcismecoach.be

Bron: Goed gevoel

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden