null Beeld

Even bellen met… psycholoog Jessie Beijer over werkstress: “Thuis werk je vaak langer en harder”

Stress op het werk groeit. Voor veel mensen is het vanwege het vele thuiswerken lastig om werk en privé gescheiden te houden. Maar hoe herken je de signalen van werkstress? En wat kun je ertegen doen? We vroegen het aan Jessie Beijer, GZ-psycholoog bij Arbo Unie. 

Wat is werkstress?

"Stress is een behoorlijk subjectief begrip. Wat voor de een stressvol is, kan voor de ander juist heel uitdagend zijn. Googel je op stress, dan krijg je ook allerlei verschillende interpretaties. Ik houd zelf de volgende uitleg aan: stress ontstaat wanneer de belastbaarheid en de daadwerkelijke belasting uit balans raken. Een kleine taak of handelen kan dan al aanvoelen als een meesterklus. Werkstress is dus stress die ontstaat in of rondom werk. Je kunt niet meer voldoen aan de eisen en verwachtingen die gesteld worden of die jij jezelf stelt."

Hoe weet je of je last hebt van werkstress?

"Stressklachten kunnen zich op verschillende manieren uiten. De een heeft vooral lichamelijke klachten - hoofdpijn, slapeloosheid, vermoeidheid -, terwijl de ander vooral mentale klachten - piekeren, prikkelbaarheid, emotioneel labiel, concentratie- en geheugenproblemen - ervaart. Vaak zien we een combinatie van beide. De energiebalans raakt verstoord en het vermogen om te herstellen van stress en tegenslag neemt af."

Waarom heeft de een hier wel last van en de ander niet?

"Dit is een heel lastige vraag. Daar waar de een al bij het minste of geringste onderuitgaat, blijft de ander zelfs na jaren vol heftige situaties nog overeind staan. We worden gevormd door een combinatie van genen en DNA, persoonlijkheid en karakter, opvoeding en - ingrijpende - gebeurtenissen en daardoor reageren we allemaal anders op - negatieve - zaken. Wisten we maar het juiste recept. Dit verschilt niet alleen per persoon, dezelfde persoon kan ook nog eens per dag verschillend reageren. Kortom: het is soms een lastige puzzel om op te lossen. Wel is het duidelijk dat werkstress vooral voorkomt onder mensen die de lat heel hoog leggen en perfectionistisch zijn. Zij houden zichzelf niet zo goed in de gaten. Hetzelfde geldt voor mensen die moeilijk nee kunnen zeggen en het dus lastig vinden om hun grenzen aan te geven. Zij zetten vaak hun werk op nummer 1 en zichzelf juist op de laatste plaats."

Wat zijn de signalen?

"Belangrijk vind ik om het werkplezier in de gaten te houden. Hoe leuk vind je je werk? Kun je nog bevlogen vertellen over je werk? Maak regelmatig de balans op: ‘Word ik hier nog blij van?’ ‘Ben ik gelukkig?’ Wanneer je ’s avonds in bed weer ligt te piekeren over het werk van morgen of over die nare collega en al buikpijn krijgt wanneer je aan je werk denkt, is er iets aan de hand."

Hoe herken je het verschil tussen gezonde en ongezonde werkdruk?

"We hebben allemaal stressvolle dagen en drukke periodes. Daar is niets mis mee. Werkstress kan echter doorslaan in overspannenheid. Je bent dan te lang blootgesteld aan stress en hebt onvoldoende tijd om weer op te laden buiten werktijd om. Daar moet je alert op zijn. Dan wordt het ongezond. Het vele thuiswerken vanwege corona kan ervoor zorgen dat we te lang onder spanning staan, omdat de grens tussen werk en thuis vervaagt. Het loslaten van werk en dus de stress is voor velen een grote uitdaging. Wat doe je om weer in je kracht te komen en op te laden voor de volgende drukke werkdag? Net als je telefoon, moet ook jij opgeladen worden, zodat je weer fit en vitaal aan de slag kunt."

Wat kun je ertegen doen? Hoe kun je je werkdruk verlagen?

"Ten eerste moet je jezelf afvragen of het wel nodig is om de werkdruk te verlagen. Of wil je juist ervoor zorgen dat je de werkdruk beter aankunt? Met werkdruk is op zich niets mis. Sterker nog, die houdt ons vaak scherp, daagt ons uit en geeft ons energie. De sleutel is om de balans te vinden tussen werken en niet werken; tussen energiegevers en energienemers. Het wordt lastiger wanneer er thuis onvoldoende mogelijkheden zijn om weer op te laden voor de volgende dag. Gebeuren er thuis ook dingen die te veel energie vragen? Dan neemt het risico dat het misgaat toe."

Minder stress in 9 tips, je leest het hier >

Hoe kun je dit het beste aankaarten op het werk? Hoe kun je je grenzen aangeven zonder je bezwaard of een mislukking te voelen?

"Ik geloof in de kracht van de dialoog. Praat met collega’s die je vertrouwt. Herkennen zij de dingen waar jij tegenaan loopt? Hoe gaan zij ermee om? Zoek anders contact met een vertrouwenspersoon en plan desnoods een afspraak bij de huisarts. Het aangeven van grenzen kan een uitdaging zijn, dus doe dit bij iemand die je vertrouwt. Bespreek je punten vooral vanuit je eigen standpunt en zeg wat het met jou doet. Probeer geen vingers te wijzen of de aanval te kiezen. Houd het bij jezelf."

Wat is het verschil tussen werkstress en een burn-out? Wanneer heb je te maken met een burn-out?

"Het verschil tussen werkstress en een burn-out is dat werkstress tijdelijk en van relatief korte duur is. Wanneer het brein te lange tijd, minimaal zes maanden, in een overspannen toestand staat en niet meer loskomt van stress en spanning, dan kan er gesproken worden over een burn-out. Een burn-out is op dat moment onoverkomelijk. Je hebt nergens meer zin in en je voelt je dood- en doodmoe. Niets is dan meer te overzien."

Heeft werkstress alleen met werk te maken?

"Bij stress en burn-out zijn we vooral geneigd om naar het werk en de werkzaamheden te kijken. Echter, we zien tegenwoordig juist vaker dat de oorzaken niet alleen in het werk te vinden zijn. Vaak speelt er in de privésituatie ook van alles wat stress oplevert, zoals relatieproblemen, opvoedingsproblemen, maar ook mantelzorgtaken of financiële problemen. Om spanningen op het werk goed aan te kunnen moet er thuis een goed draagvlak zijn. Als die ontbreekt of heel klein is, raakt je draagkracht sneller leeg. De situatie zelf kunnen we vaak niet veranderen, maar we kunnen ons wel richten op de ‘coping’, ofwel hoe gaat iemand om met problemen en stress. Vaak is ‘loslaten’ daarbij belangrijk, maar ook mindful denken en handelen. Je moet leren meer in het moment zelf te zijn en je minder te laten leiden door alle sores."

Hoe ga je als werkgever om met werkstress bij je werknemer?

"Als werkgever is het vooral belangrijk om oprecht oog te hebben voor je werknemers en dat je doorziet wat ze nodig hebben. Ook hier is de dialoog waardevol. Probeer de eerste signalen van stress te doorzien en dit te bespreken met je medewerkers. Liever preventief een gesprek voeren dan achteraf te maken krijgen met een zieke medewerker. Laat de medewerkers zelf ook meedenken over eventuele oplossingen. Dit leidt vaak tot creatieve ideeën en een positieve vibe op de werkvloer."

Nu met corona kunnen mensen ook meer stress op het werk ervaren. Merk je hier iets van?

"In de spreekkamer merk ik dat het voor sommige cliënten een moeilijke tijd is geweest. Vaak wordt het gemis van collega’s, inclusief koffiemomenten, genoemd. Of het directe contact met bijvoorbeeld studenten. Of de kinderen en partner die opeens allemaal thuis zijn en aandacht nodig hebben, tezamen met je eigen werkzaamheden. En de hele digitalisering. Toch zijn er ook cliënten die juist tot rust zijn gekomen. Veel prikkels die bijvoorbeeld een kantoortuin met zich meeneemt zijn er thuis niet. Thuis kun je ook makkelijker je eigen ritme en dagindeling bepalen en zit je minder vast aan de werkstructuur op locatie. Ook kun je juist veel meer verbinding voelen met je gezin omdat je elkaar opeens veel meer ziet en spreekt."

Heb je nog speciale tips voor alle thuiswerkers die meer stress ervaren?

"Mijn ervaring is dat je thuis langer en harder werkt. We voelen ons meer verantwoordelijk: 'Ik moet toch laten zien dat ik mijn uren maak.’ Bovendien is die laptop in de avond makkelijker te pakken om nog even snel iets af te maken. De kans op overpresteren ligt dan op de loer. Probeer je zoveel mogelijk aan je werktijden te houden. Ga lunchwandelen tijdens je ‘pauze’, zoek dagelijks toch contact met collega’s via welk medium dan ook en heb het thuis bewust over andere zaken dan het werk."

Even dat hoofd uitzetten: met deze tip verlicht je stress:

De beste berichten van Libelle in je mailbox ontvangen? Meld je nu aan voor de nieuwsbrief!

Beeld: iStock

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden