PREMIUMInterview

Nadia Moussaid & haar vader: “Onze band is alleen maar sterker geworden”

null Beeld Jeanette Huisman
Beeld Jeanette Huisman

Dankzij de zucht naar avontuur van haar Marokkaanse vader Alice (64) werd journalist Nadia Moussaid (37) in Nederland geboren. Voor de documentaire Mijn vader de gelukszoeker legden ze samen zijn reis in omgekeerde richting af: van Schiedam naar Fez.

Liddie AustinJeanette Huisman

Ja, het verhaal van hoe haar vader vanuit Marokko naar Europa was vertrokken, kende Nadia Moussaid natuurlijk wel. “Ik vertelde er iedere avond verhaaltjes over voor het slapengaan”, zegt Alice Moussaid in volle ernst. “Waar ik was geweest, wat ik had meegemaakt.” “Nu vergroot je het wel erg uit, zo was het helemaal niet!”, lacht Nadia.

Zo zal het in het gesprek vaker gaan: vader poneert met veel enthousiasme een stelling, dochter fluit hem vrolijk terug. Ze zijn op een liefdevolle manier aan elkaar gewaagd, die twee. Maar of er nu verhaaltjes voor het slapengaan over werden verteld of niet, zeker is dat haar vaders geschiedenis Nadia’s blik op de wereld heeft gekleurd.

Het zit zo: op zijn zeventiende verliet Alice Moussaid zijn geboorteland Marokko op zoek naar de beloofde gouden bergen in Europa. Zonder geldige papieren zwierf hij rond en verkocht prullaria op straat in Barcelona, werkte in Italië in de illegale vleeshandel, bracht tijd door in Frankrijk en Duitsland, altijd met de angst om ieder moment ‘als een ratje’ het land uitgezet te kunnen worden. Zijn omzwervingen eindigden eind jaren zeventig in Nederland, waar hij op de dansvloer van een disco in Maassluis een Oostenrijks-Nederlandse vrouw ontmoette. Ze trouwden en kregen drie dochters, van wie Nadia de oudste is.

null Beeld

Dromen van Europa

Voor de serie Mijn vader de gelukszoeker maakte Nadia samen met Alice zijn reis in omgekeerde richting: van Schiedam naar Fez. Via haar vaders lotgevallen laat ze zien dat er sindsdien niet heel veel veranderd is. Nog altijd dromen Noord-Afrikaanse jongens van de vermeende vetpot in Europa. Nog altijd valt de realiteit, als ze Europa al weten te bereiken, vaak bitter tegen. “Door mijn vaders geschiedenis raakte ik er al jong van doordrongen dat het uitmaakt waar je geboren bent”, zegt Nadia. “Het leven is een rad van fortuin, je moet geluk hebben, wat je bereikt is niet altijd je eigen verdienste. De zaadjes voor deze serie zijn vroeg geplant. Weet je nog pap, onze vakanties vroeger op de camping in Zuid-Frankrijk? Op het strand waren mannen die beignets en blikjes frisdrank verkochten. Jij maakte altijd een praatje met ze.”
Alice: “Omdat ik mezelf van vroeger in hen herkende. Ik wilde ze koesteren door met ze te praten, door ze bepaalde dingen mee te geven. Ik zei: het leven eindigt echt niet met beignets verkopen, je kunt méér dan dit. Ik voelde me betrokken bij hen.”
Nadia: “Daardoor voelden die jongens ook dicht bij mij. Ik dacht: wij gaan lekker op vakantie, maar zij leven zó. Als we terugkwamen van vakantie in Marokko zag ik jongens op flipflops die zich onder vrachtwagens op de boot verstopten in de hoop stiekem mee te kunnen. Ik zag ze ook gepakt en weggestuurd worden, zo vernederend. De droom van Europa als een lonkend paradijs is een onderdeel van mijn leven. Dat is een van de redenen waarom ik deze serie wilde maken. Ik wil laten zien hoe groot de contrasten zijn in Europa. In de keuken van dat fijne restaurant waar we eten, werken vaak mensen uit Noord-Afrika zonder papieren, zonder rechten. Mensen die in angst leven, die klem zitten. Het is niet dat ik kijkers een schuldgevoel wil aanpraten, maar ze mogen best beseffen hoeveel geluk ze hebben dat hun wieg hier heeft gestaan. We zouden een oplossing moeten verzinnen voor dit probleem. We kunnen niet iedereen hier naartoe laten komen. Aan de andere kant: door de vergrijzing hebben we wel veel openstaande vacatures.”

null Beeld

Meneer Moussaid, was u meteen voor Nadia’s plan te porren? In de serie zegt u dat u liever naar de toekomst dan naar het verleden kijkt.

Alice: “Dat is waar, maar het was stiekem een droom van mij om samen met mijn dochter iets te maken.”
Nadia: “Je had alleen niet gedacht dat het zo emotioneel zou zijn. Voordat we aan deze serie begonnen, heb ik jou in mijn hele leven drie keer zien huilen. Toen je moeder overleed, toen je kleinzoon werd geboren en toen ik jonger was en zei dat ik naar de Antillen ging verhuizen.”
Alice: “Toen besefte ik pas dat ik mijn ouders met mijn vertrek een hoop verdriet had gedaan.”
Nadia: “Ik zag je haast nooit huilen, tot deze serie. Toen huilde je heel makkelijk.”
Alice: “Er kwamen emoties los.”
Nadia: “Ik denk dat het zo emotioneel was omdat – en nu ga ik even de amateurpsycholoog uithangen – je in jouw levensfase een beetje gaat terugkijken op je leven.”
Alice: “Doordat we de plekken bezochten waar ik had gewoond, kwam het heel dichtbij. Het emotioneerde me om dat allemaal terug te zien, en dan ook nog eens samen met mijn dochter. Wat je in de serie ziet, is nog niet eens dertig procent van wat ik in die tijd heb meegemaakt. Maar het was mooi om dit samen te beleven.”
Nadia: “We hadden altijd al een goede band, maar door deze reis hebben we elkaar nog beter leren kennen.”

null Beeld

Wat ontdekten jullie over elkaar?

Nadia: “Ik zag weer hoe sociaal mijn vader is. Hij vond het leuk om met de ploeg op te trekken, hij was degene die mensen op straat wist over te halen om mee te doen. Hij keek goed om zich heen: die niet, die jongen ook niet want die is onder invloed, en dan ineens: ja, op hém stap ik af. Mensen doen normaal gesproken niet snel mee aan filmopnames op straat, zeker niet als ze illegaal in een land zijn. Maar als mijn vader ze aansprak, zeiden ze toch vaak ja. Dat vond ik interessant om te zien. Ik ben niet toevallig in dit vak gerold, het is omdat ik nieuwsgierig ben naar anderen en het leuk vind om contact te maken. Dat heb ik waarschijnlijk van mijn vader, realiseerde ik me.”
Alice: “Is het de opvoeding of is het haar karakter? Dat heb ik me tijdens de opnames weleens afgevraagd. Ik wist natuurlijk dat Nadia een volwassen vrouw is die goed door het leven kan manoeuvreren. Nieuw voor mij was hoe goed zij haar vak beheerst. Daar heb ik bewondering voor. Ik zag dat ze vol liefde werkt en het belangrijk vindt dat iedereen goed met elkaar omgaat. Ik merkte óók dat zij het leuk vond dat ik dat zag.”
Nadia: “Natuurlijk!”
Alice, tevreden: “Zij was blij dat ik erbij was.”
Nadia: “Haha!”

null Beeld

Wat hebt u Nadia in de opvoeding willen meegeven?

Alice: “Wat ik haar kón meegeven: reken op jezelf, kom op voor jezelf…”
Nadia: “Opkomen voor jezelf.”
Alice, onverstoorbaar: “Vecht voor jezelf. Ga voor niemand knielen. Beslis wat jij wil: eten wat je lust, dragen wat je past. Dat was het, in het kort.”
Nadia: “Je hebt ons wel een beetje verwend. Als we iets niet lustten, ging jij er iets nieuws bij koken. Ja, die autonomie is er inderdaad bij ons ingepeperd. Trek je niks aan van wat mensen van je denken, dat zit diep in mij verankerd. Daar heb ik in mijn werk veel plezier van.”
Alice: “Ik heb een paar voordelen in het leven. Ik schaam me nooit ergens voor, ik denk snel en ik wil beter worden dan jij. Ik stap overal op af, ik kijk tegen niemand op en op niemand neer. Dat gaf ik ook mee aan mijn dochters. Ik weet: na de dood bestaat er niks meer. Doe maar gewoon dan doe je al gek genoeg.”
Nadia: “Je bedoelt: schaam je niet, wees niet bang. Wat ik uit mijn jeugd heb meegenomen, is dat ik niet bij de massa wil horen. Als deels Marokkaans meisje in Schiedam was ik anders dan de kinderen uit de buurt. Mijn vader kwam zonder opleiding naar Nederland, zijn Nederlands was niet perfect. Ik begrijp altijd wel wat hij bedoelt, maar dat is niet altijd wat hij zegt. Daarvan was ik me als kind al bewust. Wij waren anders. Door die bril ben ik naar de wereld gaan kijken. Het is ook een rode draad geworden in mijn werk, ik ben geïnteresseerd in mensen die erbuiten vallen.”

null Beeld

Meneer Moussaid, was de reis ook zo emotioneel omdat u mensen in dezelfde positie zag als u zelf al die jaren geleden, berooid en eenzaam? Besefte u dat het met u ook anders had kunnen aflopen?

Nadia knikt.
Alice: “Dat was behoorlijk emotionerend, ja. Ik heb het om twee redenen gered, geluk en doorzettingsvermogen.”
Nadia: “En je had mama. Opa, de vader van mijn moeder, had een schildersbedrijf. Hij zei: ‘Ik zet je op de loonlijst, al heb je geen papieren’. Daarmee stak hij zijn nek uit, want niet iedereen was het daarmee eens.”
Alice: “Dat is toch ook geluk hebben?”
Nadia: “Je hebt ons ook meegegeven dat we altijd moeten vechten, positief zijn, optimistisch blijven. Door het maken van die serie heb ik gezien hoe jij als jonge gelukszoeker altijd bleef geloven dat het goed zou komen. Als het ergens niet werkte, ging je verder, op zoek naar een betere plek. Je ging net zo lang door totdat het lukte.”
Alice: “Dat is zo.”
Nadia: “Dat is mooi, maar het heeft ook een keerzijde. Mijn valkuil is dat ik denk dat ik altijd maar moet blijven knokken. Ik heb moeten leren dat je soms ook achterover mag leunen. Drie jaar geleden bleek Geert, mijn vriend, kanker te hebben. Het was een acute crisissituatie, hij lag in het ziekenhuis en de prognoses waren slecht. Jij zei steeds: ‘Je moet wel aan de slag, niet je werk opgeven! Straks sta je met lege handen’.”
Alice: “Ja, je werk moet je wel blijven doen.”
Nadia: “Maar ik lag in de kreukels! Voor jou is het van levensbelang om altijd maar door te gaan, voor mij ligt dat anders. Ik ben al een keer overspannen geweest, ik moet oppassen. Jouw adviezen heb ik toen voor een deel naast me neergelegd. In die zin kan ik net zo koppig zijn als jij. De mensen van de VPRO waren heel lief, ze gaven me alle ruimte. Ik heb wel een beetje gewerkt, maar veel kwam er niet uit mijn handen.”
Alice: “Je hoeft ook niet naar alle adviezen te luisteren, als je maar weet wat je doet. Denk aan jezelf! Je werk in de steek laten, dat moet je niet doen.”
Nadia: “Dat bedoel jij met aan jezelf denken. Maar er is ook een andere manier van aan jezelf denken. Misschien is het verschil dat ik me dat kan permitteren omdat ik dankzij jouw hang naar avontuur in Nederland woon. Gelukkig gaat het nu heel goed met Geert.”
Alice: “Als ouder is het ook vreselijk om zoiets mee te maken. Zij en haar man zijn allebei kinderen van mij, zo voelt dat. Als vader wens je je kinderen geen kwaad toe. Zij liet haar hele bestaan los om bij Geert te kunnen zijn. Ik was bang dat ze onderuit zou gaan, want ik wist: dan gaan we er alle drie aan. Niet alleen Geert en zij, ik ook. Dat was mijn zorg in die tijd. Gelukkig is het allemaal goed afgelopen. Zelfs in die tijd bleef ik positief. Zo ben ik nu eenmaal. Het leven is mooi. Je moet er alleen zelf iets van maken.”

null Beeld

Terugkijkend op uw leven: hebt u het geluk gevonden dat u zocht?

Alice: “Ik ben gelukkig. Ik kan wel heimwee hebben naar Marokko, maar als ik daar ben, wil ik na een tijdje terug naar Nederland. Ik heb lang gedacht dat ik na mijn dood in Marokko begraven wilde worden. Daar kom ik vandaan, daar woont mijn familie. Nu ik ouder word, besef ik dat het leven anders is gelopen. Ik kies er nu voor om hier begraven te worden, bij mijn kinderen.”
Nadia: “Je bent in de loop der jaren behoorlijk verkaasd, zoals we dat noemen. Wat me trouwens opviel: in de serie stonden we in Tanger met iemand te praten en je versprak je. Je wilde zeggen: ‘Ik ben Marokkaan’, maar je zei: ‘Ik ben Europeaan.’”
Alice: “Dat is omdat ik hier het grootste deel van mijn leven heb doorgebracht. Maar in feite maakt het niet uit. We zijn allemaal hetzelfde, gewoon mensen.”

null Beeld

Nadia & Alice

Nadia Moussaid (37) is verloofd met Geert en werkt als journalist en programmamaker. Ze is onder meer een van de presentatoren van de talkshow Op1. Vanaf zondag 20 maart is bij de VPRO de door Roozbeh Kaboly geregisseerde documentaireserie Mijn vader de gelukszoeker te zien, waarvoor Nadia samen met haar vader de reis reconstrueert die hij in de jaren zeventig vanuit Marokko naar Nederland maakte. Hassnae Bouazza deed de research.
Alice Moussaid (64) is getrouwd. Hij werkt als huisschilder en droomt van een carrière als acteur en/of restauranthouder.

Interview: Liddie Austin | Fotografie: Jeanette Huisman | Styling: Maartje Bodt, Nancy Steeman | Haar & make-up: Tynke Jeeninga | Productie: Charissa Macnack | Met dank aan: Fosbury & Sons (locatie) | M.m.v. COS (blouse, top en broek) Zara (laarsjes en geel pak), Mango Man (trui), Vanguard (broek), Levi’s (overhemd), Manfield (schoenen), Lerros (pet).

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden