Psychologie

Dít zijn de goede kanten van de overgang

null Beeld

De menopauze gaat vaak gepaard met lichamelijke en psychische klachten. Toch heeft deze levensfase ook haar goede kanten. Het kan hét moment zijn om eens kritisch te kijken naar waar je staat in het leven en waar je wil zijn.

Carlijn Simons

Met heftige opvliegers, vreselijke nachtelijke zweetaanvallen, slecht slapen en stevige stemmingswisselingen maakte de overgang het Birgit (61) niet makkelijk. “Ik was getrouwd, we hadden een eigen zaak en onze kinderen van toen tien, zestien en tweeëntwintig woonden nog thuis”, blikt ze terug. “Een druk leven, en met die overgangsklachten erbij nog zwaarder en stressvoller.”

Kranig worstelde Birgit zich door alles heen, alleen toen de symptomen na een aantal jaar wat in hevigheid afnamen en ze in enigszins rustiger vaarwater terechtkwam, kon ze er voor zichzelf niet meer omheen. “Alles wat al niet goed zat in mijn leven had zich tijdens de overgang niet alleen opgestapeld, maar was ook verergerd. Zoals de relatie met mijn man, die geen enkel begrip had voor mijn klachten en vond dat ik me niet moest aanstellen. Door die uitvergroting begon ik me te realiseren dat ik het leven van een ander leidde in plaats van dat van mezelf en zag dat ik zo niet verder kon.”

null Beeld

Tussen de oren

Bij de overgang denken we meestal als eerste aan de eierstokken. Het is immers door het opraken van de eitjes dat onze hormoonspiegel verandert. Maar wat veel vrouwen niet weten, is dat die uit evenwicht geraakte hormoonhuishouding ook allerlei hersenprocessen beïnvloedt en dat veel menopauzeklachten daarop terug te voeren zijn. Zo stokt de aanmaak van progesteron, een hormoon dat een rustgevend, angstremmend effect heeft en als een natuurlijke antidepressiva werkt. Dat kan in de overgang dezelfde soort verschijnselen geven als die normaal voor de ongesteldheid optreden. Zoals huilerigheid, irritatie of een nerveus gevoel.

Wist u dat…

• De overgang gemiddeld rond de 46 jaar begint en zo’n vijf tot tien jaar duurt?

• De meeste vrouwen ongeveer vier jaar met ongemakken kampen?

• De gemiddelde leeftijd waarop de laatste menstruatie plaatsvindt 51 is, maar eigenlijk alles tussen de veertig en zestig jaar als normaal wordt gezien?

• Tachtig procent van de vrouwen last heeft van overgangsklachten?

• Het bij twintig procent zo heftig is dat hun leven ontwricht raakt?

• Een derde van het ziekteverzuim van vrouwen tussen de 45 en 60 jaar aan overgangsklachten te wijten is?

• Slechts één op de vijf vrouwen nergens last van heeft?

De daling van de oestrogeenproductie laat nog veel meer van zich horen. Die ontregelt bijvoorbeeld de hypothalamus in ons brein, die als onder meer de thermostaat van ons lichaam vervolgens opvliegers en nachtzweten veroorzaakt. De hippocampus, het herinneringscentrum van de hersenen, reageert op het lagere oestrogeengehalte met vergeetachtigheid, terwijl een van slag geraakte amygdala, onze emotionele regelkamer, tot stemmingswisselingen leidt. En dat is volgens verpleegkundig overgangsconsulent Jos Teunis nog niet alles. “Het gevoel dat alles te veel is, snel kwetsbaar zijn in je emoties, onzekerheid”, somt ze op als ervaringen van de vrouwen die ze in haar praktijk ziet. “Afname van je veerkracht, verminderde focus, last van prikkels, geïrriteerdheid. Het zijn allemaal reacties van het limbisch systeem in je hersenen op de verminderde aanwezigheid van oestrogeen tijdens de overgang.”

Hulp gezocht

Omdat de overgang als levensfase wordt gezien en niet als ziekte, is tijdens de opleiding van huisartsen en zelfs die van gynaecologen weinig aandacht voor de overgang en wat deze met vrouwen kan doen. Niet ze vreemd dus dat zij vaak niet goed weten hoe ze moeten helpen, helemaal als het om psychologische klachten gaat. Ze sturen een vrouw door naar een psycholoog om over de problemen te praten of schrijven antidepressiva voor, die allebei meestal niet helpen. Het loont daarom de moeite een echte specialist te raadplegen. Een verpleegkundig overgangsconsulente (kijk op overgangsconsulente.com) of een in de menopauze gespecialiseerde gynaecoloog, zoals in de menopauze poli van een ziekenhuis, zijn deskundig op het gebied van zowel lichamelijke als psychische overgangsklachten.

Werkweigering

Bovendien leidt oestrogeenverlies tot een afname van oxytocine, ook wel het knuffel- of zorghormoon genoemd. Volgens Teunis is die verandering medeverantwoordelijk voor de shift van extrovert naar introvert die menig vrouw in de menopauze meemaakt. “Je hebt opeens geen zin meer om naar een feestje te gaan, of in kletspraatjes bij het koffieapparaat op kantoor of theeleuten met vriendinnen. Sociaal, op de buitenwereld gericht gedrag maakt plaats voor naar binnen gekeerd zijn en je wordt selectiever in aan wie en wat je tijd en aandacht wilt besteden. Daarbij zorgt minder oxytocine ervoor dat de wil om te zorgen en voor anderen klaar te staan slinkt. In het verleden heb je misschien veel gegeven, maar nu is dat klaar.”

Zoals Jeannette (57) aan den lijve ervoer. “Ik heb drie nog thuiswonende zonen”, vertelt ze. “Voorheen deed ik met liefde alles voor hen. Opruimen, koken, boodschappen: niets was me te veel. Maar tijdens de overgang merkte ik hoe ik daar totaal geen zin meer in had. Als ik nu thuiskwam en die volle wasmand of afwas op het aanrecht zag, plofte ik op de bank voor de tv, maakte een tosti voor mezelf en dacht: het zal mijn tijd wel duren, ik doe het niet meer. Ik staak.”

Mijn tijd

Tegelijkertijd wist Jeannette, met dezelfde overtuiging als waarmee ze niet meer wilde zorgen, opeens ook overduidelijk wat ze wél wilde. “Er kwam een enorme drive naar boven, een heel sterk gevoel dat het míjn beurt en míjn tijd was. Dus nam ik een hond, aangezien ik daar al mijn hele leven van droomde. Daarnaast wilde ik meer doen met de opleiding tot traumaverwerking die ik had gevolgd. Ik bouwde eigenhandig een website, volgde een marketingcursus en begon, met succes, mijn eigen praktijk. En ik ben als vertrouwenspersoon in het ziekenhuis gaan werken: een carrièremove die ik voor de overgang nooit had aangedurfd.”

null Beeld

Het is iets wat Petra (56) herkent. “Ik werd veel krachtiger in het maken van mijn eigen keuzes”, zegt ze. “Het kon me niet meer schelen wat anderen vonden of verwachtten. In plaats daarvan ging ik nadenken over met wie ík wilde omgaan, waar ík wilde wonen en of ík mijn werk in de huisartsenpraktijk wilde voortzetten. Het waren vragen die ik mezelf nooit eerder had gesteld, maar op een of andere manier dwong de overgang me om naar mezelf te luisteren, stil te staan bij hoe mijn leven eruitzag, wat mijn wensen waren en daarvoor te gaan staan. Dat heeft geleid tot een verhuizing van stad naar platteland, omdat ik naar meer rust en ruimte verlangde. Ik ben weer gaan studeren, onder andere voetreflexologie en qi gong, en ik begeleid nu vrouwen om met behulp van die therapieën meer ontspannen door de overgang te gaan.”

4x doen

Verpleegkundig overgangsconsulente Jos Teunis heeft vier tips voor vrouwen die veel gevolgen ondervinden van de menopauze:

  1. Twijfel niet. “Menig vrouw herkent zichzelf niet meer tijdens de overgang terwijl hun partner er nog minder van snapt. Wees je ervan bewust dat alle veranderingen, lichamelijk én geestelijk, kunnen komen door de wisselende hormoonspiegel.”
  2. Zoek informatie en hulp. “Er zijn allerlei boeken die veel informatie bieden. Daarnaast zijn verpleegkundig overgangsconsulenten gespecialiseerd in het helpen van vrouwen in de overgang.”
  3. Weet dat er wat aan te doen is. “Natuurlijke supplementen of hormoontherapie kunnen de klachten verminderen. Besef wel dat de overgang een proces is van pre- naar postmenopauze, en de hormonale status door de jaren heen voortdurend aan verandering onderhevig is. Wat in het begin helpt, kan in een latere fase onvoldoende werken. Ga dan met de huisarts of overgangsconsulent op zoek naar een alternatief.”
  4. Besef dat er een einde aan komt: “Net als de puberteit is de overgang een fase waarin een verandering in hormonen het leven op zijn kop kan zetten. En net als de puberteit is ook de overgang een tijdelijke toestand. Zodra lichaam en hersenen gewend zijn aan de nieuwe hormonale status, zal de rust uiteindelijk terugkeren.”

Anders nog iets?

Typische symptomen zijn opvliegers en nachtzweten. Maar daarnaast kan de overgang zich nog op allerlei atypische manieren manifesteren, en vaak dienen deze zich juist als eerste aan. Op psychisch gebied bijvoorbeeld:

Concentratieproblemen • Vergeetachtigheid • Woede-uitbarstingen • Huilbuien • Geen honderd dingen tegelijk kunnen • Gevoel geen regie meer te hebben • Desinteresse • Minder zelfwaardering • Behoefte aan rust • Onzekerheid • Gejaagdheid • Angst en paniek • Depressieve klachten

Nu het nog kan

Volgens Teunis heeft die veranderdrang, behalve met de hormonen, mede te maken met de leeftijd waarop de menopauze zich over het algemeen aandient, gemiddeld rond ons 46e. Zo op de helft van het leven markeert het daarmee namelijk een nieuwe fase, een die in onze moderne tijd met hoge levensverwachting nog heel wat jaren kan duren. Teunis: “Niet verwonderlijk dat je je op dit moment gaat afvragen waar je staat en of je bent waar je wil zijn. En als je dan tot de conclusie komt dat je huidige situatie voor wat betreft werk, relatie en vriendschappen niet goed voelt, kan dat ervoor zorgen dat je bepaalde keuzes gaat maken. Nu ben je nog niet te oud en heb je nog de energie, mogelijkheden en tijd om het roer om te gooien.”

Sonja (53) weet daar alles van. “De overgang heeft me wakker geschud,” vertelt ze. “Alsof door de hormonen een roze bril werd afgezet en ik opeens zag wat ik al die tijd had onderdrukt, voelde ik opeens een ongelooflijke drang om de rest van mijn leven zo kwalitatief en waardevol mogelijk in te richten. Dat betekende voor mij dat ik eindelijk met het verwerken van mijn jeugdtrauma aan de slag ging omdat ik daar niet langer mee wilde doorlopen.

Verder ben ik gescheiden van mijn man, omdat ik me realiseerde dat ik met hem niet gelukkig was. Het heeft me ook een aantal vriendschappen gekost. Dat was pijnlijk en moeilijk, toch overheerste het gevoel dat ik voor mezelf moest kiezen om uit de jaren die me nog resten alles te halen wat erin zit.”

Nieuw hoofdstuk

Hoewel Sonja schepen achter zich verbrandde, bouwde ze ook een nieuw schip in de vorm van een leven waarin ze wel gelukkig is. Toch waarschuwt Teunis voor overhaast genomen beslissingen. Ze zegt: “Soms pakken de veranderingen die je onder invloed van de overgang aanbrengt heel positief uit, maar je kunt ook verkeerde keuzes maken. Als je al lang slecht slaapt, en door de hormonen emotioneel, geïrriteerd, ongeduldig en boos bent, kun je de neiging hebben om te rigoureus te werk te gaan, met mogelijk een besluit waar je later spijt van krijgt. In plaats van meteen knopen door te hakken, raad ik in een situatie waarin alles te veel lijkt dan ook altijd aan eerst eens te kijken hoe je de overgangsklachten onder controle kunt brengen. Bijvoorbeeld door ervoor te zorgen dat je weer kunt slapen.”

null Beeld

Birgit begon met afvallen en sporten om zo eerst haar gezondheid te verbeteren. Daarna volgde een echtscheiding, na het besef dat ze met haar echtgenoot niet oud wilde worden. “Vervolgens heb ik een baan gevonden waar ik heel blij mee ben, en heb ik leren motorrijden en drummen. Mijn hobby, taarten bakken, is uitgegroeid tot een bedrijfje en sinds een jaar heb ik een nieuwe vriend die echt als mijn wederhelft voelt. Met de overgang sloot ik een hoofdstuk af, maar ben ik ook opnieuw begonnen door mijn dromen en wensen waar te maken. Ik ben eindelijk gaan leven, en dit keer mijn eigen leven.”

Meer weten

Hoewel artsen de overgang nog steeds vaak vergeten als aanstichter van de klachten waarmee vrouwen tussen de veertig en zestig bij ze komen, is er elders gelukkig steeds meer informatie beschikbaar. Zoals:

  • De overgang, Het no-nonsense handboek van José Rozenbroek en Jos Teunis. Van uiterlijke veranderingen, seksualiteit en lichamelijke en psychische klachten tot langetermijngevolgen, oorzaken en mogelijke oplossingen: in dit informatieve en toegankelijke boek komt alles aan bod.
  • In de podcast Opvliegers van Omroep Max spreekt Elles de Bruin, die zelf in de overgang is, in acht afleveringen met specialisten en ervaringsdeskundigen.
  • De website overgangsproof.nl biedt informatie over leven en werk voor vrouwen die in de menopauze zitten.
  • Fotografie: Esmée Franken, Styling: Judith de Ruiter
Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden