null Beeld

Kun je zelf kiezen met welk coronavaccin je ingeënt wordt? 

Woensdagochtend werd voor de allereerste keer het coronavaccin in Nederland toegediend. Het vaccineren is begonnen en de kans is groot dat jij over een tijd, of misschien wel binnenkort, ook aan de beurt bent.

Is de vraag of jij zelf mag kiezen welk coronavaccin je krijgt, al door je hoofd gespookt? Wij leggen uit hoe het zit.

Kiezen voor coronavaccin

Verschillende farmaceutische bedrijven hebben een coronavaccin ontwikkeld. Nederland heeft dan ook van een flink aantal bedrijven vaccins ingekocht: BioNTech/Pfizer, Moderna, AstraZeneca, CureVac, Janssen en Sanofi. Aan het begin van de week onthulde de Rijksoverheid een flowchart waarin inzichtelijk gemaakt werd wanneer er leveringen van deze vaccins worden verwacht en wanneer deze naar verwachting worden gebruikt.

Plan van de Rijksoverheid

Welke groep welk vaccin krijgt, daar heeft de Rijksoverheid dus al een plannetje voor. Zo krijgen de bewoners van de verpleeghuizen bijvoorbeeld het vaccin van Moderna of BioNTech/Pfizer volgens dit plan. Val jij in de grootste groep Nederlanders, namelijk die van 18-60 jaar zonder medische indicatie? Dan krijg je waarschijnlijk een vaccin van AstraZeneca, CureVac, Janssen of Sanofi toegediend.

Mag je kiezen?

Wat als je nou zelf wil kiezen welke van de vaccins je krijgt? Volgens een woordvoerder van het ministerie van Volksgezondheid kan dat niet. "Door experts van het RIVM wordt bepaald welk vaccin geschikt is voor welke doelgroep. Dat vaccin krijg je aangeboden. Het wordt geen keuzemodel. En je kunt ook niet zeggen: ik wacht even met 'mijn' prik, dan krijg ik later misschien nog een ander vaccin aangeboden", aldus de woordvoerder. Het weigeren van het vaccin mag wel, want ingeënt worden is niet verplicht.

Wat zijn RNA-vaccins?

Op 6 januari zijn we in Nederland begonnen met vaccineren. Op dit moment wordt dat alleen nog met het Pfizer-vaccin gedaan. Na het Pfizer-vaccin verschijnt het Moderna-vaccin als tweede op de Nederlandse markt. Deze twee vaccins zijn zogenaamde RNA-vaccins. Over deze RNA-techniek is ophef ontstaan, omdat deze techniek relatief nieuw is en snel is ontwikkeld. Mensen vragen zich massaal af hoe het werkt, of het wel veilig is en of er ook gekozen kan worden voor een ander vaccin zonder RNA. Dat laatste is dus niet mogelijk, maar we kunnen je wel uitleggen hoe een RNA-vaccin werkt.

Zo werkt het

Een veelgemaakte vergissing over het coronavaccin is dat het vaccin het coronavirus zou bevatten. Dat is niet zo, het RNA-vaccin bevat het coronavirus niet. Wel zitten er instructies (code) voor het maken van spijkereiwitten in, de uitsteeksels op de buitenkant van het coronavirus, in de vorm van RNA. Wanneer je lichaam dit toegediend krijgt, gaat het zelf corona-eiwitten ontwikkelen. Je immuunsysteem zal dit herkennen als indringer en antistoffen aanmaken.

Verschil met klassiek vaccin

Het verschil met een klassiek vaccin is dat wetenschappers daarvoor (stukjes van) virussen kweken in levende cellen. Dat is bij een RNA-vaccin juist niet het geval. Een RNA-vaccin kan veel sneller ontwikkeld worden dan een klassiek vaccin omdat er geen cellen of ander levend materiaal bij komt kijken. RNA-vaccins zijn relatief nieuw, maar niet gloednieuw. Deze techniek bestaat al zo'n 15 jaar.

Is het wel veilig?

Dat het vaccin zo snel ontwikkeld is, roept bij mensen twijfel op: is het dan wel veilig? Ja, er zijn namelijk een aantal redenen dat deze ontwikkeling zo snel is gegaan. Naast dat een RNA-vaccin sneller ontwikkeld kan worden dan een klassiek vaccin, is er ook veel tijd gewonnen door de proeven met het vaccin tegelijkertijd uit te voeren in plaats van na elkaar. Patricia Bruijning-Verhagen, kinderarts-epidemioloog bij het Universitair Medisch Centrum Utrecht, vertelt aan NEMO Kennislink: "Normaal gebeurt dat niet, omdat bedrijven enorm veel geld moeten investeren in iedere stap. Als bedrijf wil je niet het risico lopen om die investering te verliezen als blijkt dat de vorige stap niet succesvol was." Nu kon dit wel omdat er door overheden veel geld voor werd vrijgemaakt. Ook moeten we niet vergeten dat coronavirussen al langer bestaan en dat wetenschappers en farmaceuten er al eerdere onderzoeken naar hebben gedaan, waarop ze verder konden bouwen.

Kan het je DNA veranderen?

Onlangs stelde Emeritus hoogleraar Pierre Capel dat het RNA-vaccin je DNA kan veranderen. Daardoor ontstond ophef en veel mensen besloten door dit statement geen RNA-vaccin meer te willen. Toch blijkt dit statement grote onzin te zijn, laten veel experts in een reactie weten. Zo ook prof. Marjolein van Egmond, immunoloog aan het Amsterdam UMC, aan het RD: "Onzin. Ons DNA ligt in de celkern, een afgesloten compartiment. Als er informatie nodig is, maakt de cel daarvan kopieën in de vorm van RNA. Die komen buiten de celkern terecht, waar het wordt verwerkt en afgebroken. Eenrichtingsverkeer dus. RNA kan de celkern niet binnenkomen en daar het DNA veranderen. Dat zou ook heel gevaarlijk zijn. Er zijn altijd uitzonderingen in de biologie. Retrovirussen zoals hiv en hpv kunnen dat namelijk wél. Deze virussen hebben een enzym dat het RNA kan omzetten in DNA. Het coronavirus én het vaccin missen dat enzym. Zij kunnen dus onmogelijk je DNA veranderen.”

Zorgmedewerkers geven antwoord op de vraag: ‘Als ik aan de coronacrisis denk, dan denk ik aan…’

De mooiste berichten van Libelle in je mailbox ontvangen? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.

Bronnen: RD, Nemo kennislink, NRC, Radar. Beeld: iStock

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden