help, ik word kaal

Alles over haarverlies bij vrouwen

null Beeld Libby VanderPloeg
Beeld Libby VanderPloeg

Bij veel vrouwen gaat zelfvertrouwen hand in hand met een gezonde bos haar. Maar wat als het steeds dunner wordt, er kale plekken ontstaan of alles uitvalt? “Ik gaf duizenden euro’s uit aan haargroeimiddelen.”

Fija NijenhuisLibby VanderPloeg

Tot haar 26e had Noortje Veltman prachtige krullen. Toen begonnen haar haren ineens uit te vallen. Het is vast psychisch, dacht de huisarts, en stuurde haar naar een psycholoog. Maar de gesprekken veranderden niets. Pas vier jaar en veel bijkomende klachten later kwam de echte oorzaak aan het licht: een traag werkende schildklier. Haaruitval is een bekend bijeffect van deze aandoening. Ook al deden de medicijnen die ze kreeg goed hun werk, ze bleef haar verliezen.

“Ik heb me suf gezocht naar behandelingen”, vertelt Veltman, inmiddels 58. “Op vakantie in Thailand heb ik voor duizenden euro’s aan haargroeimiddelen gekocht. Er waren daar veel haarinstituten die professioneel op me overkwamen. Ze maakten flink reclame voor hun producten, maar niks werkte bij mij. De haaruitval werd alleen maar erger, vooral boven op mijn hoofd. En het haar dat ik nog had, werd slap. De structuur veranderde helemaal.” De medische term voor het haarverlies van Noortje Veltman is female pattern hair loss. Dat lijkt op mannelijke kaalheid: het haar verdwijnt vooral boven op het hoofd en aan de achterkant bij de kruin.

null Beeld

Andere oorzaken

“Behalve schildklieraandoeningen kunnen ook andere ziekten haarverlies als effect hebben”, vertelt dermatoloog Petra Dikrama, verantwoordelijk voor de polikliniek haarziekten in het Erasmus MC in Rotterdam. “Denk aan sommige chronische auto-immuunaandoeningen en ziekten met koorts, inclusief het coronavirus.”

Lang niet altijd is een ziekte de oorzaak. Ook zwangerschap, een bevalling, stress en crashdiëten zijn berucht om het negatieve effect op de haardos. Verder gaat ouder worden bij vrouwen nogal eens gepaard met dunner wordend haar. “Verder hebben sommige medicijnen haaruitval als mogelijke bijwerking”, vertelt Dikrama. Ze noemt chemotherapie, antidepressiva en cholesterolverlagers. In veel gevallen groeit haar vanzelf terug nadat de oorzaak is weggenomen – je stopt bijvoorbeeld met een medicijn of een dieet –maar helaas is dat niet altijd zo. Waarom bij de ene vrouw haarverlies tijdelijk is en bij de ander niet, is onduidelijk. Toen Veltmans hoofdhuid echt zichtbaar werd, ging ze naar de kapper voor een haarstukje. “Dat was een hele stap, want je wordt plaatselijk kaalgeschoren. Het stukje werd vastgeplakt en bleef een week of vier zitten. Daarna moest het opnieuw worden vastgezet. Maar omdat mijn eigen haar steeds dunner werd, was het verschil tussen het haarstukje en m’n eigen haar te groot.” Een advertentie voor lichttherapie bij een zelfstandige kliniek gaf hoop. “De behandelaar onderzocht eerst mijn haar en zei dat ze er wel iets mee kon. Als iemand zegt dat ze kan helpen, dan grijp je dat met beide handen aan. Twee jaar lang lag ik maandelijks een uur onder een lichtgevende kap. Helaas was het effect nul. Toen ben ik gaan informeren naar haartransplantatie, maar daarvoor moet je voldoende haar hebben dat naar de kale plekken kan worden getransplanteerd. En dat had ik niet.”

null Beeld

Hoopgevend

“Eigenlijk is haarverlies alleen te behandelen als het nog niet te ver gevorderd is”, zegt dermatoloog Dikrama. “De middelen die een arts kan voorschrijven, zijn er dan vooral op gericht om de haren die je nog hebt te behouden en de haaruitval te vertragen of zelfs te stoppen. Maar dan moeten de haarzakjes met stamcellen nog aanwezig zijn. Zijn die er niet meer, dan kan er niets meer groeien.”

Zijn de haarzakjes en stamcellen er nog, dan kiest een arts vaak eerst voor een behandeling met minoxidil. Dit is een lotion die je twee keer per dag op de kalende plek smeert. “Minoxidil werkt niet bij iedereen even goed”, zegt Dikrama. “Bij veertig procent van de mensen kan haargroei terugkomen. Bij het andere gedeelte blijven de haren die er nog zijn, behouden. Er zijn ook mensen bij wie het middel geen effect heeft. Als er na zes maanden geen verbetering te zien is, kun je ermee stoppen. Dan is duidelijk dat het niet werkt.” Nadeel van minoxidil is dat het huidirritatie als bijwerking kan hebben.

Er bestaan medicijnen tegen haaruitval, maar ook die staan bekend om vervelende bijeffecten, zoals een verminderd libido en depressieve klachten. Artsen zijn daarom vaak voorzichtig met het voorschrijven. Naar de drogist dan maar? Dikrama is niet enthousiast. “Vrij verkrijgbare middelen werken heel matig. Meestal niet. Je kunt je het geld beter besparen.” Hetzelfde geldt volgens haar voor de vele therapieën die in allerlei klinieken worden aangeboden: ze zijn vaak prijzig en worden niet vergoed door de verzekering. Verwacht er geen wonderen van, aldus de dermatoloog.

null Beeld

Psycholoog Hellen Hornsveld is verbonden aan de Alopecia Vereniging. Ze begeleidt lotgenotengroepen voor vrouwen met haarverlies.

“Haarverlies veroorzaakt veel psychisch leed”, zegt Hornsveld. “Iedere vrouw gaat op zoek naar de oorzaak en probeert een oplossing te vinden. De een neemt al snel genoegen met het gegeven dat er helaas weinig behandelmogelijkheden zijn. De ander gaat tot het uiterste om de haaruitval te stoppen. Mogelijke risico’s, zoals nare bijwerkingen, worden dan voor lief genomen.”

Visitekaartje

“Mijn zoon kreeg rond zijn tiende jaar alopecia universalis”, verklaart ze haar betrokkenheid bij de Alopecia Vereniging. “Hij werd in korte tijd helemaal kaal, ook zijn wenkbrauwen verdwenen. Nu is hij volwassen, maar zijn hoofdhaar is nooit teruggekomen.”

Uit de lotgenotengesprekken weet ze dat vooral vrouwen die altijd een mooie haardos hadden en daar zelfvertrouwen aan ontleenden, extra onzeker worden van haarverlies. “Als je haar altijd je visitekaartje was, kan deze aandoening extra heftig zijn.” Sommigen proberen daarom hun haarverlies geheim te houden. “In principe zou dat moeten kunnen, als het je tenminste geen stress oplevert. Maar wie voortdurend bang is voor ontdekking, leeft niet ontspannen. Ik ken een vrouw die drie uur per dag bezig was met haar kapsel, om ervoor te zorgen dat niemand zou ontdekken dat ze een haarstukje droeg. Dat gaat ten koste van je kwaliteit van leven. Openheid brengt eigenlijk altijd veel goeds, is mijn ervaring. Vrouwen voelen zich vrijer als ze zichzelf hebben kunnen accepteren en hun zelfvertrouwen niet meer afhangt van hun haar. Het is een vorm van emancipatie.”

null Beeld

Gezond en gevarieerd

Dikrama adviseert een gezond, gevarieerd eetpatroon. “Omdat een tekort aan vitamine D ook haaruitval kan veroorzaken, is het slikken van een supplement zeker goed bij haaruitval. De Gezondheidsraad adviseert alle vrouwen vanaf vijftig jaar sowieso vitamine D te slikken. Wie last heeft van hevige menstruaties met ijzertekort tot gevolg, ook een mogelijke veroorzaker van haaruitval, zou een ijzersupplement kunnen nemen.” Pas wel op voor overmatig gebruik van voedingssupplementen, zegt ze erbij. “Te veel vitamine A bijvoorbeeld kan juist tot haarverlies leiden.”
Ook belangrijk: wees zuinig op je haar. Dikrama: “Veel stylingmethoden zijn schadelijk en kunnen het haar onder andere breken. Gebruik dus geen stijltang met een temperatuur boven de 180 graden. Heet föhnen, extensions, bleken, permanenten en straighten zijn ook schadelijk, net als het heel strak dragen van de haren. Vooral kroeshaar is een erg gevoelig haartype.”

Haar kan ook van binnenuit worden beschadigd. Een bekende aandoening is alopecia universalis, waarbij al het lichaamshaar in korte tijd verdwijnt. Andere haarziekten openbaren zich juist langzaam. Sylvia Spruit was achttien toen ze kale plekken op haar achterhoofd kreeg. Een middel van de huisarts – ze weet de naam niet meer – hielp: haar haar kwam weer terug. “Maar vijf jaar later was het opnieuw raak. Ik ben toen naar een dermatoloog gegaan om het verder te laten onderzoeken. Hij stelde de diagnose alopecia areata, pleksgewijze kaalheid.”

null Beeld

Dikrama legt uit dat bij deze ziekte het eigen afweersysteem de gezonde haren ‘aanvalt’. Vreemd genoeg had Sylvia Spruit in de 25 jaar die volgden nooit meer last van kale plekken. Tot 2016. “Toen begon het opnieuw”, vertelt Spruit, inmiddels 52. “In mijn nek was ineens een deel van mijn haar weg. Ik houd van aparte kapsels, dus mijn kapster kon het kale stuk mooi wegwerken: het leek alsof de plek weggeschoren was. Maar er kwamen steeds meer kale plekken. Ik ben opnieuw naar de dermatoloog gegaan en kreeg een corticosteroïden-lotion. Die hielp niks. Toen kon ik nog een immuuntherapie proberen. Daarvoor zou ik zes maanden lang eens per week naar het ziekenhuis moeten om mijn hoofd te laten insmeren. De dermatoloog kon niet beloven dat mijn haar blijvend zou terugkeren. Moest ik weer door zo’n onzekere periode. Dat vond ik emotioneel te zwaar. Ook wilde ik het mijn lichaam niet aandoen, want een mogelijke bijwerking was heftig eczeem. Aangezien ik daar al sinds mijn geboorte last van heb, zag ik het niet zitten om dat nog eens extra te gaan aanwakkeren. Voor de zekerheid liet ik een proefplekje behandelen. Als mijn lichaam daar niet op reageerde, had immuuntherapie überhaupt geen zin. Mijn lichaam reageerde er inderdaad niet op.”

null Beeld

Gerard Joling, Carlo Boszhard, Arie Boomsma... Steeds meer bekende mannen zijn open over hun haartransplantatie, maar (bekende) vrouwen hoor je er niet over. Dat komt doordat een haartransplantatie bij vrouwen simpelweg veel minder voorkomt. Mannen worden kaal op specifieke plekken (inhammen, een cirkel op het achterhoofd), terwijl bij vrouwen het haar vaak overal op het hoofd dunner wordt. Hierdoor is het moeilijker om een haartransplantatie te realiseren. Daarnaast zijn er voor vrouwen meer andere mogelijkheden om het haar voller te laten lijken, bijvoorbeeld door haarstukken of extensions.

Kwestie van geluk

De eerste tijd nadat haar haarverlies definitief leek, zocht Spruit nog naar oplossingen. Ze nam onder andere contact op met de Alopecia Vereniging, voor mensen met haarverlies. “Als je jezelf goed laat informeren en er veel over leest, ontdek je dat heel veel niet helpt. Het is eigenlijk een kwestie van geluk als je je haar terugkrijgt. Ik vind dat ik nog mazzel had, omdat het haarverlies bij mij geleidelijk is gegaan. Ik heb er langzaam aan kunnen wennen.”

Toch was ze in 2016, toen het haarverlies na al die jaren weer terugkwam, veel met haar uiterlijk bezig. Ze was er open over naar andere mensen, maar wilde niet dat de kale plekken zichtbaar waren. “Ik werd er zo nerveus van. Je verliest haar tijdens het wassen, de haarborstel zit continu vol, in huis zie je niets anders dan haren. Op een gegeven moment was ik het helemaal zat. Een haarstukje was al snel niet meer voldoende om het kale deel te bedekken. In maart 2017 bedacht ik dat ik alles in één keer zou laten afscheren, ik wilde voor een pruik gaan. Dat was makkelijk gedacht, het dóen was een tweede.

null Beeld

Daar heb ik geen spijt van gehad. Met een pruik herkende ik mezelf weer. In het begin heb ik ’m trouw gedragen, omdat ik nog midden in het verwerkingsproces zat. Kaal zijn hoort gewoon niet bij een vrouw. Ik merkte al snel dat een pruik niks voor mij is. Hij jeukte en ik zat er de hele tijd aan te plukken. Toen heb ik besloten om ’m niet altijd meer op te doen. Op een dag ben ik kaal de bus in gestapt, kaal boodschappen gaan doen en kaal gaan winkelen.” De dag erna zette ze de volgende stap: ze ging zonder pruik op naar haar werk. “Dat vond ik wel erg eng. Ik werk als metrobestuurder in Rotterdam en heb voornamelijk mannelijke collega’s. Toevallig werkte mijn neefje er destijds ook. Hij is die eerste dag meegegaan naar de dienstruimte. Iedereen viel stil en keek me aan toen ik binnenkwam. Ik ben gaan zitten en heb gezegd: jongens, jullie weten dat ik een haarwerk heb, maar ik vind het prettiger dat niet altijd te dragen. Ik kreeg leuke reacties: stoer van je, leuk koppie. Ik heb nog weleens een slechte dag, hoor. Dan zet ik de pruik op. Maar als ik ’m eens per maand draag, is het veel.”

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden