Jane Goodall: “Er is hoop voor onze planeet”

null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Volgens antropoloog Jane Goodall (87), beroemd door haar onderzoek naar chimpansees, is het niet te laat om de aarde te behoeden voor een klimaatramp. “Maar dat lukt alleen als iedereen een bijdrage levert.”

“Ik reis over de hele wereld om lezingen te geven over natuurbehoud en klimaatverandering, wel driehonderd per jaar. Door de pandemie kan dat niet meer en naar huis gaan lukt nu ook niet. Ik woon in Tanzania, waar het aantal coronabesmettingen heel hoog is. Mijn familie gruwelt bij het idee dat ik ernaartoe ga, vanwege mijn leeftijd en bronchitis. Sinds maart 2020 woon ik bij mijn zus Judy in het Engelse Bournemouth, in het huis waarin ik ben opgegroeid. Op mijn slaapkamer houd ik kantoor en geef ik lezingen via Zoom. Zo bereik ik veel meer mensen dan wanneer ik voor een zaal sta, maar ik mis wel de energie die publiek je kan geven. Mijn bijeenkomsten eindigen vaak met de vraag: ‘Kunnen we de planeet redden?’ En iedereen roept dan vol vuur: ‘Ja, dat gaan we doen!’ Dat geeft zo veel kracht.”

Hoop

“Dat er hoop is voor de natuur en onze planeet, is mijn belangrijkste boodschap. Dat betekent niet dat we achterover kunnen leunen met het idee dat het allemaal wel goed komt. Iedereen moet een bijdrage leveren. Alleen dan hebben we een kans dat de klimaatverandering tot stilstand komt en de mens overleeft. De natuur komt die klimaatverandering wel te boven. Vaak denken we dat wij de natuur onder controle hebben, maar we zijn er volledig afhankelijk van. Voor ons voedsel, voor schoon water en schone lucht. De natuur slaat op dit moment terug. Overal op de wereld zijn bosbranden en overstromingen, veroorzaakt door de klimaatverandering. Mensen slaan massaal op de vlucht omdat ze niets meer kunnen laten groeien op de dorre, verschroeide aarde. In Nederland moeten jullie helemaal oppassen, jullie wonen onder zeeniveau! Veel mensen denken: wat kan ik eraan doen? Ze worden er somber van en proberen niet over het klimaat na te denken, maar de manier waarop we nu leven is onhoudbaar. De economie kan niet blijven groeien en we kunnen niet eindeloze hoeveelheden spullen blijven kopen.

null Beeld

Elk stapje telt. En alle stapjes samen gaan zorgen voor die grote noodzakelijke verandering. Daaraan kunnen we allemaal bijdragen. Is vlees eten noodzakelijk? Koop je biologische groente die goed is voor de grond en de biodiversiteit? Ja, die wortelen zijn duurder, maar waarschijnlijk waardeer je ze ook meer. Niemand zal meer een kliekje weggooien. Ik ben opgegroeid in de oorlog en reken maar dat het mij toen niet uitmaakte of een appel een blutsje had. Als je een kledingstuk, woonaccessoire of wat dan ook wilt aanschaffen, vraag jezelf dan af: heeft de productie ervan de natuur beschadigd? Hebben er dieren voor geleden? Is degene die het heeft gemaakt volwassen en is hij of zij er normaal voor betaald? Er zal heel veel veranderen als mensen van de koop afzien omdat ze deze vragen niet meer met ja willen beantwoorden.”

Maken spullen gelukkig?

“In de Westerse cultuur draait het om succes, geld verdienen en macht vergaren. Met spullen geven mensen aan hoe hoog ze staan op de ladder van succes. Eén grote auto is niet genoeg, er moet er nog een komen om boodschappen mee te doen. Wie een tweede huis heeft op Ibiza, heeft het gemaakt. Zet eens een stapje terug en vraag je af of al die dingen echt gelukkiger maken. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat wie meer spullen heeft niet tevredener is. Wie rijk is of succes heeft, leeft in de voortdurende angst om alles weer te verliezen. Sommige mensen zeggen: zo is onze cultuur nu eenmaal, dat kunnen we niet veranderen. Maar dat is niet waar. In de negentiende eeuw werden arme kinderen in werkhuizen ondergebracht. Ze moesten met blote voeten door de sneeuw lopen, kregen niet meer te eten dan waterige soep en sliepen op harde houten banken. Mensen zoals de schrijver Charles Dickens hebben zich het lot van die kinderen aangetrokken en toen is er een verandering tot stand gekomen. Dat kan nu ook gebeuren.”

Meer groen

“De planeet redden kan niemand in zijn eentje doen, dat moeten we samen aanpakken. Daarom zeg ik altijd: denk globaal, handel lokaal. Doe wat jij kunt doen. Hang een insectenhotel op in de tuin of help met het vergroenen van de buurt. Opvallend is dat waar de rijken wonen de omgeving lommerrijk is, en waar de armen wonen vooral beton groeit. Door vergroening vloeit niet alleen overtollig regenwater beter af, het is ook goed voor de vogels, insecten én de mens. In een groene omgeving neemt de fysieke en psychische gezondheid toe, misdaadcijfers dalen en er wordt minder vaak een beroep gedaan op de gezondheidszorg. Japanners weten allang hoe heilzaam een groene omgeving is, die nemen regelmatig een bosbad. Dan gaan ze midden in het bos liggen of zitten om zich te laven aan de natuur.”

Tapijt van leven

“Het herstellen van natuurgebieden en het beschermen van bedreigde diersoorten, dat vind ik heel belangrijk. We kunnen onze schouders ophalen over het voorbestaan van chimpansees, maar elk dier heeft zijn eigen rol in het ecosysteem. Alles hangt met alles samen. Zo’n ecosysteem kun je zien als een schitterend en kleurrijk tapijt van leven. Valt een plantje weg, dan gaan er een paar draden loszitten in dat tapijt en ontstaan er uiteindelijk allerlei gaten. Ik ontken niet dat er ook problemen ontstaan als een dier opnieuw in een ecosysteem wordt geïntroduceerd. Neem de wolf, boeren zijn niet blij als een wolf een van hun schapen doodt. Dan moet die wolf niet weg, maar moeten we zoeken naar creatieve oplossingen. In Tanzania hadden boeren op een gegeven moment veel last van olifanten. Ze maakten de hekken kapot en aten de oogst op. De boeren wisten dat olifanten bang zijn voor bijen: zodra ze bijengezoem horen, maken ze rechtsomkeert. Toen hebben ze op de hekken bijenkorfjes geplaatst. Als een olifant het hek aanraakte, vlogen de bijen op en droop de olifant af. En de boeren hielden er nog honing aan over ook.”

null Beeld

Jongeren

“In 1991 ben ik in Tanzania met een Roots & Shoots-groep begonnen. Twaalf leerlingen van verschillende scholen kwamen naar mijn huis in Dar es Salaam om te bespreken waar ze zich zorgen over maakten. We praatten over straathonden, koraalriffen, stropers in nationale parken, de mishandeling van dieren op markten. Toen kwamen we erachter dat we moesten beginnen in onze eigen omgeving. Daar konden we het verschil maken. Die groep heeft toen gezorgd voor schone stranden en heeft op schoolpleinen bomen geplant waardoor studenten in de pauze in de schaduw kunnen zitten. Het uitgangspunt van Roots & Shoots is dat ieder individu impact heeft op de planeet en elke dag kan kiezen of dat positieve of negatieve impact is. Inmiddels zijn er in 86 landen Roots & Shoots-groepen, met honderdduizenden leden van alle leeftijden die van de wereld een betere plek willen maken voor de natuur, de dieren en de mensen. Wat mij veel hoop geeft, is dat jongeren hun ouders enthousiast weten te maken. Een paar jaar geleden kreeg ik een brief van een Chinese moeder. Ze schreef dat ze zich nooit zo om de planeet had bekommerd, maar dankzij haar dochter niets meer kocht dat ze niet nodig had. Ik heb contact met haar gehouden en laatst schreef ze dat ze nu zelf een Roots & Shoots-groep leidt.”

Paradijs

“Ik ben heel trots op de Roots & Shoots-beweging. En ik ben er ook trots op dat mede dankzij mijn onderzoek naar chimpansees dieren steeds minder worden gezien als dingen zonder gevoel of persoonlijkheid. Toen ik in de jaren zestig in National Park Gombe begon met onderzoek naar chimpansees, gaf ik ze namen in plaats van nummers. Ik zag ze als persoonlijkheden die een ziel en emoties hadden. In de jaren zestig hingen wetenschappers de opvatting aan dat onderzoek objectief moest zijn en was het een groot taboe om daar gevoelens bij te betrekken. Het is precies dat gebrek aan empathie dat in deze wereld voor zo veel wreedheid heeft gezorgd. Dieren werden lang gezien als dingen waarmee de mens kon doen wat hij wilde, en de natuur hebben we al net zo slecht behandeld. Stel je eens voor hoe de wereld eruit zou zien als we alles wat leeft, zowel planten, dieren als mensen zouden behandelen als een vriend? De aarde zou een paradijs zijn.” ■

Over Jane Goodall

De Engelse antropoloog en bioloog Jane Goodall (1934) werd bekend door jarenlange studie naar het sociale leven van chimpansees. Zij ontdekte onder andere dat chimpansees net als de mens werktuigen gebruiken. Ze is oprichter van het Jane Goodall Institute dat het leefgebied van de chimpansees wil beschermen. Ook bedacht ze het jongerenprogramma Roots & Shoots dat de klimaatcrisis probeert te bezweren. Jane Goodall is weduwe, heeft een zoon en drie kleinkinderen. Haar nieuwe boek Het boek van hoop ligt vanaf 19 oktober in de winkel.

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden