PREMIUM

Worstelen met je gewicht: hoe erg zijn die extra kilootjes nou écht?

null Beeld Stocksy
Beeld Stocksy

Als de weegschaal niet aangeeft wat we hadden gehoopt, heeft dat stiekem toch vaak invloed op ons humeur en zelfbeeld. Maar hoe erg zijn die extra kilootjes nou echt?

Francisca KramerStocksy

Mijn moeder, die om de een of andere reden in ponden dacht, vroeg regelmatig aan mij en mijn zussen: “Hoeveel pond weeg jij nou?” lk bespeurde een soort trots als ze net iets minder woog dan wij. Gezond blijven was belangrijk voor haar en ze zorgde er dan ook voor wij geen enkele kans kregen om dik te worden. Snoep of frisdrank kwam er niet in. De boodschap die we meekregen was luid en duidelijk: wij worden niet dik. Punt. Tot op de dag van vandaag is dat nog steeds zo. Mijn vier zussen (nu zestigers) hebben altijd een gezond gewicht gehad. Toegegeven, met onze slanke bouw hebben we genetisch behoorlijke mazzel, dus heel veel moeite kost het niet.
Mijn eigen kinderen (18 en 15) geef ik denk ik ­dezelfde boodschap mee. Wij worden niet dik. Punt. Alleen blijk ik dat toch wat minder makkelijk te managen dan mijn moeder. Met een zoon die mijn bouw heeft en zelfs flink moet eten om een gezond gewicht te behouden en een dochter die van bakken houdt en de bouw heeft van haar vader, is dat best lastig. Ik kan niet tegen haar ­zeggen: jij mag één bolletje ijs, terwijl haar broer er twee krijgt. Daarbij ligt dat toch anders: ik ben als de dood dat ik haar een eetstoornis aanpraat als ik over haar gewicht ga zeuren.

Toch lukt het mij niet altijd mijn mond te houden. Ze is nog maar vijftien, en het is mijn taak als moeder haar gezond te houden. Dus gaan de alarmbellen af als ik op de kamer van mijn dochter chips- en koekverpakkingen vind. Het kost me dan best moeite om te relativeren en aan mezelf ­terug te denken op vijftienjarige leeftijd. Ik had constant honger. Na school kocht ik een zak chips of drop die ik samen met de Yes onder mijn trui mee naar ­boven smokkelde om vervolgens ­uitgebreid op bed te gaan liggen vreten.

null Beeld

Ideaalbeeld

Dat we zo met gewicht bezig zijn, heeft te ­maken met ‘erbij willen horen’ en liever nog: willen ­voldoen aan het heersende ideaalbeeld. Dankzij social media was vergelijkend warenonderzoek nog nooit zo makkelijk. Iedereen ziet zichzelf het liefst als knap en gezond, dus plaatsen we alleen de voordeligste ­foto’s en niet die ene waarop een vetrolletje duidelijk zichtbaar is. Hoe onterecht ook, dik(ker) zijn associëren veel mensen nog altijd met gebrek aan discipline. Als je te dik bent, ga je toch gewoon op dieet? Dat het niet zo makkelijk is, bewijzen de cijfers: meer dan de helft van alle volwassenen in ons land heeft ­overgewicht, waarvan veertien procent ernstig. Slank zijn en blijven is in deze tijd van overvloed ontzettend moeilijk. Daarbij speelt ook sociaaleconomische ­klasse een rol. Lager ­opgeleiden kampen vaker met overgewicht dan hoger opgeleiden en mensen met een laag inkomen zijn vaker te dik dan mensen die rijk(er) zijn. Dan is er nog het genenpakket. Als vaders of moeders te dik zijn op het moment dat een ­bevruchting plaatsvindt, ­beïnvloedt dat de ontwikkeling van het DNA; kinderen die hieruit voortkomen ­worden later ­vaker te dik. Verder is stress behoorlijk ­dikmakend – hoe meer stress we ­hebben, hoe slechter onze spijsvertering werkt. Ook is ­bekend dat mensen die ­onvoldoende slapen dikker worden. Bij veel stress slaap je slechter en zo is de cirkel weer rond.

null Beeld

Wisselend gewicht door emotiekilo’s

Waarom worstelt de een veel meer met haar gewicht dan de ander? Naast aanleg en eetpatronen die in de jeugd zijn ontstaan, kan een deel van de oorzaak liggen in emoties. Diëtist Femke van Liere legt uit: “Na de afgelopen periode van corona en de bijbehorende stress, zie ik steeds meer mensen met gewichts-issues. Dat wordt dan vaak weggezet als coronakilo’s, maar er is een diepere laag van angst en onzekerheid. Vrouwen moeten vaak veel ballen in de lucht houden en vinden moeilijk ruimte voor zichzelf. Eten wordt dan soms de beloning. We zorgen daarin niet goed voor onszelf, want die gevoelens van boosheid, angst, verdriet of schaamte willen ons iets vertellen. Door ze te bedekken met een laagje eten kom je niet tot de kern. De ­echte behoefte is niet die zak chips. Onze diepste wens is altijd erbij te horen, gezien te worden, geliefd te zijn.”

Ook gevoelens van leegte en zinloosheid kunnen aanleiding zijn voor snaaien. Ga maar na: op momenten van verveling is die gang naar de voorraadkast zo gemaakt. Zijn we lekker aan het werk, doen we iets wat ons plezier en voldoening geeft, dan talen we niet naar eten. Voelen we ons nutteloos, dan kan eten letterlijk en figuurlijk dienen als opvulling. Zoetigheid en vet zorgen bovendien voor een instant geluksgevoel. Als er dan een ‘verbod’ op zit, wordt het nog verleidelijker om te snoepen.

null Beeld

4 tips van de psycholoog

Onderzoek waarom je de drang voelt om te eten. Zit er misschien een andere behoefte achter?

Probeer te voelen en te ­verdragen. Welke emotie dient zich aan en wat is de boodschap van dat gevoel?

Delen is helen. Vertel je ­partner, buurvrouw of je ­kinderen dat je een eetaanval had en dat je je afvraagt of zij dat ook weleens ­hebben. Door erover te praten, ­verdwijnt de schaamte en ontstaat verbinding – als je je kwetsbaar opstelt, krijg je bijna altijd een kwetsbare ­reactie terug.

Sta jezelf toe om ­geregeld iets lekkers te nemen en ­ervan te genieten. Hoe meer het ‘mag’ van jezelf, hoe ­minder de dwang om je ­stiekem en snel vol te ­proppen.

Positieve kijk op gewicht

In de jaren tachtig had een op de drie volwassenen boven de twintig overgewicht, nu is de helft van alle Nederlanders te zwaar, waarvan 14% ernstig overgewicht heeft (obesitas). Sinds de toenemende welvaart zijn we met z’n allen meer gaan eten en gaan we Amerika achterna, waar ­inmiddels 70% te zwaar is. Maar liefst 37% van alle vrouwen heeft daar ­obesitas. En wat gebeurt er als de meerderheid hiermee te maken krijgt: de acceptatie neemt (nood­gedwongen) toe. Kijk maar naar de body positivity movement: we moeten niet zo ingewikkeld doen over een beetje vet, laat die muffin-top zien, vier je volle lichaam. Bekende en ­minder bekende mensen schromen niet om zich in bikini op social media te ­vertonen en krijgen daarvoor meestal veel likes. Enerzijds goed, want de hyperfocus op afvallen en een strak lichaam is op zichzelf ook ongezond. Wie zich lekker voelt in zijn lichaam is meer ontspannen en dus gezonder.

Individuele aanpak

De andere kant van de body positivity movement is dat we misschien iets gaan accepteren wat ongezond is. Fatshaming moeten we zéker niet willen, maar het stimuleren van ongezondheid ook niet. Cardioloog Janneke Wittekoek is daarom niet per se fan van de body positivity movement. Ze vindt dat overgewicht moet worden bestreden vanwege de grote gezondheidsrisico’s. Nadat wetenschapsjournalist Asha ten Broeke (BMI 40+) in haar column in de Volkskrant had geschreven dat het tijd wordt dat artsen dikke mensen gaan accepteren en hen niet naar huis sturen met de boodschap dat ze moeten afvallen voordat ze behandeld mogen worden, reageerde Janneke Wittekoek fel. ‘Terwijl de zorgkosten de pan uit rijzen, moeten wij maar achteroverleunen en ons niet meer druk maken over overgewicht? Hoe kun je dat zeggen?’,­ ­twitterde de cardioloog. In een reactie geeft Janneke aan dat het complex is. “In mijn spreekkamer ga ik altijd voor de individuele aanpak. Als het gewicht de oorzaak is van hartproblemen maak ik dat bespreekbaar. Een beetje overgewicht is niet erg, maar kan het begin zijn van de weg naar obesitas en dan wordt het ziekmakend. We moeten onze ­krachten bundelen om de dik- en ziekmakende ­leefomgeving te veranderen.”

null Beeld

Diëtist Femke van Liere is voorstander van de lat wat lager leggen. “Mensen gaan vaak voor alles of niets. Ze gaan er voor duizend procent voor, stellen extreme eisen waaraan ze zich vervolgens niet kunnen houden en gaan nog meer eten om dat nare gevoel kwijt te raken. Waarna ze zich weer schuldig voelen en wéér meer eten. Wat beter werkt, stelt Van Liere, is bedenken waar je nou echt gelukkig van wordt. “Als je vijftien kilo kwijt bent? Nee, je bent gelukkig als je een dagje met de kinderen naar de Efteling kunt of zonder problemen de trap op komt en dan het liefst ook nog in je lievelingsbroek. Het is belangrijk om dat doel voor ogen te houden.”

Voor mij is gezondheid het belangrijkst, heb ik ontdekt. Dat is wat ik mezelf nu voor ogen houd bij mijn dochter. Ze is sterk, gezond, hartstikke sociaal en actief, en heeft een heel wat betere conditie dan ik. En by the way: ze is prachtig! Ik heb me voorgenomen dáár mijn aandacht op te richten. En daarna heerlijk samen te genieten van een ijsje. Eén bolletje, dat dan weer wel.

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden