Mag het een tikkie minder?

HET IS ECHT WAAR: GEVEN MAAKT GELUKKIG

null Beeld Magda Rinkema
Beeld Magda Rinkema

Steeds vaker besluiten we een borrel of etentje buiten de deur met: “Ik stuur wel ’n Tikkie!” en zo verdwijnt het feestelijke trakteren. Jammer, want geven maakt juist gelukkig.

Betaalapps als Tikkie en WieBetaaltWat maken het verdelen van de rekening na een etentje of borrel heel eenvoudig. Het wordt er niet gezelliger op, vindt Dorien (52). “Voor een etentje met een groep is het een uitkomst, maar het wordt nu echt te pas en te onpas gebruikt. Laatst ging ik iets drinken met een goede vriendin, zij was jarig geweest en ik had een cadeau voor haar meegenomen. We proostten op haar verjaardag met onze gemberthee en zij betaalde onze in totaal vier drankjes. De volgende dag stuurde ze me een Tikkie voor mijn aandeel. Om op deze manier de rekening gepresenteerd te krijgen geeft de middag toch een minder feestelijke lading. Zo jammer.”

Ook Brechtje (46) is geen fan van de betaalapp. “Het gebeurt geregeld dat we om de beurt een rondje halen en ik de volgende dag een Tikkie krijg van een vriendin terwijl ik haar wel heb getrakteerd. Dat is toch gek?” Soms vindt ze de app ronduit stressvol: “Een paar keer per week haal ik met een leuke collega een latte bij een koffietentje. Voorheen betaalde ik de ene keer en zij de andere. Maar op een dag stuurde zij ineens achteraf een Tikkie. Dus nu gaan we koffiedrinken en stuurt degene die afrekent de ander daarna een betaalverzoek. Dat veroorzaakt onrust bij mij, want ik denk meteen: o, ik heb een schuld, snel betalen. Om en om betalen vond ik leuker, dan is er toch altijd een momentje van: wat leuk, ik krijg een latte, bedankt, volgende keer krijg je er eentje van mij!”

Geluksgevoel

Dorien en Brechtje beschrijven een ongewild naar aspect van betaalapps. Hoewel ze na een etentje veel ongemak kunnen opheffen, trakteren we elkaar hierdoor minder vaak. Dat is jammer, zegt financieel psycholoog Anne Abbenes, want trakteren maakt gelukkig. Zij onderzoekt de invloed van het brein, emoties en persoonlijke overtuigingen op financieel gedrag. “Het voelt vaak ongemakkelijk om geld te vragen aan vrienden en kennissen. Als je gezellig samen koffiedrinkt, ga je niet roepen: ‘Ik krijg nog drie euro voor de koffie van je.’ Je bent je dan meer bewust van hoe je overkomt en wat anderen van je denken. Maar dat ‘durf’ je wel met een Tikkie te doen. Betaalapps maken geld terugvragen gemakkelijker, maar tegelijkertijd wel erg laagdrempelig, waardoor we elkaar minder vaak trakteren.”
Mensen denken vaak gelukkiger te worden van geld aan zichzelf te besteden, maar het tegendeel is wetenschappelijk bewezen. De Canadese sociaal psycholoog Lara Aknin heeft samen met collega’s meerdere experimenten en vragenlijstonderzoeken gedaan. Zij concludeert: geld uitgeven aan anderen is goed voor de gezondheid. Dat kan schenken aan liefdadigheid zijn, maar ook kleine dingen tellen mee, zoals iemand trakteren op koffie of bloemen kopen voor je beste vriendin.

Geversgeluk zit ingebakken in ons brein. “We worden beloond voor het helpen van anderen, want dat is noodzakelijk voor het voortbestaan van onze soort”, aldus financieel psycholoog Abbenes. “Evolutionair gezien is geven voordelig. Als je in de Oudheid voedsel voor jezelf hield, werd je uit de groep gezet. In je eentje had je toen geen kans om te overleven. In de moderne tijd willen we nog steeds deel uitmaken van een groep. We behoren nu tot verschillende stammen: collega’s, vriendenclub, familie, gezin. Geven verzekert ons van een plek in die stam. Door te geven wordt tegemoetgekomen aan onze basisbehoefte om ergens bij te horen, wat een geluksgevoel creëert.”

null Beeld

Over en weer

Professor Ruut Veenhoven, emeritus hoogleraar sociale condities in menselijk geluk, bevestigt dat trakteren een belangrijke sociale functie heeft. “Mensen zijn sociale dieren, we hebben anderen nodig voor bescherming en voedsel, om te overleven. Trakteren is een manier om sociale contacten te onderhouden. Dit zie je terug in veel culturen: het aanbieden van giften over en weer bevestigt de relatie. Ga je samen een ijsje eten en trakteer jij, dan schept dat een zekere verplichting voor de ander om de volgende keer jouw ijsje te betalen. Dat impliceert een band, en die verbinding zorgt voor een fijn gevoel bij de trakteerder en de ontvanger.”
Let wel, er bestaat ook zoiets als ongewenst trakteren. “Als je geen verder contact wil met een ander, wil je niet bij diegene in het krijt staan. Schept trakteren een ongewenste verplichting, dan maakt dat juist minder gelukkig.” Ook moet het trakteren in balans zijn. Veenhoven: “Mensen houden van wederkerigheid, we hebben allemaal de behoefte dat het gelijk opgaat. Jij helpt mij met verhuizen, ik trakteer jou op een pizza. Jij betaalt nu, ik de volgende keer. Als de een telkens moet trakteren en nooit wordt getrakteerd, kan de relatie scheefgroeien en dat gaat wringen.” Amber (45) kan hierover meepraten: “Ik heb een leuke, lieve vriendin, maar ik betaal zó vaak voor haar. Als we naar de bioscoop gaan, koop ik meestal van tevoren de kaartjes. Gaan we daarna iets drinken, dan trek ik mijn portemonnee. Zij biedt dan aan de helft te betalen, maar dat vind ik zo’n gedoe, dus ik zeg dan: ‘Nee joh, ik trakteer, betaal jij de volgende keer.’ Maar dat doet ze nooit. Het duurde even voor ik dat doorhad. Laatst reed ik met haar mee naar de verjaardag van een gezamenlijke vriendin voor wie ik namens ons allebei het cadeau had gekocht. Ik vroeg haar hiervoor geen geld terug, maar kort daarna stuurde zij een vrij hoog Tikkie voor de benzinekosten, inclusief een paar euro ‘afschrijfkosten’ van haar auto. Dat irriteert me. Ik heb ook een middag besteed aan het zoeken van een cadeau, kan ik dan ook die tijd declareren. Volgende keer als we iets gaan doen, wacht ik net zo lang tot zij betaalt.”

null Beeld

Eigen geldscript

Hoe kan het dat de een voor elke euro een Tikkie stuurt, terwijl de ander trakteert zonder erover na te denken? Naast onze behoefte om ergens bij te horen, spelen ook onze zogeheten ‘geldscripts’ een rol, verklaart financieel psycholoog Abbenes. “Iedereen heeft onbewuste maar diepgewortelde geldovertuigingen die de basis vormen van de manier waarop je met geld omgaat. Deze geldscripts worden van generatie op generatie doorgegeven, je ontwikkelt ze al in je jeugd. Voorbeelden zijn: geld is niet belangrijk, er is nooit genoeg geld, geld moet je vermijden of juist: geld moet je delen. Deze geldscripts leiden tot financieel gedrag. Bijvoorbeeld: ik moet trakteren om een goede indruk te maken, ik moet mijn eigen boontjes doppen en wil niet dat anderen voor mij betalen, of: ik betaal dit rondje want ik heb geen zin om erover na te denken wie dit betaalt.”
Wie denkt: ik trakteer zonder eigenbelang, heeft het trouwens mis, stelt Abbenes. “We zijn nooit honderd procent onbaatzuchtig als we geld weggeven. Naast dat we onze behoefte om ergens bij te horen willen vervullen, doen we het ook om controle te hebben over de situatie of om als vrijgevig te worden gezien. Dat zit van oudsher geprogrammeerd in ons brein. Binnen de stam hadden degenen die het meeste weggaven immers de hoogste status.” Omdat persoonlijke geldscripts van mensen zo kunnen verschillen, kan dit resulteren in trakteerergernissen. Abbenes: “Als je geldvermijdend bent, trakteer je om gedoe over geld te voorkomen. Maar voor iemand die geldvoorzichtig is, is evenwicht heel belangrijk, zij wil niemand tekortdoen. Dan staan jullie lijnrecht tegenover elkaar.” Zoals Brechtje en haar collega die ineens Tikkies ging sturen na hun gezamenlijke latte-momentjes. Brechtje: “Ik vroeg waarom ze dat deed. Zij gaf aan dat dit juist onrust voor haar wegnam omdat ze vaak niet wist wie er aan de beurt was om te betalen. Door een betaalverzoek te sturen, ging het gelijk op. Zo had ik het nog niet bekeken.”

null Beeld

Houd het leuk

Trakteren is iets wat je je wel moet kunnen veroorloven. Sacha (52): “Er was een periode waarin ik wel wilde maar niet kón trakteren. Toen de crisis begon en ons huis een jaar te koop stond terwijl we al een ander huis hadden gekocht, hakten de dubbele lasten er flink in. Nu is mijn financiële situatie weer prettig, maar het heeft even geduurd voordat ik ervan kon genieten.” Nu ze het zich kan permitteren, vindt ze het fijn om haar geld te kunnen delen. “Juist omdat ik weet hoe het is om extraatjes te moeten missen. Een vriendin van mij kan echt genieten van uit eten gaan, maar ze heeft het niet zo breed. Ik vind het totaal geen probleem om haar te trakteren op sushi en goede wijn op een terras. Ik ben me er wel van bewust dat ik het op een respectvolle manier moet brengen. Niet zo van: ik betaal wel even want jij hebt het niet breed. Dus ik zeg van tevoren iets als: laten we het leven vieren, en ik vind onze vriendschap zo fijn, ik neem je mee om een hapje te eten. Of: ik wil je graag trakteren, vind je dat oké?”
Het is natuurlijk niet de bedoeling dat trakteren de ander een ongemakkelijk gevoel geeft. De manier om dit te voorkomen is even simpel als lastig: erover praten. Financieel psycholoog Anne Abbenes: “Veel mensen praten niet graag over geld omdat we zijn opgevoed met het idee dat dit niet chic is. Maar juist door erover te praten, verdwijnt het taboe en kweek je begrip. Het is handig om te weten hoe jij en de ander tegen geldzaken aankijken, dat kan veel irritaties schelen. Trakteren moet immers wel leuk blijven.” ■

TIKKIE
Onderzoeksbureau Multiscope deed voor het tijdschrift Quest onderzoek onder duizend volwassen Nederlanders naar Tikkie-etiquette. Een van de voorgelegde vragen was: “Je gaat lunchen met een vriend en jij betaalt de rekening. Stuur je achteraf een Tikkie?” 40% van de mannen zou een betaalverzoek sturen, tegenover 54% van de vrouwen. Ouderen sturen minder snel een betaalverzoek dan jongeren. Van de 18- tot 34-jarigen zou 64% ‘waarschijnlijk’ of ‘zeker’ een Tikkie sturen nadat ze een lunch hadden voorgeschoten. Onder 50-plussers ligt dit percentage lager: 41%.

Weldoeners en hun welzijn

Canadese onderzoekers voerden een grootschalig onderzoek uit naar geld en geluk onder ruim 200.000 mensen in 136 landen. In 120 landen vonden ze een relatie tussen welzijn en het doen van giften. Ongeacht het inkomen bleek dat degene die meer weggeeft aan anderen gelukkiger is dan degene die zijn geld vooral besteedt aan zichzelf. Voor het meeste geluk zorgde het uitgeven van geld aan mensen met wie we een sterke band hebben, zoals de partner, goede vrienden en directe familieleden. Hebben we een minder sterke band met iemand, zoals een vriendin van een vriendin of een verre oom, dan draagt geven nauwelijks bij aan het geluksgevoel.

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden