PREMIUMInterview

Anita Witzier: “Op je zestigste ben je over de helft, dan ga je denken: wat wil ik nog?”

Anita Witzier: “Op je zestigste ben je over de helft, dan ga je denken: wat wil ik nog?” Beeld Emma Peijnenburg
Anita Witzier: “Op je zestigste ben je over de helft, dan ga je denken: wat wil ik nog?”Beeld Emma Peijnenburg

Als ambassadeur van Stichting Lezen en Schrijven maakt Anita Witzier (60) zich sterk voor laaggeletterden. Een gesprek over onze samenleving, ouder worden en de liefde.

Liesbeth SmitEmma Peijnenburg

Vraag Anita Witzier aan het eind van dit gesprek wat ze er nog aan wil toevoegen en ze zegt: “Nou, dat we wat meer terug mogen naar de letterlijke inhoud van het woord samenleving. Dat samenleven ­betekent: geven, en nemen. Luisteren naar elkaar en grenzen aangeven, op elk vlak. Het klinkt cynisch, maar alles draait nu om geld. We worden constant aangespoord om te kopen, maar al dat kopen is niet nodig. Daar ben ik niet positief over, maar ik leg me er ook niet bij neer. We denken overal maar recht op te hebben: feesten, vliegvakanties, het nieuwste model van alles, maar de tijden zijn echt veranderd en we zitten in een enorme transitie. We ­hebben vooral de plicht om goed voor onze planeet te zorgen, maar er bestaan nog steeds klimaatontkenners. Dan denk ik: hoe dan? De apocalyps is geen kwestie van een grote knal, die gaat geleidelijk. En de mensheid gaat uiteindelijk ten onder aan haar eigen succes.”

null Beeld

Van apocalyps naar de aanleiding van dit gesprek: de speciale Laaggeletterdheid-Libelle (Anita: “zo, dat is een heel woord”). Want sinds twee jaar is ze ambassadeur van Stichting Lezen en Schrijven. “Heel belangrijk dat daar aandacht voor is. En ik ben mijn hele leven al met taal bezig, ik was een heel leesgraag kind, maar een lievelingsboek had ik niet. Dat begon pas toen ik mijn kinderen ging voorlezen. De Koning van Katoren, De gebroeders Leeuwenhart: fantástisch. Dat is alleen niet iedereen gegeven, want één op de negen gezinnen in Nederland is laaggeletterd. Eén op de negen! Dat is veel.”

Hoe kan dat, we gaan hier toch allemaal naar school?

“Het probleem is dat we denken dat dit in Nederland niet speelt, maar één op de vijf zestienjarigen komt van school met een lees- of taalachterstand. Alles wat met werk te maken heeft, of online, de overheid of financiën is moeilijker voor hen, omdat ze niet mee kunnen komen. Het mooie is: dat is op te lossen. Iedereen kan op elke leeftijd beter leren lezen en je bent niet dom als dat nog niet zo is. Je hebt gewoon iets gemist in de jaren daarvoor.”

Hoe handhaven die mensen zich ­intussen?

“O joh, die zijn zo slim. Ze hebben allerlei behendige trucjes, die je als buitenstaander niet herkent. Ik ken ­mensen bij wie ik het zag door de interpunctie in WhatsApp-berichten of hun hoofdlettergebruik. Dit gaat om tweeënhalf miljoen mensen. En die hebben echt niet allemaal een bi-culturele achtergrond, het is overal. Er is dus werk aan de winkel.”

Hoe was jouw jeugd?

“Terugkijkend heb ik een prettige en veilige jeugd gehad. Ik was een geliefd kind. Gewild ook, want mijn ouders hadden vijftien jaar op mij gewacht, ze wisten dat het bij mij zou blijven.”

Je werd ‘het wonder van de Kerkstraat’ genoemd.

“Haha ja, ik was hun parel, ik moest overal en altijd heel voorzichtig zijn. Tegen mijn eigen kinderen zeg ik daarom: ‘Heel veel plezier, én wees voorzichtig’.”

null Beeld

Wat wilde je worden?

“De vriendin van Floris (gespeeld door Rutger Hauer in de gelijknamige televisieserie, red.), ik sliep met de NCRV-gids waar hij op stond onder mijn kussen. Hij had een vriendin in die serie, jonkvrouw Ada, die vond ik truttig. Ik was tien en dacht: dit kan beter, Floris, aan mij heb je veel meer.”

Het werd een indrukwekkende televisiecarrière, die alweer 34 jaar duurt.

“Ik studeerde Rechten toen ik via het uitzend­bureau een baantje kreeg op de redactie van het Veronica-programma Tineke, hartstikke leuk. Daarna zochten ze daar omroepsters, en zo is het gekomen. Ik ben er echt ingerold. En ik zei ook overal ja op, ik zag alles als buitenspelen.”

Aan welk programma heb je terugkijkend de beste herinnering?

“Recent aan de reeksen van Anita wordt opgenomen, omdat we taboes hebben aangekaart en daarmee bij veel mensen een snaar hebben geraakt. We liepen mee in een vrouwengevangenis, in een psychiatrische kliniek, in de ouderenzorg, en alle ideeën die ik daar van tevoren over had, klopten niet. Wat wel waar bleek, is dat het op die plekken om doodgewone mensen ging, zoals jij en ik. En sommigen komen nooit uit zo’n kliniek, die hebben levenslang. De vraag is of die mensen met de juiste hulp worden opgevangen door de maatschappij, en of we kunnen accepteren dat het is zoals het is.”

null Beeld

Denk jij dat we momenteel in zo’n begripvolle en sociale wereld leven? Er is de afgelopen jaren bijvoorbeeld enorm bezuinigd op vrijwel alle instellingen die je noemt.

“We zijn wel verhard in die zin dat we horen dat we voor onszelf moeten kunnen zorgen, eigen verantwoordelijkheid moeten nemen. En dat is prima voor de mensen die dat kunnen, maar veel mensen zijn daar dus niet toe in staat. En wat doe je met hen? Er bestaat helemaal geen maakbaarheid in het leven, maar intussen doen we alsof we overal invloed op hebben, ook op onze gezondheid. Ik kwam laatst ergens voor mijn schouderklachten, kreeg ik de vraag: ‘hoeveel drinkt u?’ Ik dacht: sorry?”

Ouder worden was nooit een probleem, ze vond de diepgang die erbij hoorde juist wel prettig. Al was daar wel de meno­pauze die op haar 48e begon: “Ik werd er totaal door teruggefloten, het was alsof alles in mij in verzet ging. Slecht ­slapen, opvliegers, ik bleef ’s ochtends het liefst in mijn bed als dat had gekund, ik huilde al als ik een eenzame koe in de wei zag staan. Ik dacht de hele tijd: doe normáál. En ik kan me dat gevoel nu niet meer voorstellen, maar ik vind het nog steeds onthutsend dat vrouwen zo’n speelbal van hun hormonen zijn, niet te doen. Daar was lange tijd

null Beeld

nul informatie over te vinden, omdat het niet ‘sexy’ is of ‘vanzelf wel weer over gaat.’ En dat wegwuiven begint al bij de huisarts. De helft van de bevolking is vrouw, een groot deel heeft klachten en zit met werk, puberende kinderen of mantelzorg. En die stuur je dan naar huis? Nee.”

Wat vond je er het ergste aan?

“Dat droevige, ik was een periode echt even minder stabiel. Toen ik eenmaal hormonen kreeg via de overgangskliniek was mijn leven binnen een week weer normaal, waardoor ik alsnog een zachte landing maakte. Inmiddels is mijn oestrogeen wel uitgewerkt, ik heb nog net geen snor. Maar ik vind het verval van het lichaam ook heel fascinerend.” Later, vrolijk: “En je wordt na je vijfenveertigste ook niet meer nagefloten, hè? Alsof je onzichtbaar wordt, en voor jongeren besta je al helemáál niet. Als ik al sjans heb, is het met iemand van zeventig.”

null Beeld

Ben je ook niet bang voor dat ‘verval’?

“Zeer, maar het gebeurt per dag, langzaam en gestaag. Dat moet je accepteren. Het gaat ook over conditie in de breedste zin van het woord. Ik sport zo’n vier keer in de week, en ik wandel graag. Al dacht ik op mijn laatste verjaardag ook: seriously, ­Witzier. Zestig. Hoe is dit zo gekomen? Toen ik veertig en vijftig werd dacht ik dat nooit, nu is er serieus iets veranderd. Ik kreeg bijvoorbeeld meteen een oproep voor een griepprik, ineens HOOR ik BIJ een ‘kwetsbare groep’. Bij vijftig kun je nog de illusie hebben dat je op de helft van je leven bent, bij zestig lukt dat niet meer hoor. Ik denk veel meer aan mijn eigen sterfelijkheid, de termijn die ik nog heb is korter dan ooit. Wat wil ik nog, en wat moet ik? Zo zat ik nooit in mijn leven of in mijn carrière, maar dat is veranderd.”

Hoe denk je er nu over?

“Ik denk vaker na over wat ik ga doen als het werk stopt. Er wordt gezegd: je werk is niet wie je bent, maar daar mogen we weleens vragen bij gaan stellen. Want werk bepaalt wél voor een groot deel je identiteit, voor jezelf en voor de buitenwereld. Als je je dat niet realiseert, kom je voor een grote schrik te staan als dat wegvalt, het kan lastig zijn om die nieuwe ruimte in te vullen. En ik wil best plaatsmaken voor een nieuwe generatie, maar dat betekent toch niet meteen dat ik ook moet stoppen? Ik zou als opleider, vraagbaak of supervisor achter de schermen mijn kennis en kunde kunnen blijven delen. Aan de andere kant fantaseer ik ook heus weleens over een roadtrip door Europa met mijn man. Wat mij betreft ga ik nog een paar jaar vol aan de bak.”

Jij zit als presentatrice dan juist op rozen, want we vergrijzen massaal, toch?

“Dat zou je denken, hè? Maar ze moeten je wel blijven bellen, en dat weet je nooit zeker.”

null Beeld

Zo werd in 2018 Memories van de buis gehaald. Vlak daarvoor werd jij vervangen door Katja Schuurman. Welke reden kreeg je daarvoor?

“Officieel dat de omroep een jongere doelgroep wilde aanspreken. Ik heb nooit te horen gekregen dat ík te oud zou zijn.”

Ze hadden ook kunnen zeggen: we blijven de ‘oudere’ doelgroep trouw en maken gewoon wat die mooi vindt.

“Kijk maar naar Omroep Max. Je zou denken dat mensen het juist leuk vinden om mee te groeien met de presentatoren van hun generatie. Het is best gek om die mensen allemaal jongelui voor te schotelen.”

Wat trouwens een uitstekende tip is om jong te blijven is, zegt ze, een jongere man, zoals zijzelf heeft.

En met die liefde gaat het goed?

“We zijn twintig jaar samen en acht jaar getrouwd. En the proof of the pudding is in the eating, ik ben me ervan bewust dat wat Michel en ik hebben niet vanzelfsprekend is. We geven elkaar veel complimenten, houden rekening met elkaar en geven elkaar vrijheid om onze dromen na te jagen. Ik ben lang zoekende geweest, in eerste instantie naar mezelf.”

null Beeld

Wat zocht je?

“Als je het gevoel hebt dat je moet voldoen aan verwachtingen, kun je jezelf niet zijn. Dat inzicht is gekomen door deze man. Ik was zó verliefd maar heb ook meteen mijn ratio aangezet, afspraken gemaakt en hem alle zwarte randen van mijn ziel verteld. Ik dacht: als-ie nu niet wegloopt, zit het goed. Dat was zo. Hij vond mij erg lief. Dat vond ik niet van mezelf, maar hij wel. Daardoor ging ik me anders gedragen. Ooit leerde ik van een psycholoog: voor liefde hoef je niet te vechten. Als het er is, krijg je het op een presenteerblaadje aangeboden. Die ­ervaring gaf Michel mij. Nog steeds.”

Je hebt twee volwassen kinderen, Bram en Julia. Hoe ervaar jij het moederschap op dit moment?

“Als onwerkelijk! Want ze zijn écht volwassen, met een heel eigen leven. Ze zijn onderdeel van een heel bewuste generatie: praten over discriminatie of genderfluïditeit is heel normaal binnen hun vriendenkring. Er zijn geen hokjes, je kunt alles zijn. En ik denk alleen maar: wow, wat fijn dat ik daarin met ze mee mag reizen. Die levens ontwikkelen zich los van mij of Michel. Ik vind dit een leuke fase. Ik ga met ze eten, we bellen, laatst kwamen ze onverwacht even logeren.”

Dan, droog:

“Twee nachtjes hoor, dat was ook de max. Dan vinden ze het saai ­worden bij ons. En dat vind ik heel gezond.”

null Beeld

Meer Anita

Anita Witzier (1961) is bekend van tv-programma’s zoals Hints, Memories, Tien voor taal en ­diverse reeksen van Anita wordt opgenomen. Najaar 2022 werd programma Festival van de liefde uitgezonden en startte ze met de opnames van het programma Twaalf straten groen (over de ­vergroening van de omgeving) dat medio 2023 te zien is (KRO-NCRV). Ze schreef de boeken Over leven (2007), kookboek zonder fratsen (2021) en En bedankt! (2022). Anita woont in Blaricum met echtgenoot Michel. Ze heeft twee kinderen: Bram (30) en Julia (25) .

Styling: Liselotte Admiraal | Haar en make-up: Maaike Beijer | Met dank aan: Essentiel Antwerp (jeans met omslag), Falke (bordeaux panty), Guess (laklaarsjes), King Louie (ribfluwelen jumpsuit), Luisa Cerano (vest), Scotch & Soda (gemêleerde col), Summum (sneakers), WE Fashion (blazerjurk), Zara (laarzen)

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden