Psychologie

Hoe creatief (om)denken je verder brengt

null Beeld Shutterstock
Beeld Shutterstock

Probeer af en toe eens anders te denken en doen dan normaal. Die creativiteit zou zomaar beloond kunnen worden met minder stress, fitte hersenen of gewoon een goed gevoel. En het mooie is: iedereen kan het leren.

Liesbeth SmitShutterstock

Een paar maanden geleden ging een bericht viral op LinkedIn. Het was van piloot Morris Ogg (30), die aan het begin van de coronacrisis zijn baan verloor. Daar zat hij dan, met een duur huurhuis in Amsterdam, geen werk én een studieschuld van meer dan een ton. Het was tijd voor plan B. Dat was een baan als bezorger bij thuisbezorgd.nl. Ogg: “De ene dag liep ik nog in een pilotenuniform, niet lang daarna racete ik in een oranje jas van adres naar adres.” Meerdere baantjes volgden, zijn vlieg-skills hield hij intussen bij in een vliegsimulator. Na veertien maanden kwam uiteindelijk het verlossende woord: Ogg kon weer als piloot aan de slag bij TUI. In een reactie op RTL Nieuws zei hij: “Ik heb geleerd dat dingen anders kunnen lopen dan je hoopt en dat je dan flexibel en creatief moet blijven. Daarom zal ik mezelf altijd blijven ontwikkelen.”

null Beeld

Nu was dit weliswaar een creatieve reactie op een noodgedwongen situatie van een hoogopgeleide piloot, maar daar is niet alles mee gezegd. Als de coronacrisis en met name de lockdowns ons iets hebben geleerd, is het wel het belang van creativiteit. Dat merkte ook bladenmaker Jessica van Zanten. “Iedereen sloeg aan het puzzelen, in de winkels waren de handwerkspullen niet aan te slepen óf uitverkocht. Mij hielp het ook om bezig te blijven, dus ik ging thuis bananenbrood bakken, ik schreef me in voor een online cursus schilderen en begon collages te maken. Daarbij merkte ik hoelang het geleden was dat ik lekker met mijn handen bezig was, net als op de knutselclub waar ik elke woensdag als kind naartoe ging. En ik ontdekte vooral hoeveel lichter ik me daardoor ging voelen, waardoor er ruimte ontstond in mijn hoofd.”

Toekomst

Dat creatief denken en doen goed is voor ons stresslevel, voor fitte hersenen zorgt en angstremmend werkt, is wetenschappelijk aangetoond. “A creative life is a healthy life”, zegt Harvard-hoogleraar Innovatie & Ondernemerschap Tony Wagner daarover in zijn boek Creating Innovators: The Making Of Young People Who Will Change The World (2012). Niet voor niets kijkt hij in dat boek uitdrukkelijk naar kinderen, jonge mensen én hun ouders. Volgens Wagner wordt onze creativiteit door school- en studiesystemen en hoge verwachtingen soms al vroeg de kop ingedrukt. Jammer, want onze toekomst hangt juist af van vernieuwende ideeën en andere manieren van aanpak, óók in ons persoonlijke leven.

Creativiteit is dus iets wat van jongs af aan moet worden gekoesterd en aangemoedigd. Het kan op latere leeftijd nog goed van pas komen. Dat merkte ook Petra van Dreumel (38). Vijf jaar geleden raakte ze betrokken bij een kettingbotsing, waarna ze noodgedwongen drie maanden rust moest houden. “Ik had een drukke baan bij een grote hotelketen, had net een kind gekregen en een huis gekocht. Ineens lag ik de hele dag naar het plafond te staren.” Die nare situatie pakte onverwacht positief uit voor Van Dreumel, toen ze besloot de tijd te gebruiken om na te denken over wat ze écht wilde met haar leven. “Ik had gelezen dat het veertig dagen duurt om jezelf een nieuw patroon aan te meten, dus heb ik een eigen programma gemaakt dat bestond uit een combinatie van wandelen, naar inspirerende podcasts luisteren en droedelen. In de kast vond ik een ongebruikt waterverfsetje waarmee ik ging experimenteren, daarnaast schreef ik elke dag mijn dromen op.”

Een van die dromen was illustrator en schrijver worden. Nog geen jaar later had ze dat bereikt via haar boek Van dromen naar doen (2019), waarin ze lezers handvatten geeft voor het vinden van een creatieve balans tussen hoofd en hart om een vervuld(er) leven te krijgen. De illustraties daarvoor maakte ze zelf, met behulp van haar waterverfsetje.

null Beeld

Veerkracht

Prachtig natuurlijk, maar let op: een creatief leven leiden heeft niets te maken met grote doelen halen of perfect willen zijn. Vaker gaat het om veerkracht, bewust aandacht aan jezelf geven en de wereld regelmatig door nieuwe ogen willen zien. “Iedereen kan het”, benadrukt Jessica van Zanten, die dit najaar op Instagram het platform ooak.creatives lanceert, samen met mede-bladenmaker en creative mentor Michèle Bevoort. “Ooak.creatives staat voor one of a kind en ieders unieke, creatieve talent”, zegt Bevoort. Tijdens de lockdowns woonde ze nogal klein, toch doopte ze elke dag een hoekje van haar eettafel om tot mini-studio. “Daar zat ik dan intuïtief te tekenen. Dat hoefde helemaal niet mooi te zijn, het ging erom dat ik bezig was en uit mijn hoofd ging.”

En precies dat ‘uit je hoofd gaan’ is de basis van wat in de psychologie ook wel flow wordt genoemd: een gemoedstoestand waarin we geluk ervaren omdat we geconcentreerd of intensief met iets bezig zijn. Daardoor kunnen we in bepaalde gevallen zelfs boven onszelf uitstijgen, sneller leren en nieuwe inzichten krijgen. “Maar niets móet, hoor”, zegt ook Petra van Dreumel. “Creativiteit draait vooral om aandacht aan jezelf geven. Alleen al door elke dag tijd voor jezelf in te ruimen via bijvoorbeeld een wandeling of meditatie zeg je eigenlijk tegen jezelf: ik ben óók belangrijk. De connectie die je op dat moment met je hart maakt, geeft weer helderheid en berusting. Zo maak je elke dag stapje voor stapje ruimte om dichter bij de mooiste en meest relaxte versie van jezelf te komen.”

null Beeld
null Beeld

Maak je druk (en los het probleem op)

In irritatie of ronduit woede zit vaak ook de noodzaak tot een oplossing verborgen. De uitvinder van het inkepinkje in de beschuitrol kwam bijvoorbeeld in actie nadat hij zich jarenlang had geërgerd aan beschuit dat hij maar niet uit de klassieke verpakking kreeg, waarna hij dat probleem zelf maar aanpakte. Ga dus vooral niet drammen bij irritatie, maar bedenk een oplossing en maak het er daarmee meteen voor iedereen aangenamer op.

null Beeld

Zing elke dag hardop

In een koor, op de fiets of onder de douche. Want hardop zingen geeft een unieke bijdrage aan onze emotionele ontwikkeling, het vergroot ons concentratievermogen, maakt vrolijk én het zou zelfs helpen bij traumaverwerking. Extra mooi: iedereen kan het! (Ja ja, ook voor alle zogenaamd valszingers die nu denken dat dat dus niet zo is…)

null Beeld

Vertrouw op ieders unieke talent

Ooit stelde een uitgever dat het niet uitmaakt of een onderwerp voor een boek al vaker is beschreven, want niemand doet iets precies hetzelfde als een ander. Daarbij gaat het er niet om dat het verhaal, die tekening of die podcast meteen de wereld in moet: scheppend bezig zijn is op zichzelf al een fijne manier om tot jezelf te komen. Ook leuk: verander eens van de vertrouwde vorm. Ga dus schilderen in plaats van schrijven, tekenen in plaats van praten of spreek de gedachten juist eens in via de dictafoon die op vrijwel iedere telefoon zit. Nieuwe technieken vragen nieuwe benaderingen, en dat kan nieuwe, waardevolle inzichten geven over jezelf.

null Beeld

Hanteer een vast dagritme

Hoewel het klassieke imago van ‘de creatieveling’ er eentje kan zijn van een woeste Salvador Dali-achtige nachtbraker in een schilderatelier is de voorwaarde juist: vroeg naar bed en vroeg opstaan om gezond van lijf en leden te blijven. Binnen dat vaste dagritme is de ochtend uitstekend voor een (korte) wandeling, een kleine meditatie of een zogenaamde ‘affirmatie’; een positieve gedachte die we, door ‘m hardop te herhalen, steeds meer gaan geloven. Daardoor gaat de hele dag er meteen frisser uitzien.

null Beeld

Gebruik alle zintuigen

Creatieve energie is levensenergie. Voelen, horen, ruiken, proeven, kijken en denken: gebruik alle zintuigen en wissel dat af. Doe dagelijks geheugenspelletjes, luister mooie muziek (of geniet bewust van de stilte), zet een diffuser met geurolie neer op de plek waar even wordt stilgezeten en kijk regelmatig naar een verre plek aan de horizon, bijvoorbeeld tijdens het autorijden: het verbreedt onze blik, letterlijk. Houd vooral ook een notitieblokje paraat (er bestaan watervaste voor onder de douche) en droedel, teken of schrijf daar gedachten in op. Zoek na een tijd of er een onderling verband te vinden is in die ‘gedachtenkronkels.’ Tien tegen één dat dat zo is.

null Beeld
null Beeld

Benader dingen andersom

Ga eens uit van het beste in plaats van het slechtste en probeer bijvoorbeeld het goede te zien in tegenslag, de mooiste kunst komt daaruit voort. Een voorbeeld is te vinden in Napels: daar is sinds kort het schitterende uitzicht vanaf een brug ook te ervaren via braille in de railing, voor blinden en slechtzienden. Kwestie van in kansen denken: als iets er nog niet is, betekent dat niet dat we het niet zelf kunnen creëren.

null Beeld

Ontdek andere ‘bubbels’

Familie, kinderen, vrienden, collega’s: ze vormen onze veilige bubbel, ook online. Dat is prima, maar andere mensen, alternatieve ideeën en soms zelfs compleet nieuwe werelden ontdekken kunnen onze wereld letterlijk openen. Hoe? Gedraag u als een toerist in eigen buurt of stad en ga naar binnen op plaatsen waar u altijd langsliep of knoop een praatje aan met een wildvreemde. Ook leesclubs, buurtwerk, lezingen en workshops zijn een begin, net als de sportschool.

null Beeld

Beweeg veel (en rust uit)

We hebben geen lichaam, we zijn een lichaam. Door beweging krijgt het hoofd de kans om even in pauzestand te komen. Dans, wandel, fiets, yoga en zwem (het liefst in de natuur) en probeer daar niet te veel extra prikkels bij te zoeken. De beste ideeën ontstaan vaak als we een beetje weg zijn geweest, bijvoorbeeld in slaap of bij het wakker worden. Rust is dan ook cruciaal in een creatief leven, letterlijk even lummelen zet ook (onbewust) de poorten naar creatie weer open.

null Beeld

Faal glansrijk (en heb plezier)

Falen hoort bij het leven en overkomt ons allemaal. Perfect hoeft niet, soms is creëren ook een kwestie van ontdekken dat het niet leuk is, of mooi, of in een keer goed voelt. Chimpansees houden bijvoorbeeld erg van waterverven blijkt uit onderzoek, maar na afloop kijken ze niet meer om naar hun ‘kunst’ omdat de activiteit belangrijker is dan het resultaat. Zo kunnen wij mensen er natuurlijk ook naar kijken. Creëren gaat om ruimte maken in uw hoofd en daardoor stap voor stap een nieuwe versie van uzelf te worden. Geef dus niet te snel op, of begin gewoon opnieuw met iets anders. Dat is meteen het laatste advies: begin vandaag nog. Met dat scrapboek of die workshop creatief schrijven. Met die geleide meditatie op YouTube of dat recept voor bananenbrood. Albert Einstein zei ooit: ‘Creativiteit is onze intelligentie die plezier maakt.’ Zo is het maar net.

Apps, websites & andere tips

Meditatie en affirmatie:

Apps Meditation Moments (betaald), Happify (deels gratis) en myaffirmations.org. Podcast That creative life (Sara Dietschy).

Websites:
omdenken.nl, sochicken.nl.

Boeken:
Big Magic, De kunst van creatief leven, Elizabeth Gilbert (2015), Steeds Leuker, Jelle Hermus (2017), The Artist’s Way, Julia Cameron (2020).

Workshops en lezingen:
theschooloflife.com, vrijeacademie.nl, home-academy.nl, petravandreumel.nl.

Op Instagram start ooak.creatives dit najaar met tips, workshops en uiteindelijk retreats voor een creatiever leven.

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden