PREMIUMPootjebaden met paarden

Deze Zeeuwse traditie zou iedereen eens van dichtbij moeten bekijken

null Beeld Barbara Groen
Beeld Barbara Groen

Als het even kan, stapt acht weken voor Pasen een stoet versierde paarden en hun ruiters naar het strand voor een uniek ritueel. Deze eeuwenoude traditie heet Straô en is alleen te zien op het Zeeuwse eiland Schouwen.

Marieke de GeusBarbara Groen
null Beeld

Het is nog vroeg in de ochtend als de eerste trailers arriveren op het rustige veld achter de grote manege. De ruiters nemen de tijd om hun Zeeuwse trekpaarden voor te bereiden op de grote optocht. Deelneemster Angelique vertelt dat dit haar eerste Straô is als ruiter en ze kijkt al een jaar uit naar deze dag. De gekleurde pompons heeft ze zelf gemaakt van draadjes wol, gewikkeld rond twee open cirkels van karton, een flinke klus waar ze maanden mee bezig is geweest. Van de touwen die strobalen bij elkaar hielden, zijn ‘broeken’ geknoopt voor de paarden. Het lijken grofmazige netten die over de billen hangen en vervolgens zijn versierd met wintergroene takjes van buxus, klimop of conifeer. Het groen wordt ter plekke opgevrolijkt met de kleurige pompons en prachtige papieren bloemen. De manen en staarten zijn kunstig ingevlochten met gekleurde draden en ook de hoofdstellen zijn versierd. Sommige paarden beginnen te snoepen van de decoraties, waardoor hier en daar de pompons door de lucht vliegen. Het levert een hilarisch tafereel op. Op het veld hangt een gezonde spanning, iedereen is vol goede zin voor deze speciale dag.

null Beeld

De aftrap

Rond tien uur komen van alle kanten ruiters op hun versierde paarden aangestapt of -gedraven. Het plein voor manege Grol vult zich langzaam en één voor één melden de deelnemers zich, vanaf een paardenrug, bij de hoge kar. Jacomien, bestuurslid van Straô Renesse, deelt de nummertjes uit en zal samen met twee andere juryleden elk paard beoordelen op originaliteit van versiering. Ruim honderd deelnemers zijn van de partij, met veelal trekpaarden, maar ook rijpaarden en de kleinste pony’s lopen mee. De ruiters zijn ook vertegenwoordigd in alle soorten en maten. De jongste deelnemer is pas acht en zit stoer en vooral hoog op een imposant werkpaard. Net als vroeger dragen de meeste ruiters een witte broek, wat prachtig afsteekt bij de zwarte jasjes.

null Beeld
null Beeld

Oude traditie

Over de oorsprong van Straô, het ‘pootjebaden van de paarden in zee’, wordt altijd nog getwijfeld. Het verhaal dat het ritueel al bij de Kelten plaatsvond, wordt betwist. Toch geloven veel Zeeuwen graag in deze romantische overlevering, misschien omdat dit de leukste verklaring is. Het zou een heidens lentefeest kunnen zijn geweest, dat in verband stond met andere natuurfeesten zoals het midzomer- en midwinterfeest. Volgens een andere verklaring komen we bij de Romeinen uit, omdat ‘Stra’ afkomstig zou zijn van het Latijnse woord lustratio, dat reiniging betekent. Dit wordt weerlegd door een andere uitleg van het woord Straô, dat afgeleid zou zijn van strange (strand), waardoor het volksfeest hoogstens driehonderd jaar oud kan zijn. In kerkenraadsnotulen uit 1643 zijn de oudste aanwijzingen op papier aangetroffen waarin men vertelt over het Straôfeest. Voor de Zeeuwse ruiters maakt het allemaal niet zo veel uit, zij koesteren hun ‘Schouwse Straô Rieën’, zoals het evenement door de bewoners van de Kop van Schouwen wordt genoemd. In 2018 is het zelfs door de Unesco toegevoegd aan de lijst van Internationaal Immaterieel Erfgoed.

In optocht

Na het inschrijven en keuren gaat de bonte stoet van start, aangevoerd door Bertie, die deze tocht het vaakst heeft gereden. Zij rijdt de Straô al ruim dertig jaar en blaast op de koperen hoorn als teken van vertrek. Voor haar is dit een mooie traditie die in haar familie al sinds generaties in ere wordt gehouden. Op foto’s van haar vader is te zien dat de paarden vroeger iets minder uitbundig werden versierd. “Dat is ook iets meer mijn persoonlijke stijl”, zegt ze lachend. De tocht gaat via het dorp richting de duinen en rond het middaguur arriveren ze op het strand. Honderden mensen staan klaar om de ruiters te verwelkomen en het schouwspel te bewonderen.

null Beeld

Voetjes wassen

Langs de vloedlijn staat Piter Goodijk, de dominee van Renesse, met een versierd stokpaardje om de boze geesten te bezweren. Het is een ludiek ritueel dat hij zelf in het leven heeft geroepen en sinds een paar jaar samen met een groepje dorpsbewoners uitvoert. Ze noemen zichzelf de werkpaarden onder de mensen. Terwijl Piter met ontblote onderbenen door het ijskoude water loopt en de stoet paarden arriveert, spreekt hij de volgende tekst uit:

zij plasschen
en wasschen
de koten;
hun poten
gaan klapperen
bij ’t dapperen*
door ’t water
geklater.
De hoeven
beproeven
het vochtige zand;
een lustige kwant,
een vroolijke ruiter
zet ’t paard om, maar stuit er
bij ’t stuivende duin

* = draven
Alexander Francis Sifflé (1801-1872),
uit Ons Zeeland, 1928, nummer 22

Zeeuws trekpaard

Het straôrijden wordt vaak in verband gebracht met de imposante Zeeuwse trekpaarden. Toch is dit niet altijd zo geweest, het is namelijk een betrekkelijk jong ras dat is ontstaan na kruising met Belgische trekpaarden. Een eeuw geleden werden Zeeuwse trekpaarden door de boeren gebruikt voor het zware werk op het land. Na de opkomst van tractoren verdween het paard voor de ploeg, eg of kar. Tegenwoordig worden ze vooral gebruikt voor plezierritten, al dan niet met huifkar. Door hun kalme karakter zijn ze uitstekend in te zetten voor Straô en het traditionele ringsteken.

Waarheen?

Elk jaar is Renesse het eerste dorp waar Straô wordt gereden. In de weken daarna is het evenement te aanschouwen in Burgh-Haamstede, Noordwelle, Ellemeet, Scharendijke en Serooskerke. Schouwen is de enige streek waar dit plaatsvindt. Kijk op straorenesse.nl voor informatie over de data, tijden en het actuele programma.

Zodra de paarden aankomen, springt iedereen even opzij. Door het zeewater worden de voeten en hoeven gereinigd, wat fijn is voor de paarden die maandenlang binnen op stal hebben gestaan. Eventuele wondjes worden zo ook ontsmet. Volgens de overlevering zou het baden nog een andere betekenis hebben, namelijk het bevrijden van de betovering die de paarden op stal zou hebben getroffen. Het zeebad zou de dieren genezen en beschermen tegen weerwolven en nachtmerries.

null Beeld

Na het baden splitst de groep zich in tweeën. De langzamere paarden rijden richting de duinen en de snelle groep, aangevoerd door Bertie, gaat ‘aan de kletter’, wat betekent dat ze er in galop vandoor gaan. Met een enorme vaart vliegen ze over het strand, een spectaculair gezicht! Bij de volgende strandopgang ontmoeten de twee groepen elkaar weer en is er tijd voor een kop warme chocolademelk. Daarna keert de hele stoet terug naar het dorp voor het traditionele ringsteken. Het aansluitende feest duurt nog tot in de late uurtjes.

null Beeld

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden