PREMIUMliefdesverdriet na je 40e

“Als ik in de ­spiegel keek, dacht ik: wie wil mij nu nog hebben?”

null Beeld Stocksy
Beeld Stocksy

Van niet meer kunnen eten tot de hartenpijn echt voelen: liefdesverdriet kan er flink inhakken, óók na je veertigste. “Je moet je door de rouw ploegen. En ja, dat kost tijd.”

José RozenbroekStocksy

Ik kijk naar mijn vriendin Sanne. Ze hangt achterover in de kussens van een loungebank in een café in het park. Wie haar in het voorbijgaan ziet, denkt: wat een aantrekkelijke vrouw, mooie bruine krullen, dramatische blik. Maar ik zit naast haar, houd haar hand vast en weet dat ze intens verdrietig is. Sanne (54) heeft ­liefdesverdriet. Tien jaar geleden is ze gescheiden, sindsdien heeft ze verschillende relaties gehad, maar geen van de mannen kon haar hart blijvend beroeren. Totdat ze via Tinder een man ontmoette met wie ze al snel levendig, speels en verwachtingsvol appte. Ze zag hem tijdens hun eerste date het café binnenkomen en wist: dit is ’m, de man op wie ik al heel lang wacht. Want Sanne is een romanticus, en ­ondanks haar wilde avonturen is ze op zoek naar die ene écht vervullende liefde.
Het begon mooi in dat café. Ze keek hem aan, hij lachte naar haar en voordat ze het wisten, hadden ze een intiem gesprek. Die avond had hij haar naar het station gebracht, ze namen afscheid met een voorzichtige zoen. De keer erop gingen ze met elkaar naar bed en dat was nog mooier en fijner dan Sanne zich had voorgesteld. Ze was verliefd, tot over haar oren en er volgde een wonderschone zomer samen.
Maar nu zitten we hier, na een noodappje van Sanne. Dat wat hem betreft de magie weg is. Het ging te snel, had hij geappt, haar liefde voor hem is te overweldigend, blabla. Ik zie de pijn in haar ogen, ik hoor de verslagenheid in haar stem. Ik weet wat ze voelt, want ook ik ken liefdesverdriet in alle gradaties. Wie niet? Van de snijdende pijn als je eerste vriendje het uitmaakt, tot de intense rouw die je voelt na een lange relatie. Of het kwetsbare verdriet om een liefde later in je leven, een liefde waar je niet meer op had gehoopt en die ruw is afgebroken.

null Beeld

Rouw of verdriet

Ook Marianne (55) heeft het allemaal meegemaakt. Ze vertelt: “De pijn na mijn scheiding was zo heftig, allesomvattend en langdurend dat ik dat nooit meer wil meemaken in mijn leven. Wakker worden van mijn eigen gejank. Niet meer eten. Letterlijk pijn in mijn hartstreek, een dichtgesnoerde keel. Niet meer verder willen. Mezelf verwaarlozen. Diep verdrietige mails en appjes over en weer. En die woede! In mijn ellende heb ik hem zelfs geslagen. Toen de eerste pijn voorbij was en het stof neergedaald, nam ik me voor dat niemand me ooit meer zo zou kunnen raken. Maar nu ik terugkijk, realiseer ik me dat het liefdesverdriet na de scheiding van de vader van mijn kinderen méér was dan alleen de pijn om hem. Het was echte rouw. Om het afgesneden zijn van de man die ik liefhad, om ons comfortabele leven dat in gruzelementen lag. Om ons ooit zo mooie, maar nu gebroken gezin. Ik voelde ook schaamte, dat het ons niet was gelukt. En dan die enorme angst. Angst voor het ravijn met aan de andere kant de ongewisse toekomst.”
Dat was elf jaar geleden. Sindsdien heeft ­Marianne enkele relaties aangedurfd, die na verloop van tijd weer voorbijgingen. “Omdat ik graag een nieuwe geliefde wilde, ging ik al na een halfjaar op een datingsite. Maar dat was geen goed idee. Mijn ego was nog te kwetsbaar, ik had geen olifantshuid en die heb je daar hard nodig. Ben je gezellig aan het chatten met een man, verdwijnt hij opeens in het grote zwarte niets. Dates die op niks uitlopen, mannen die ‘toch geen klik’ voelen, elke keer weer die dolk in mijn hart.”
Ze heeft inmiddels ook haar eerste echte liefdesverdriet te pakken, om een man die na een halfjaar een punt achter hun ontluikende relatie zette. “Dat hakte er zó in. Ik vond hem écht leuk, de seks was goed. We hadden het gezellig samen en we konden samen lachen. Het was zo fijn om weer met z’n tweeën te zijn, dus ik zag een mooie toekomst voor ons. Maar hij was toch niet zo verliefd, bleek na een paar maanden. Dat was een enorme dreun. Daar ben ik een paar weken echt goed ziek van geweest. Buikpijn, somber, verdrietig. Als ik in de ­spiegel keek, dacht ik: wie wil mij nu nog hebben?”

null Beeld

Oerpaniek

Volgens cardioloog Janneke Wittekoek kan liefdes­verdriet lichamelijke schade veroorzaken.
Door de heftige emotie komen zo veel stress­hormonen vrij in het lichaam dat dat een direct effect kan hebben op de hartspier. Dat kan zo hevig zijn dat de hartspier verlamt en alle ­tekenen vertoont van een hartinfarct. In de cardiologie wordt dit het ‘gebroken-hart­syndroom’ genoemd.
Een error in je brein, zo noemt therapeut ­Hester Schaart de intense pijn om een verbroken relatie. Ze noemt zich op haar website ‘liefdesverdrietpsycholoog’, ‘speciaal voor mensen met een gebroken hart’. Liefdesverdriet kan op alle leeftijden voorkomen, vertelt Schaart, en is misschien nog wel intenser wanneer je ouder bent. “Als de kinderen het huis uit zijn, je je ouders bent verloren of andere dierbaren, kan het er extra inhakken.” En nu een op de drie huwelijken op de klippen loopt, storten meer mensen zich weer op de datingmarkt, met alle kansen en risico’s van dien. Bij liefdesverdriet ontstaat een ‘oerpaniek’, veroorzaakt door verschillende stofjes die in de hersenen vrijkomen: stresshormonen, maar ook stofjes die afkickverschijnselen veroorzaken. Volgens de biologische wetenschap wil het primitieve brein, dat vooral om voortplanting draait, zijn geliefde terug, want anders komt er geen nageslacht. Daarom hebben de woede en de paniek in het begin de overhand, tot het tot je doordringt dat de geliefde niet terugkomt. Dan volgen de depressie en de pijn. Bioloog John Huizinga vertelt op de website van Schaart: ‘De oude, onbruikbare en ongeschikte liefde moet uit je leven worden gebannen en dat kan alleen als je die persoon gaat associëren met pijn en depressieve gevoelens. Anders wordt er geen afscheid genomen en komt er ook geen ruimte voor een nieuwe geliefde.’
“Ook al weet je misschien best dat de relatie niet goed was, toch kun je in een toestand van diepe angst komen als de ander het uitmaakt”, zegt ook Schaart. “Ieder mens wil veiligheid, geborgenheid, zich compleet voelen, gewaardeerd worden. Een ander biedt je liefde, comfort en een schild tegen eenzaamheid.”

null Beeld

Uitweg

Haar ervaring is dat mannen en vrouwen doorgaans verschillend reageren op een ongewenste relatiebreuk. Kort door de bocht: mannen ­zoeken zo snel mogelijk een nieuwe geliefde om de pijn en de eenzaamheid niet te voelen; vrouwen zijn eerder geneigd om het zelfonderzoek aan te gaan en om hulp te vragen. Daardoor ziet ze veel meer vrouwen dan mannen in haar praktijk. ‘En áls er een man komt, heeft hij zich vaak helemaal vastgebeten in die ene grote liefde naar wie hij maar blijft hunkeren.”
Wat heeft ze mensen die aankloppen te ­bieden? “Allereerst leg ik uit hoe het brein werkt, welke stofjes er vrijkomen, en dat je daardoor ­depressieve gevoelens kunt krijgen, een laag zelfbeeld, het gevoel dat je waardeloos bent, niet aantrekkelijk, dat het hele leven niet meer de moeite waard is.”
Vervolgens wijst ze de gebroken harten ook op de uitweg. “Allereerst: zoek afleiding, blijf niet in bed liggen, je wentelend in je ellende, op je telefoon kijkend of je ex-geliefde online is, of hij nog een foto heeft gepost op Facebook. Ga ook niet langs zijn huis rijden om te checken of hij er is en met wie.”
Daarnaast, zegt Schaart, biedt deze periode een uitgelezen kans om jezelf te herontdekken.
“Zeker als je uit een langdurige relatie komt, weet je soms niet meer goed wat voor jou alleen het leven de moeite waard maakt. Wat is belangrijk voor je? Schilderles, een wandelvakantie of op yogaretraite? Ga ernaar op zoek.”

Ingeruild

Klinkt dat niet wat sneu? Al die oudere vrouwen die opeens in stilteretraites gaan, het Pieterpad lopen of naar Santiago de Compostella ­wandelen om zichzelf te herontdekken? Je kunt er cynisch over doen, maar het is maar net hoe je erin staat, zegt Schaart streng. “Het belangrijkst is dat je niet in de slachtofferrol blijft hangen, hoe verleidelijk dat ook is. Je moet je door de rouw ploegen, zeker. En ja, dat kost tijd, misschien wel een jaar. Of langer. Zéker als je na een lange relatie bent ingewisseld voor een jonger exemplaar.”
Want natuurlijk is er verschil tussen het verdriet na een veertigjarig huwelijk en het verdriet na een kortstondige maar hevige verliefdheid. “Het eerste noemen we liefdesrouw, een vaak enorm pijnlijk proces dat gepaard kan gaan met een hechtingstrauma en lichamelijke klachten als artrose of diabetes, doordat de stress je weerstand verlaagt.”
Het wordt zorgelijk als de pijn na een jaar nog steeds niet milder is geworden. Als je ­depressief blijft, of als je fysieke klachten houdt. Als het verdriet gestolde rouw is geworden. Wat ook zorgelijk is, is als je in de afwijzing blijft ­hangen, verbitterd raakt, ervan overtuigd raakt dat je niet de moeite waard bent, zeker na nog wat teleurstellende datingavonturen.”

null Beeld

Vraag om hulp

Waar het op neerkomt, is dat je grip moet krijgen op de pijn en je eigenwaarde en je veerkracht moet hervinden. Schaart: “Als je denkt: alles is me afgepakt, is het zaak om na te ­denken waar je vandaan komt. Wat blijft is je ­geschiedenis. Het kan verhelderend en troostend zijn om uit te zoeken hoe je moeder of je oma reageerden op tegenslag in het leven.”
En durf om hulp te vragen aan vrienden of ­familie, bestrijd de aanvechting om in je eentje te blijven tobben. Neem eventueel een therapeut of coach in de arm, zeker als je last hebt van aanhoudende depressieve gevoelens. En zie ook in dat een relatie niet alles is, relativeert Schaart tot slot. “Een relatie wordt vaak opgehemeld door singles, maar een relatie is vaak ook gedoe en hard werken. Trek het leven breder dan alleen die partner die jou heeft verlaten. Je bent méér dan dat: je bent ook zus, moeder of vriendin. Je kunt je vermogen en je behoefte om lief te hebben ook op andere mensen richten. Neem desnoods een hond.”
Sanne heeft voorlopig genoeg van daten. “Ik ga mijn wonden likken. Ik heb een vakantie geboekt met mijn beste vriendin. Zwemmen, ­lezen, wandelen, een terrasje pakken. Nu schrijf ik alles van me af en ik merk dat dat me goed doet. Woorden zoeken voor wat ik voel en onder­zoeken waar die pijn nu eigenlijk voor staat.”
Marianne zit alweer op Tinder, bekent ze. Met een klein lachje: “Wel met een harnas aan.”

PS

Op liefdesverdrietpsycholoog.nl staan tips en workshops die kunnen helpen bij het verwerken van liefdesverdriet.

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden