PREMIUMZo lukt het jou ook!

In 7 stappen van je uitstelgedrag af

null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Foto’s inplakken, een boek schrijven, piano leren spelen: er is altijd wel iets wat je tegenhoudt om dat ene project af te ronden, of er zelfs maar aan te beginnen. Dat kan anders! Met deze zeven simpele stappen stel je nooit meer iets uit.

Nienke PleysierGetty Images

Iedereen heeft wel een lijstje met dingen die je altijd nog eens zou willen doen. Projecten die je wilt oppakken als het ooit rustig wordt en je zeeën van tijd hebt. Ja, dán… Dan ga je echt piano leren spelen, dat boek schrijven, die vijver aanleggen, van de rommelkamer een meditatiekamer maken of eindelijk je familiegeschiedenis uitpluizen.

Op dit soort to do-lijstjes staan dingen waar je als een berg tegenop ziet. Het digitaliseren van oude foto’s, om maar iets te noemen. Maar er staan ook diepe verlangens op, zoals een boek schrijven, waar je op de een of andere manier toch geen ruimte aan geeft. Zonde! Want stel je eens voor hoe groot de voldoening zal zijn als je een vinkje kunt zetten achter zo’n project.

Wonderlijk eigenlijk. Je weet wat het kan opleveren, je verlangt ernaar, en toch krijg je het niet voor elkaar. Het besef dat iedereen hier last van heeft, biedt misschien een beetje troost. Daarnaast zijn er handige tips en tricks om jezelf een duwtje in de goede richting te geven.

null Beeld

Directe beloning

Ook toen de mensheid nog niet werd afgeleid door Netflix, Instagram en Whats-App, vertoonden we uitstelgedrag. De Griekse filosofen Socrates en Aristoteles hadden er zelfs een woord voor: akrasia. Een toestand waarin je iets (niet) doet tegen beter weten in. Tegenwoordig noemen we het uitstelgedrag. Of, lekker chic, procrastinatie. Pro (voor) en crastinus (morgen) betekent zoiets als het vooruitschuiven van klusjes waar je tegenop ziet tot dat echt niet langer kan. Of toch nog langer. Vreemd gedrag, als je erbij stilstaat, maar voor het brein is het heel simpel. Dat waardeert namelijk een directe beloning meer dan een beloning in de toekomst. In de wetenschap wordt dit ‘tijdsinconsistentie’ genoemd. Zo kun je je voornemen om iedere maandagochtend te gaan hardlopen. Dat wil je graag omdat je er fitter/energieker/slanker van wordt, daarom maak je er een bewuste en rationele planning voor. Maar dan gaat de wekker op maandagochtend, het is tijd om te gaan hardlopen. Hoewel je je dat goede voornemen kunt herinneren, is de drang naar een beloning in het moment sterker. Dus: wekker uit en je nog eens omdraaien. We doen vaak datgene wat het beste voelt, niet wat daadwerkelijk het beste ís.

null Beeld

Hobbels nemen

Ondanks onze voorkeur voor een directe beloning zijn er manieren om deze valkuil te vermijden en wél die vinkjes achter je projecten te krijgen. Ze staan bijvoorbeeld in de praktische gids Maak het af die drummer, schrijver en vertaler Maria Postema samen met haar goede vriend Maarten Bruns (productontwikkelaar, schrijver en muzikant) schreef. Als doorgewinterde ‘makers’ leerden zij in de praktijk hoe ze de hobbels en hindernissen moesten nemen die een concreet eindproduct of project in de weg staan. Ze combineerden hun eigen lessen met die van onderzoekers en andere inspirerende makers tot een compact stappenplan zodat ook anderen die korte route kunnen nemen.

Hoewel Maria Postema genoeg maak-ervaring heeft, is uitstellen ook haar niet vreemd. “Ik blijf graag binnen mijn comfortzone. Ik weet wat ik kan en dat doe ik graag. Bij iets wat ik nog nooit heb gedaan zie ik meteen beren op de weg. Ik wil van tevoren zeker weten dat ik het kan, dat werkt nogal belemmerend.” Eigenlijk het tegenoverstelde van de uitspraak: ‘Ik heb het nog nooit gedaan, dus ik denk dat ik het wel kan’, die ten onrechte vaak aan Pippi Langkous wordt toegeschreven. “Ik heb mezelf regelmatig moeten vertellen dat ik veel meer kan dan ik denk. Een andere hobbel die ik heb moeten overwinnen, is dat ik minder perfectionistisch moest zijn. Ik moest mijn angst om te falen loslaten. Nu kan ik deze neiging zien als koudwatervrees. Want hoe vaker je gewoon iets doet en ervaart dat het lukt en leuk is, hoe makkelijker het wordt om dingen aan te pakken.”

null Beeld

Duidelijk doel

Terug naar de to-do lijst vol ongerealiseerde projecten. Voordat je vol goede moed begint met foto’s scannen, de tuin omspitten of de eerste zin van een roman noteren, is het volgens Postema belangrijk om het doel goed voor ogen te hebben. “Dit is de eerste en belangrijkste stap: helder krijgen wat je gaat doen en waarom.” Als je bijvoorbeeld een boek wilt schrijven, kun je van tevoren bedenken waarom je het gaat schrijven en wat je er uiteindelijk mee wil. “Je moet zo concreet mogelijk finetunen wat het gaat worden en wat je eruit wilt halen. Dat kan variëren van ‘plezier hebben’ en ‘andere mensen helpen’ tot ‘een boek in de winkel hebben liggen’. Heldere doelen geven je de motivatie die nodig is om door te gaan. Want de ervaring leert dat veel mensen enthousiast beginnen, maar vrij snel vastlopen. Jezelf eraan herinneren waarom je met dit project bent begonnen, houdt je aan de gang”, aldus Postema.

Een tweede belangrijk punt is tijd. Het meest gehoorde excuus om ergens niet aan te beginnen, is dat er geen tijd voor is. Onzin, zegt Postema. “Je hebt wel tijd, maar je maakt er geen tijd voor vrij. Het begint met jezelf de tijd gunnen om dit project op te pakken. Jezelf ervan overtuigen dat je het waard bent om iedere week een ochtend te besteden aan schrijven.” Volgens Postema hebben veel mensen last van het zogenoemde imposter syndroom, de angst om door de mand te vallen: wie ben ik om te denken dat ik dit kan? Als je daarmee worstelt, helpt het volgens haar om te focussen op je plezier in plaats van op het resultaat. Jij verdient het om tijd te besteden aan iets wat jou plezier oplevert. “Blok ook vaste tijden in je agenda, zodat je kunt zeggen: nee, dan kan ik niet, dat is mijn schrijfochtend.”

null Beeld

Over tijd gesproken; het gebrek aan een deadline is vaak een belangrijke reden waarom projecten voor jezelf niet afkomen, of waarom je er niet eens aan begint. Daarom zijn schrijvers en ondernemers Sanny en Marloes het Deadline Bureau begonnen. “Tussen droom en daad zit een deadline”, zeggen ze zelf graag. Bij het Deadline Bureau kun je, jawel, een deadline bestellen. Cabaretier Katinka Polderman beveelt het bureau aan op de website met de tekst: “Ik vind dit zo geniaal bedacht: het Deadlinebureau. Dat zijn mensen die je kunt inschakelen om je achter je kont aan te zitten zodat je wél je deadline haalt.” Het geeft aan hoe belangrijk het is om een punt te hebben om naartoe te werken. Maria Postema is het hier hardgrondig mee eens. “Je kunt ook jezelf een deadline stellen door bijvoorbeeld tegen vrienden en familie te zeggen: dan en dan nodig ik jullie uit om te komen eten in mijn nieuw aangelegde tuin. Of om met proeflezers af te spreken: dan en dan stuur ik je mijn boek.”

null Beeld

Sanne (42) stelde het maken van fotoboeken uit tot ze ontdekte hoe leuk het is.
“Ik heb drie kinderen en maak belachelijk veel foto’s van ze. Tot drie jaar geleden deed ik daar niks mee, op de babyboeken na dan. Al die foto’s op mijn laptop zorgden voor frustratie en schuldgevoel. Drie jaar geleden sprak ik met mezelf af dat ik in de kerstvakantie voor elk kind een boek zou maken van het afgelopen jaar. Het was een enorme klus, ik moest duizenden foto’s doorspitten en sorteren per kind, maar eenmaal bezig ontdekte ik hoe leuk het was. Het was een moment om stil te staan bij het afgelopen jaar, bij de ontwikkeling van ieder kind. In een week was het gepiept, nog een week later lagen er drie prachtige fotoboeken op de deurmat. Sindsdien doe ik dit elk jaar op een vast moment. Behalve dat ik mijn kinderen iets moois geef, geef ik mezelf ook de tijd om stil te staan en terug te blikken. Zo is een klus waar ik tegenop zag iets fijns geworden.”

In stukjes

Een derde belangrijk punt dat wordt besproken in Maak het af is structuur. Maria Postema: “Heel vaak lopen mensen vast omdat het project te groot is. In ons boek houden we dan ook een pleidooi dat we ‘Hak het monster in stukjes’ noemen. Verdeel je project onder in deelprojectjes, dan blijf je lekker bezig en loop je minder snel vast. Je ziet je project groeien terwijl je gestaag naar die eindstreep toewerkt. Ook levert het succesmomentjes tussendoor op.” Daar is je brein, dat zo lekker gaat op korte termijn-beloning, gek op.

Tot slot misschien wel de grootste les die Postema zelf heeft geleerd bij het realiseren van haar projecten: stop op tijd. “Voor mij was het belangrijk te beseffen dat iets nooit helemaal perfect is, maar dat het ook niet beter wordt door er eindeloos aan te blijven pielen. Het is vaak allang goed, dus durf ook te zeggen dat het klaar is.” Dan begint het grote genieten. “Bedenk een paar activiteiten die je wilt ondernemen om je behaalde succes te vieren. Dat hoeven geen buitensporige dingen te zijn. Ga uit eten, koop iets moois voor jezelf, ga een week lang elke avond in je nieuwe bad liggen, het maakt niet uit, als je maar goed stilstaat bij het feit dat jij een afmaker bent!” Of, om te eindigen met de simpele maar krachtige woorden van de Amerikaanse zakenvrouw en activist Sheryl Sandberg: ‘Af is beter dan perfect.’ Zo is het maar net.

null Beeld

Dolores (51) vond haar passie voor schilderen terug.
“Als iemand vroeg wat mijn hobby was, antwoordde ik altijd: schilderen. Maar in de praktijk maakte ik daar geen tijd voor vrij. Ik had goede verf, kwasten, een ezel, en toch deed ik er nooit wat mee, ook niet op mijn vrije dag. Ik vond het zo’n gedoe om alles uit te stallen en weer op te moeten ruimen. Toen bij mij in de buurt ateliers te huur kwamen, was het alsof ik wakker werd. Ik had gewoon een plek nodig waar ik naartoe kon om te schilderen, waar ik mijn rommel kon laten slingeren, een schilderij half afgemaakt kon laten staan! Voor mijn vijftigste verjaardag heb ik geld gevraagd om de eerste maanden huur te kunnen betalen en het is zo’n goede zet geweest. Al die tijd ontbrak het me gewoon aan een plek waar ik, even helemaal los van mijn huishouden en gezin, mijn creativiteit de vrije loop kon geven.”

null Beeld
  1. Begin met het eindbeeld in gedachten.
    Als je globaal weet waar je naartoe werkt, is het makkelijker te bedenken welke weg je kunt volgen om daar te komen. Visualiseer daarom het project.
  2. Bedenk wat het project je gaat opleveren.
    Dit geeft richting aan wat je gaat maken, maar zorgt ook voor behoud van motivatie onderweg.
  3. Hak het monster in stukjes.
    Bedenk welke klussen je moet opleveren om tot het gewenste eindresultaat te komen.
  4. Maak tijd vrij in de agenda voor het project.
    Probeer zo veel mogelijk vaste momenten aan te houden.
  5. Doe de klussen die direct het meest opleveren eerst.
    Zo kun je al snel de eerste vruchten plukken van het project.
  6. Af is beter dan perfect.
    Je hebt pas iets aan het maakproject als het af is en je het kunt gebruiken. Blijven rommelen in de marge maakt niet gelukkiger en vergroot de kans dat het project nooit de eindstreep haalt.
  7. Laat het project los en oogst de resultaten.
    Geniet met aandacht van wat je hebt verricht.

Bron: Maak het af, Maarten Bruns en Maria Postema € 20,- (Uitgeverij Business Contact)

Tekst: Nienke Pleysier | Beeld: Getty Images

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden