Sandra (53) leefde boven haar stand: “Ik deed goedkope crème in mijn luxe potjes” Beeld Getty Images
Sandra (53) leefde boven haar stand: “Ik deed goedkope crème in mijn luxe potjes”Beeld Getty Images

Sandra (53) leefde boven haar stand: “Ik deed goedkope crème in mijn luxe potjes”

Wat doe je als je opeens veel minder te besteden hebt? Vrouwen die getroffen worden door een plotselinge daling van hun inkomen - scheiding, ontslag, ziektewet - kunnen zeer inventief zijn. Sandra (53) en Beatrijs (55) deden er alles aan om voor de buitenwereld te verbergen dat ze boven hun stand leefden.

NouveauGetty Images

“Ik kocht verzorgingsproducten van de HEMA en deed de inhoud in de luxe potjes en flesjes die ik nog had”, vertelt Sandra (53) over de periode vlak na haar scheiding. “Of ik kocht één bos bloemen en verdeelde de stelen over meer vazen. Dat werd later echt een trend!” lacht ze. Maar lastig was het ook. “Vooral etentjes met vriendinnen. Ik bestelde de goedkoopste gerechten en hoopte vurig dat de rekening niet gedeeld zou worden. En als er na afloop afspraken werden gemaakt voor een volgend etentje, ging ik naar de wc. Dan was het voor mij gemakkelijker om later te zeggen dat ik op die datum verhinderd was.”

Lenen van de familie

Ook Beatrijs (55), een architecte die plotseling haar baan kwijtraakte, verborg haar financiële besognes voor de buitenwereld. En voor zichzelf. “Ik moest van de ene op de andere dag mijn auto en telefoon inleveren en het eerste wat ik deed was een nieuwe auto en computer kopen. Mijn spaargeld was al snel op, dus ik moest geld lenen van familie. Ik was gewoon beduusd: altijd hard gewerkt, carrière gemaakt, gewoond in steeds grotere huizen. Ik kom wel weer aan een baan, dacht ik. Liever geld lenen dan bezuinigen.”

Niet meer de rekening delen

Waarom doen deze vrouwen zoveel moeite om de werkelijke situatie te verbergen? Roos Vonk, hoogleraar sociale psychologie en auteur van onder andere Je bent wat je doet, zegt daarover: “Dat gedrag hangt sterk samen met het uitgavenpatroon van je omgeving. De situatie van anderen verandert niet, alleen die van jou. Ik heb het zelf ook wel eens meegemaakt in een vriendengroepje. We deelden altijd de rekening van het restaurant door vijven. Ineens ging een vriendin moeilijk doen: ‘Ik heb geen voorafje gehad, jullie toetje kostte meer’. Toen fluisterden we na afloop: ‘Toch een iets te duur huis gekocht’. Natuurlijk kun je iets minder betalen of je laten trakteren, maar dat voelt vaak niet goed. Het maakt de relatie ongelijkwaardig.”

Verlies van status

Sandra was getrouwd met een medisch specialist en werkte parttime toen zij en haar man uit elkaar gingen. Ze kwamen in een vechtscheiding terecht en Sandra werd geconfronteerd met hoge advocaatkosten. Een flinke financiële terugval dus. “Maar ook een verlies van status”, zegt ze. “Ik hoorde niet meer bij het clubje getrouwde vrouwen. Bij de groep. Door sommige vrouwen werd ik nooit meer uitgenodigd voor hun verjaardag en mannen durfden niet meer op bezoek te komen, uit angst voor ruzie met hun vrouw.”

Boodschappen doen op hoge hakken

Beatrijs had meer moeite met haar status van werkloos zijn. Het gevoel dat collega’s, haar baas, niemand eigenlijk meer op haar zat te wachten. “Ik ging expres boodschappen doen na zessen, op hoge hakken en goed in de make-up, zoals alle werkende mensen. Als mensen vroegen wat ik deed, zei ik dat ik met een project bezig was waarover ik niet zoveel kon vertellen. En ik liet via Instagram en Facebook vooral zien dat ik midden in het leven stond: een opening hier, een etentje daar. Pure lucht.”

Lotgenoten zoeken

Ze deed een cursus Vijftig plus en solliciteren bij het UWV en was blij om mensen te ontmoeten die in hetzelfde schuitje waren beland als zij. Het bleek achteraf heel belangrijk voor haar zelfvertrouwen. Judith Elshout (1982), socioloog aan de Universiteit van Amsterdam, herkent dat gevoel. Zij promoveert in juni op haar proefschrift Roep om respect. “Het verlies van een baan tast je identiteit aan”, zegt ze. “Het verdienen van geld staat ook voor waardering. Je wordt hoe dan ook ergens voor beloond. Veel werklozen die ik sprak, hadden niet het gevoel dat ze zelf tekortgeschoten waren, maar wel dat zij gefaald hadden in de ogen van anderen. Wat zeg je op een feestje als iemand vraagt wat je doet? Kun je zeggen: ‘Druk, druk, druk’ als je werkloos bent?”

Strategieën voor zelfrespect

Uit het onderzoek van Judith Elshout blijkt dat mensen allerlei strategieën ontwikkelen om hun zelfrespect te behouden. “Ze verbergen hun werkloosheid of benadrukken juist prestaties uit het verleden. En, dat geldt zeker voor vijftigplussers, ze gaan zichzelf verdedigen: ‘Voor mij honderd anderen die jonger zijn.’”

Niet langer de schijn ophouden

“Ik hield me sterk en deed alsof er weinig aan de hand was. Alleen bij de mensen bij wie ik me veilig voelde, sprak ik me eerlijk uit”, vertelt Sandra. Voor iedereen breekt onherroepelijk dat moment aan waarop de schijn niet langer op te houden valt. Je zult de waarheid moeten vertellen. Makkelijk is anders, snapt ook Roos Vonk. “Je hebt een aanpassingsperiode nodig. In eerste instantie ben je geneigd je te richten op wat er ontbreekt: een baan, een man. Draai dat eens om en kijk naar wat je wel hebt. Wat geeft je voldoening, wat kan je doen voor een betere wereld? Als je door een crisis gaat, ontdek je een diepere laag van jezelf. Dat is een veel beter fundament om je zelfbeeld op te bouwen. En dat is eigenlijk onbetaalbaar!”

Met de billen bloot

Accepteer de situatie en gooi het in de groep, is haar advies. “Vrouwen zijn banger dan mannen om een situatie te creëren die voor anderen ongemakkelijk is. Ze willen anderen niet met hun problemen opzadelen. Maar dat snappen hun vriendinnen ook. Je moet ook niet gaan klagen en zeuren, maar het wel met ze delen. De voornaamste behoeften van mensen zijn autonomie en verbondenheid. Bij een scheiding of bij werkloosheid zoek je je autonomie weer op, want dat gevoel van vrijheid was je even kwijt. En je zoekt je vrienden op, waardoor je je verbondenheid versterkt. In feite kun je dus dubbel voordeel halen uit deze situatie. Durf te zeggen: hier zit ik mee, zo wil ik het oplossen, wat vinden jullie ervan? Dan houd je je trots. Het verbergen van geldzorgen komt de verbondenheid niet ten goede. Ga met de billen bloot. Dat is eng, ja, maar ga je er dood aan? Nee? Dan moet je het proberen!”

Erkenning biedt troost

Judith Elshout vindt vooral dat er begrip moet komen voor de situatie van ongewild werklozen. “Zolang de overheid mensen met een uitkering straft met maatregelen, of ze vernederend werk laat doen als tegenprestatie, wordt het beeld van de loser versterkt. En daar moeten we vanaf. Ongewenst werkloos zijn is gewoon een nare situatie. Daar kun je vaak niets aan doen. Als dat wordt erkend, dan hoeft niemand een bepaalde schijn op te houden. De gedachte dat het iedereen kan overkomen, kan troost bieden. Je kunt het bespreken, zeggen dat je je waardeloos voelt. Als je die gevoelens niet verbergt, zijn anderen eerder geneigd je te helpen.”

Meer genieten van kleine dingen

Sandra zegde uiteindelijk haar lidmaatschap van de tennisclub op, verkocht gouden juwelen die ze niet meer droeg en ging kamperen in Almere. Ook Beatrijs paste haar uitgavenpatroon aan. Omrijden voor goedkopere benzine – sowieso vaker op de fiets – af en toe pannenkoeken eten of spaghetti met spekjes. Wat hebben zij van de afgelopen periode geleerd? Sandra: “Ik heb de waarde van geld leren kennen en weet nu wie mijn vrienden zijn. Zelfgebakken en zelfgemaakte cadeaus worden zeer op prijs gesteld. Ik geniet er nu meer van om kleine dingetjes weg te geven of bijvoorbeeld eten te koken voor mensen die het niet breed hebben.”

Beatrijs: “Ik ben blij met wat ik heb en heb respect voor iedereen die iets doet om rond te komen. Ik zie nu pas wat voor leuke dingen mensen met weinig geld kunnen doen. Zonder te klagen. Dat is ook mijn advies: blijven lachen, ook al moet je de veters strikken van je chef.”

Bron: Nouveau

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden