Psychologie

Zo creëer je weer een zinvol bestaan als de kinderen zijn uitgevlogen

null Beeld

Haar kinderen vliegen uit en bepalen niet langer de agenda. Dus nu heeft Catelijne Elzes eindelijk wat meer tijd voor zichzelf en haar man. Nu alleen nog bedenken wat ze met die tijd gaat doen. “Ik wil iets bijdragen aan de wereld, maar waar begin ik?”

Catelijne Elzes

Ik kreeg het al benauwd toen de oudste net zestien was. Straks is ie-weg, en dan? Dan heb ik er nog ‘maar’ eentje in huis, terwijl ik er zo van hou om met het hele gezin aan tafel te zitten. Te horen wat er leuk was die dag, elkaar een beetje vliegen af te vangen in een discussie en naar nieuwe muziekjes te luisteren die de jongens hebben ontdekt… Het leven is gewoon heel duidelijk met kinderen. Werken, boodschappen doen, koken, wassen draaien, knutselen, helpen met huiswerk, samen naar sportwedstrijden; ik hoefde nooit na te denken over betekenis. Ik wist precies waarvoor ik mijn bed uit kwam: de jongens. Nu begon dat te veranderen. Na jaren van rennen, zorgen en vooral aan anderen denken, kwam er opeens tijd en ruimte vrij. Ik zie mijn partner en mij nog samen op de bank zitten op een zaterdag: huh, hoeven we écht niks?!

Tuintjes wieden

Wat kunnen we doen met de tijd en ruimte die vrijkomt als ons kroost op eigen benen gaat staan? Voor sommigen is dat antwoord simpel. Ze komen eindelijk weer toe aan alles wat nog op hun lijstje stond. Anderen zorgen voor hun ouders of een zieke buurvrouw. Ik had wat meer moeite met het vullen van de leegte. Zo’n lijstje had ik niet; ik was eerlijk gezegd een beetje vergeten wat je kunt doen als je niet zo veel meer móet (behalve werken natuurlijk). Niemand in mijn omgeving zat dringend om hulp verlegen en ik wilde wel graag iets bijdragen aan de wereld. Waar te beginnen? Vrijwilligerswerk, dacht ik, dat is altijd zinvol! Vol goede moed ging ik tuintjes opknappen bij mensen die dat zelf niet konden. Ik snoeide en wiedde dat het een lieve lust was. De tuin van mevrouw Pieterse (zo heette ze niet, maar het had gekund) werd prachtig en intussen zat zij binnen. Toen ik na drie uur bikkelen vroeg wat ze ervan vond, zei ze dat ze niet graag in de tuin kwam. En nee, ze kéék ook niet graag naar buiten. Het was duidelijk: ze zat niet op mij en mijn goede daden te wachten. Ik was terug bij af.

null Beeld

Klein en dichtbij

Ik besloot er dieper in te duiken, research te gaan doen en er ook meteen maar een boekje over te schrijven (zie kader). Ik was vast niet de enige die op zoek was naar zingeving. En inderdaad. De jonge Finse filosoof Frank Martela, schrijver van het mooie boek Een prachtig leven. Hoe vind je zin in je bestaan? legt uit dat alle mensen dat op enig moment in hun leven doen. ‘Als menselijke wezens hunkeren we naar een leven dat ertoe doet, dat waardevol is en betekenis heeft’, schrijft hij. En Martela kan het weten, want hij bestudeerde filosofen, schrijvers, kunstenaars, psychologen en iedereen die er ook maar iets zinnigs over heeft gezegd in de afgelopen twee eeuwen. Gelukkig maakt hij in het tweede deel van zijn boek ook duidelijk hoe we ervoor kunnen zorgen dat we meer zin in ons leven ervaren.

Laat de vraag naar De Zin Van Het Leven in elk geval los, adviseert hij. Met die vraag maken we zingeving te abstract. Vervang deze grote vraag door een kleinere: hoe kan ik meer betekenis toevoegen aan mijn dagen? Wat we als zinvol ervaren is persoonlijk, maar in elke dag zitten betekenisvolle momenten, hoe klein ook. Wat we kunnen doen om erachter te komen wat voor ons de zinvolle ervaringen zijn, is een betekenisdagboekje bijhouden. Schrijf elke avond drie momenten op die betekenis hadden. Bijvoorbeeld het moment dat je aandachtig luisterde naar iemand die het moeilijk heeft, een lekkere, gezonde maaltijd voor vrienden kookte, iets bijleerde op de computer of de planten verzorgde. Hoe kunnen we meer van dit soort momenten beleven, daar tijd voor vrijmaken? Nou bijvoorbeeld door ze in de agenda te zetten, ze bewust op te zoeken, prioriteiten te stellen…

null Beeld

Overprikkeld

Zin vinden is niet moeilijk of zwaar, zegt filosoof Frank Martela. En wat we doen hoeft ook niet groots en meeslepend te zijn. Het komt neer op vaker verbinding zoeken met onszelf én met de ander (zie het kader met praktische tips voor een zinvol leven hiernaast). Ook psycholoog Bjarne Timonen vindt het belangrijk dat we het niet te ingewikkeld maken. “Begin gewoon met de stoep vegen”, raadt hij ons aan. “Blijf niet te lang hangen in nadenken erover, dan wordt het zo’n project.” Hij ziet in zijn praktijk vaak dat mensen die weinig zin ervaren overprikkeld zijn. “Die adviseer ik de natuur in te gaan. Ruik aan de bloemen. Luister naar de vogels. De natuur geeft zachte prikkels waardoor we weer ruimte gaan ervaren, hoop krijgen en creatiever worden. Hierin vertoeven is een vorm van massage voor het overprikkelde brein.”

Huisarts Tamara de Weijer, die zingeving een belangrijk onderwerp vindt in de huisartsenpraktijk, geeft aan dat we vooral ook het plezier niet uit het oog moeten verliezen in onze zoektocht. Volgens haar gaat het om twee vragen: wat geeft ons leven zin en wat geeft ons zin in het leven? Waar we lol in hebben en wat we zelf willen, weten we soms niet zo goed meer. Zeker niet als we lange tijd veel ‘moesten’. Als onze kinderen uitvliegen, kunnen we onszelf of elkaar de vraag stellen: wat zijn de dingen die we vroeger leuk vonden om te doen en waar we nu niet meer aan toekomen? “Bijna iedereen blijkt dan iets te hebben met tekenen, zingen, dansen, meubels maken, auto’s restaureren”, aldus De Weijer. “Allemaal dingen die we met onze handen doen. Als we iets met onze handen doen, komen we dichter bij ons hart. Bij wat we wél willen dus.”

Nu is het niet per se nodig om een-op-een weer te gaan doen wat je vroeger leuk vond, maar misschien is er een afgeleide te verzinnen? Zelf had ik op mijn achtste een moestuintje dat ik samen met mijn moeder onderhield. Helaas woon ik nu op driehoog, maar laatst heb ik bij een kweker een hele serie dakterras-proof planten opgehaald. Bijna niks maakt me zo blij als tussen het thuiswerken door voor de plantjes zorgen en constateren dat er een tomaat of framboos tevoorschijn piept. Dankzij mijn goede zorgen, denk ik dan, maar het is natuurlijk vooral de kracht van de natuur.

null Beeld

Eén herinnering

Om erachter te komen wat ons zin geeft in het leven, is er ook de workshop ‘Je leven in één herinnering’ – en het gelijknamige boek. De workshop wordt gegeven door leiderschapstrainer en organisatiecoach Jacky van de Goor. Ze houdt zich al jaren bezig met het onderwerp zingeving en promoveerde onlangs bij het Storylab van de Universiteit Twente op een onderzoek naar betekenisvolle herinneringen. De vraag die centraal staat in haar workshop is: als je één herinnering uit je leven mag meenemen naar de eeuwigheid, welke is dat dan? Aan de hand van een meditatie kiezen de deelnemers een herinnering en daarna gaan ze daarmee aan de slag. Van de Goor: “Wat zegt de herinnering over wat je van betekenis vindt in het leven? En als-ie kon praten, wat zou deze je dan meegeven voor de toekomst? Daarna kunnen we kijken of de herinnering je richting kan geven.”

Zelf kwam ik er dankzij het antwoord op deze vraag achter dat ik graag van betekenis wil zijn voor de volgende generatie en hen wil helpen de weg te vinden in het leven. Ik heb me bewust aangemeld als mentor op de hogeschool waar ik al een paar jaar schrijfles geef. En via-via kwam er toevallig een studente op mijn pad die een beetje eenzaam was geworden door de lockdowns. Ze was heel blij toen ik zei dat ze welkom was bij ons. Nu eet ze twee avonden per week mee en spelen we gezellig samen spelletjes of kijken een film. Ons nest is weer wat gevulder en we vinden het fijn om iets voor haar te kunnen betekenen. Win-win dus, en helemaal niet zo ingewikkeld als ik dacht. ■

null Beeld

4x Ontdek een zinvol leven

1. Investeer in hechte relaties
Zoek verbinding met anderen, vooral met degenen om wie u geeft. Wees er voor hen, laat hen er voor u zijn, vergroot hun welzijn door hulp aan te bieden, met hen te praten en hen te zíen. Zet ‘tijd doorbrengen met geliefden’ boven aan het prioriteitenlijstje.

2. Draag bij aan een betere wereld
Dat hoeft niets groots te zijn. Een positieve invloed uitoefenen op anderen is al genoeg. En een meer structurele manier om een steentje bij te dragen is (vrijwilligers)werk, aldus filosoof Frank Martela. Het kan ook helpen om onszelf te herinneren aan het nut van onze bezigheden. Schoonmakers in het ziekenhuis die hun werk beschouwen als ‘wezenlijk voor de genezing van een patiënt’ ervaren meer zin dan schoonmakers die het alleen zien als schoonmaken, zo blijkt uit onderzoek.

3. Zoek mogelijkheden om te groeien
Denk aan beter leren pianospelen of schilderen, maar ook aan de kunst van appeltaart bakken of de vaatwasser zo efficiënt mogelijk inruimen.

4. Zoek verbinding met jezelf
Volgens Frank Martela is een belangrijke bron van zin dat we leven op de manier die we zelf willen, doelen formuleren die we zelf belangrijk vinden, activiteiten ondernemen die we zelf kiezen. Of dat nou tekenen is, de plantjes verzorgen of mediteren.

null Beeld

Verder lezen

Catelijne Elzes schreef een boek over eenvoudige en praktische manieren om zin te vinden. Hiervoor interviewde ze deskundigen, volgde workshops, verzamelde tips en ontdekte dat het eigenlijk best makkelijk is om wat meer plezier en betekenis aan het leven toe te voegen.
Van dit boek krijg je nog meer zin in het leven € 18,50 (Kosmos Uitgevers)

Beeld: Getty Images.

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden