“Met adoptie mág je niet onvoorzichtig omgaan” Beeld Brenda van Leeuwen
“Met adoptie mág je niet onvoorzichtig omgaan”Beeld Brenda van Leeuwen

PREMIUMDIML

Barbara werd door ‘Spoorloos’ aan de verkeerde familie gekoppeld: “Met adoptie mág je niet onvoorzichtig omgaan”

Als Barbara Quee ontdekt dat de Colombiaanse familie die het tv-programma Spoorloos voor haar vond niet haar biologische familie is, blijkt ze niet de enige ‘mismatch’ te zijn.

DEBORAH LIGTENBERGBrenda van Leeuwen

“Van kleins af aan weet ik al dat ik uit Colombia kom en dat ze daar Spaans spreken. Ik was twaalf toen ik op Spaanse les ging. Ik wilde niet met mijn mond vol tanden staan, mocht ik mijn Colombiaanse familie ooit vinden. Als je elkaar voor het eerst ontmoet, wil je toch kunnen communiceren?

Ik wist toen al dat ik ooit op zoek wilde naar mijn biologische familie. Ik heb een fijne en stabiele jeugd gehad, maar ik was altijd nieuwsgierig naar mijn afkomst en op wie ik lijk. Van wie zou ik mijn krullen, mijn uiterlijk en mijn karakter hebben? Behalve de naam en leeftijd van mijn biologische moeder had ik geen informatie over haar. Geen foto, helemaal niets. Nu, 26 jaar na mijn eerste Spaanse les, heb ik mijn biologische moeder nog steeds niet gevonden.

Het televisieprogramma Spoorloos ging in 2005 voor mij op zoek en kwam terug met het verhaal dat ze contact met mijn moeder hadden gehad, maar dat ze moest onderduiken omdat ze in de problemen zat. Drugscriminelen zouden haar identiteit hebben gebruikt. Als ze haar onschuld zou kunnen bewijzen, zou ze weer in de openbaarheid kunnen treden en contact met mij zoeken. Dat gebeurde niet, natuurlijk niet, want inmiddels weet ik dat dit verhaal, en daarmee de zoektocht via Spoorloos, niet klopt.

Liefdevol thuis

De eerste maanden van mijn leven bracht ik door in een Colombiaans kindertehuis. Mijn biologische moeder was 23 toen ze mij vlak na mijn geboorte afstond. Mijn Nederlandse ouders adopteerden mij toen ik vijf maanden was. Helaas overleed mijn vader toen ik tweeënhalf jaar oud was.

Ik kom uit een liefdevol thuis, waar mijn adoptie altijd bespreekbaar was. Toch voelde ik mij soms anders. Ik herinner mij nog dat ik een jaar of drie was en dat andere kinderen op de peuterspeelzaal aan mijn haar voelden en mijn huid wilden aanraken. Mijn zwarte krullen en getinte huidskleur waren voor hen toch iets bijzonders. Dan zeiden ze: ‘Jij ziet er anders uit dan jouw moeder.’ Waarop ik reageerde met: ‘Dat is mijn moeder, maar ik kom niet uit haar buik.’ Zo legde mijn moeder het ook altijd aan mij uit. Voor de kinderen was die uitleg voldoende, net als voor mij. Naarmate de jaren verstreken, vroeg ik me steeds vaker af: uit wier buik kom ik dan wél?

In mijn nachtkastje lag het dossier met mijn adoptiepapieren, dat ik vaak las, maar die mij niets wijzer maakten. Op mijn zeventiende schreef ik een brief aan Spoorloos, maar ik kreeg als reactie dat ik te jong was. Zo’n zoektocht heeft impact en haalt veel overhoop, daarom wilden ze er nog niet aan beginnen.

Enorme teleurstelling

Destijds vond ik dat een lastige boodschap, achteraf begrijp ik het wel, want dat het inderdaad impact heeft, merkte ik toen ik op mijn 21e werd gebeld dat mijn moeder was gevonden. Twee jaar ervoor had ik bericht gekregen dat ze op zoek waren gegaan en nu was het zover. Ik was vol verwachting, maar hield ook rekening met diverse scenario’s. Steeds checkte ik of mijn moeder de logeerkamer al in gereedheid had gebracht voor mijn Colombiaanse moeder. Misschien zat ze in het complot en wist zij al meer dan ik. Helaas bleef het logeerbed onopgemaakt. Ik controleerde minstens tien keer de geldigheid van mijn paspoort, voor het geval ik meteen op het vliegtuig naar Colombia moest.

Op 16 september 2005 was het zover. Wat ik al vaak op televisie had gezien, gebeurde nu eindelijk bij mij. Voor de camera van Spoorloos werd er een laptop voor me opengeklapt, waarna er een filmpje werd gestart dat mij in verwarring achterliet. Mijn moeder kwam niet in beeld en haar verhaal werd verteld door een Nederlandse voiceover. Omdat ze moest onderduiken voor de politie had ze geen vaste woon- en verblijfplaats.

Dat vond ik meteen al heel gek. Hoe kun je iemand opsporen die vervolgens niet in beeld komt omdat ze niet te traceren is? Datzelfde gold voor mijn twee zogenaamde halfbroers van een andere vader, maar dezelfde moeder. Ik geloof dat het eerste was wat ik zei: ‘Wat een bizar verhaal.’ Ik vond het zo gek! En ja, het was ook een enorme teleurstelling. Ik troostte mezelf met de gedachte dat mijn moeder nu in elk geval wist waar ik was. Als ze veilig was, dan kon ze contact met mij zoeken. Dat zou ik tenminste doen als ik in haar schoenen stond.

Meteen thuis

De tijd verstreek en het hele verhaal verdween naar de achtergrond. Totdat ik in 2008 samen met mijn moeder een maand naar Colombia ging. Een back-to-my-roots-reis naar het land waar ik me meteen thuis voelde. Of thuis… Ik was net als de mensen daar, dat vooral. Op een dag ging ik in mijn eentje een stuk wandelen en ik voelde hoe ik opging in de bevolking. Eindelijk mensen met wie ik mij kon identificeren, mensen die dezelfde lengte en manier van doen hadden als ik. De non-verbale dingen die op de een of andere manier bekend voelden. We gingen naar het kindertehuis waar ik de eerste vijf maanden van mijn leven verbleef. Stiekem hoopte ik dat daar een aanknopingspunt lag richting mijn biologische moeder, maar dat was niet zo.

Totdat ik op een ochtend in de lobby van ons hotel een Colombiaanse jongen met de receptionist hoorde praten, ik herkende zijn Nederlandse accent. We raakten aan de praat en hij vertelde dat hij zijn halfzus had gevonden via ene Edwin Vela. Hé, die naam kende ik via Spoorloos. Dat was de Colombiaanse ‘advocaat’ die de redactie had geholpen om mijn moeder op te sporen. Dat wakkerde wel wat aan natuurlijk. Helemaal toen die jongen de contactgegevens van Edwin bleek te hebben. Ik besloot contact te zoeken, ik was er nu toch.

Edwin herinnerde zich mijn zoektocht voor Spoorloos nog. Als ik vierhonderd euro betaalde, zou hij kijken of hij haar kon vinden en checken of de tijd al rijp was dat ik haar kon ontmoeten. Tussen 2008 en 2011 had ik af en toe contact met Edwin Vela. In totaal heb ik hem iets van 1800 euro betaald voor de zoektocht, maar het leverde niets op. Steeds als ik vroeg of hij mijn moeder al had gevonden, had hij weer een excuus: ze was onvindbaar of had ineens toch een andere verblijfplaats. Heel toevallig. In 2011 stopte de zoektocht, omdat Edwin niets meer van zich liet horen. Ik vond dat gek, maar niet verdacht. Colombia is een bijzonder land, afspraken zijn daar minder waard dan hier. Bovendien waren er andere dingen die mijn aandacht vroegen: mijn baan, een tweede studie, ik trouwde en kreeg vier kinderen.

Ontzettend besodemieterd

Op een dag kwam mijn vriendin Fiona, die ook geadopteerd is uit Colombia en andere geadopteerde Colombianen helpt om hun familie te vinden, naar mij toe. ‘Bar,’ zei ze, ‘ik twijfel aan jouw verhaal.’ Ze ontdekte dat ook bij andere zoektochten van geadopteerde Colombianen er te vaak geen foto was van de moeder, of alleen een heel vage. Al deze zoektochten waren gedaan door Edwin Vela. Een ander patroon was dat de moeder opeens met de FARC (Colombiaanse rebellenbeweging, red.) mee was gegaan of dat ze haar kind niet wilde ontmoeten. Dat is toch gek? Als je je kind hebt afgestaan en het meldt zich, dan wil je toch weten hoe het hem of haar is vergaan?

Fiona en ik namen de zoektochten van Vela onder de loep en ik belde de jongen die ik in de Colombiaanse hotellobby had ontmoet. Hij ontplofte bijna toen ik de naam Edwin Vela noemde. Na een flinke reeks scheldwoorden vertelde hij dat hij, na een paar jaar corresponderen met zijn halfzus, DNAonderzoek had aangevraagd. Ze bleken geen familie te zijn. Hij had haar ontmoet in Colombia, had met haar aan het graf gestaan van een vrouw die achteraf zijn moeder niet bleek te zijn. Hij voelde zich ontzettend besodemieterd.

Of die zogenaamde halfzus in het complot zat? Dat zou goed kunnen. We kennen verhalen van mensen die geld stuurden naar hun zogenaamde familie. Die brieven kregen waarbij de naam van de schrijver was doorgestreept en vervangen door een andere naam, die van dat ‘familielid’. Oók van mensen die in Spoorloos zaten, want dit programma heeft meerdere zoektochten met Edwin Vela gedaan.

Wij vonden drie verhalen van Spoorloos en Wereldkinderen (organisatie die onder meer bemiddelt bij internationale adoptie, red.) waarbij de verhalen aantoonbaar niet bleken te kloppen. Deze hebben wij onderzocht, we vonden de echte moeders en familie en hebben ook voor mijn zoektocht het dossier bij Spoorloos opgevraagd. Helaas reageerde de redactie destijds niet op mijn verzoek, waardoor ik misschien essentiële aanknopingspunten heb gemist voor mijn eigen zoektocht.

Mismatches Spoorloos

Anderhalf jaar geleden belde programmamaker Kees van der Spek. Hij zei dat hij een uitzending van Oplichters aangepakt wilde maken over de mismatches van Spoorloos. Ik realiseerde me dat het veel teweeg zou brengen.

In de eerste plaats bij de mensen die dachten via Spoorloos en Edwin Vela hun biologische familie te hebben gevonden. Het is niet niks dat we hen gingen vertellen dat hun verhaal niet klopte. Maar mijn rechtvaardigheidsgevoel zei dat het moest. Het steekt heel erg dat iemand zo fout omgaat met zoiets kwetsbaars als adoptie. En waarom? Vanwege geld, een andere reden kan ik niet bedenken. Het steekt me ook dat Spoorloos hem blind vertrouwde. Ook toen DNA-onderzoek allang mogelijk was, werd dat niet gedaan. Telkens weer moeders die ‘opeens’ verdwenen waren, waarom legde de redactie de paralellen niet? Gaat het dan toch om de kijkcijfers? Het idee alleen al geeft mij een onaangenaam gevoel.

Na de uitzending van Oplichters aangepakt en mijn interview bij Jinek in oktober, hebben tientallen mensen zich bij Fiona en mij gemeld. Met vage verhalen uit Colombia, maar ook uit andere landen. Spoorloos spreekt over zestien zaken waarbij Vela betrokken is, maar ik vrees dat het er veel meer zijn.

Na het tenenkrommende interview met Spoorloos-presentator Derk Bolt in Khalid & Sophie, waarin hij enorm in de verdediging schoot en twijfelde aan de ontdekking die wij hadden gedaan, hebben Fiona en ik een gesprek gehad met de hoofdredactie van Spoorloos. Er is toegezegd dat de redactie alle gedupeerden zal helpen bij hun zoektocht. Ook werd gezegd wat ik in dat interview met Derk zo miste: dat het heel erg is en dat de redactie haar best zal doen om de onderste steen boven te halen. Ik blijf me daar in elk geval voor inzetten.

Confronterend

Fiona en ik helpen met onze stichting Buscas tu familia en Colombia geadopteerde Colombianen om hun familie op te sporen. Ik ben heel blij wanneer dat lukt, maar het geeft ook een dubbel gevoel. Een moeder voor iemand anders vinden terwijl wij die van onszelf nog niet gevonden hebben, is soms confronterend. Toch hoop ik dat die dag nog komt. Ook voor mijn kinderen, die interesse krijgen in mijn afkomst en vragen waarom ik ben afgestaan. Desondanks is het goed én belangrijk dat mijn verhaal zo veel in beweging heeft gezet. Adoptie is een erg gevoelig onderwerp. Daar mag je niet zo onvoorzichtig mee omgaan.”

Stichting Buscas tu familia en Colombia: buscastufamiliaencolombia.com

Reactie Spoorloos

“In oktober werd bekend dat Edwin Vela, een lokale hulp van Spoorloos in Colombia, fouten heeft gemaakt bij enkele zoektochten. Spoorloos heeft daarom ouddeelnemers die twijfels hebben, opgeroepen zich te melden. Spoorloos is een extern onderzoek gestart naar de zoektochten waarbij deze lokale hulp betrokken is geweest. Met Barbara is intussen een goed en constructief gesprek geweest.”

Moeder gevonden

Een paar weken na het interview kreeg Barbara het bericht waar ze sinds het begin van haar zoektocht op hoopte: ze vond haar biologische moeder en broer. Half oktober stond ze tijdens het gesprek met Spoorloos DNA-materiaal af, dat de redactie opstuurde naar onder meer de wereldwijde DNAdatabank My Ancestry. Hier werd haar DNA-profiel gematcht aan haar biologische broer. Omdat hij meer gegevens had over de biologische moeder, hebben Barbara en Fiona zelf met succes gezocht naar haar biologische moeder. Dit is niet de vrouw die Edwin Vela aandroeg.

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden