PREMIUM

Mette maakte een podcast over haar overgrootvader: “Eindelijk zwijgen we niet meer over die NSB-opa”

null Beeld Petronellanitta
Beeld Petronellanitta

Mette Bunskoek (30) wist dat haar overgrootvader lid was van de NSB, maar verder zweeg de familie erover. Ze besloot op onderzoek uit te gaan en een podcast te maken.

Bram de GraafPetronellanitta

“‘Was je overgrootvader tot zeven jaar veroordeeld?’ De medewerker van Herinneringskamp Westerbork reageerde verbaasd. ‘Dan was hij een zwaar geval’, vervolgde hij. Ik schrok. Opa Dalen een oorlogsmisdadiger? Mijn overgrootvader, aan wie iedereen warme herinneringen had? Toen ik daarna over het kampterrein liep, was dat met een heel ander gevoel dan al die andere keren dat ik daar was. In de oorlog vertrokken vanuit deze plek tienduizenden naar de vernietigingskampen, na de bevrijding zaten op deze plek ‘foute’ Nederlanders gevangen. Landverraders, SS’ers. En NSB’ers, zoals opa Dalen.

Mijn overgrootvader

Al sinds mijn kindertijd ben ik bang voor geesten en ik durfde lange tijd niet in het donker te slapen. Ik koppelde dat altijd aan opa Dalen. Ik droomde dan dat hij langs ons huis marcheerde. Soms voelde ik zijn aanwezigheid als ik op mijn kamer zat. Hij overleed toen ik drie jaar was en mijn enige herinnering aan hem is dat hij me een keer flink heeft gekieteld. Als kind was me verteld dat hij bij de NSB had gezeten, maar verder werd daar niet over gepraat. Ik ontwikkelde een fascinatie voor de Tweede Wereldoorlog. Ik las er veel over, ook opa Dalens zelfgeschreven memoires. Hij vertelde daarin dat de boeren het in de vooroorlogse jaren zwaar hadden. Het was crisis, ze verdienden vrijwel niets. Mijn opa werd daarom, zoals veel boeren, lid van Landbouw en Maatschappij; een organisatie die voor de boerenbelangen opkwam. Die wees hen op Duitsland, waar Hitler aan de macht was: met de Duitse boeren ging het wél goed. Ze kregen het advies om lid te worden van de NSB. Nadat de Duitsers Nederland bezetten, zegden veel boeren hun lidmaatschap op. Maar opa Dalen niet. Hij ging later bij de Landwacht, schreef hij. Waarom? Wat deed hij daar?”

null Beeld

Geschiedenis begrijpen

“Ter afsluiting van mijn theateropleiding maakte ik in 2017 voor Bevrijdingsfestival Overijssel een voorstelling met als thema ‘goed of fout in de oorlog’. Een docent zag dat het onderwerp me raakte en zei: ‘Moet je het verhaal van jouw opa niet eens uitzoeken?’ Zo ontstond het idee voor een podcast. Ik wilde weten wát er was gebeurd en daarmee mijn familiegeschiedenis begrijpen. Hoeveel invloed heeft een keuze uit het verleden op de generaties daarna? Wat wordt er overgedragen en hoe ziet dat eruit? Niet iedereen in de familie was er blij mee. ‘Moet dat nou?’ zeiden sommigen. Blijkbaar was ik niet de enige die met opa’s verleden worstelde. Uiteindelijk interviewde ik vier familieleden. Ik hoorde dat mijn overgrootmoeder, die 98 is geworden, na de bevrijding werd kaalgeschoren en ook tijdelijk was geïnterneerd. En dat er in haar verzorgingshuis mensen waren geweest die niet naast haar wilden zitten. Ook had opa Dalen een geweer gehad waarmee hij ’s avonds vaak op pad ging, aldus een tante. Terwijl ik de podcast maakte, kwamen mijn angsten terug. Opeens voelde ik weer zijn aanwezigheid. Veroordeelde hij wat ik deed? Omdat veel vragen onbeantwoord bleven, verwees iemand me naar het Nationaal Archief in Den Haag. Daar liggen de dossiers van mensen die werden vervolgd na de oorlog. Met een vriendin ging ik erheen. We kregen twee mapjes in te zien. In het ene zaten persoonlijke spullen van opa Dalen, zoals een zakboekje. In het andere zat een proces-verbaal. Daarin las ik dat hij als Landwachter tijdens nachtelijke patrouilles onderduikers heeft opgepakt, waarbij ook is geschoten.”

Minderwaardigheidscomplex

“Door mijn onderzoek en het praten met familieleden over mijn overgrootvaders NSB-verleden haalde ik het onderwerp uit de taboesfeer. Het heeft geholpen om het gegeven te verwerken en hem en mijn familiegeschiedenis beter te leren kennen. Het verklaart waarom mijn familie een soort minderwaardigheidscomplex had. Ze hielden zich altijd op de achtergrond, alsof we er niet toe deden. Ik keur opa Dalens daden niet goed, maar ondanks zijn foute keuze was hij een warme man. Misschien wel uit schuldgevoel naar zijn familie toe; ter compensatie van het verdriet dat hij ze heeft aangedaan. Mijn angsten zijn weer verdwenen en ik droom niet meer over hem. Het is blijkbaar goed dat ik dit heb gemaakt. Ook mijn familieleden zijn er blij mee. Het maakte veel emoties los, maar het zwijgen is voorbij.”

De podcast Wat niet weet, wat niet deert is te beluisteren op Spotify, Apple Podcasts en Google Podcasts.

Productie: Marije Ribbers | Styling: Maartje Bodt | Haar en make-up: Astrid Timmer | Kleding Mette: m.m.v. Zara (bloes), Forte Forte (kimono), Mango (broek)

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden