PREMIUMWaarom onterven soms een goed idee is

ONTERVEN: niet leuk, soms wel nodig. Zo pak je het aan

null Beeld

Een kind onterven, dat kán bijna niet. Toch is het soms nodig. Vanwege ruzie, een verslaving of omdat zorgkosten te hoog worden als een ziek kind ineens tonnen bezit. Zo voorkomt u dat de erfenis verkeerd terechtkomt.

Annemarie van Dijk

Onterven klinkt vreselijk, vindt Petra (62). Toch was het voor haar een weloverwogen beslissing. “Mijn dochter Josefien wil niets meer met me te maken hebben, schreef ze een paar jaar geleden in een brief. Haar vader en ik zijn gescheiden en ze trekt sindsdien steeds meer naar hem toe. Waarom Josefien het contact heeft verbroken, weet ik niet. Het maakt me enorm verdrietig, maar uiteindelijk ben ik ook pragmatisch: als ik geen deel mag uitmaken van jouw leven, zie ik niet in waarom jij na mijn overlijden mijn geld zou krijgen. Dus heb ik in mijn testament laten zetten dat zij geen recht heeft op haar erfdeel.”

null Beeld

Lossere familieband

Dertig jaar geleden maakte een notaris het één à twee keer per jaar mee dat iemand nabestaanden wilde onterven. Tegenwoordig krijgt 84% van de notariskantoren er gemiddeld eens per maand mee te maken. Dit blijkt uit onderzoek van onder meer de Vereniging van Familie- en Erfrecht Advocaten Scheidingsmediators (vFAS) en de Vereniging van Erfrecht Advocaten (VEAN). Ook notaris Mirjam Bos uit Grou, gespecialiseerd in familie- en erfrecht, merkt dat onterven toeneemt. “De belangrijkste reden daarvoor is dat er vaak lossere familieverbanden zijn door samengestelde gezinnen. Dat speelt als een van de ouders na de scheiding een nieuwe partner krijgt met wie het kind niet goed overweg kan, waarna hij of zij het contact verbreekt. Of als het kind een partner krijgt van wie de ouders bang zijn dat die hun geld over de balk zal gooien.” Een andere reden voor onterven is als het kind verslaafd is, schulden heeft of niet met geld kan omgaan. Of wanneer een kind verstandelijk beperkt is. Zodra dat kind veel geld erft, moet het een flink hogere eigen bijdrage betalen aan de instelling waar het verblijft.

null Beeld

Wel geld, geen spullen

Is het mogelijk om te zorgen dat een kind geen cent erft? “Je kind helemaal onterven kan niet”, vertelt erfrechtspecialist Henk Perrée van de Erfrecht Planners in Eindhoven. “Volgens de wet is je kind altijd je erfgenaam. Wie van de wet wil afwijken, moet een testament laten maken. Hierin wijs je een andere erfgenaam of erfgenamen aan, of je geeft aan dat je kind niet van je mag erven.” Toch kan een kind vanuit de wet altijd aanspraak maken op het minimale wettelijke kindsdeel. Dat heet ‘legitieme portie’ en is de helft van het bedrag dat hij of zij zou krijgen als er geen testament zou zijn. De legitieme portie is alleen een geldbedrag: de waarde van de erfenis plus schenkingen die de overledene bij leven heeft gedaan. Spullen van de overledene staan er dus buiten. Het onterfde kind is namelijk geen erfgenaam, maar verkrijgt enkel een legaat in de vorm van een geldbedrag. Perrée: “Een onterfd kind heeft vijf jaar de tijd om de legitieme portie op te eisen bij de erfgenamen of de executeur.” Dat gebeurt vaak, blijkt uit het vFAS-onderzoek: 87% van de onterfde kinderen doet dit binnen een jaar. “Wie dit niet doet, is óf niet op de hoogte van het overlijden, óf is zó gebrouilleerd met de ouders dat hij zegt: ik hoef hun geld niet.” Ouders hoeven de reden van onterving niet te vermelden in het testament. Mirjam Bos vraagt vaak wel of ze hun kind een brief willen schrijven met de uitleg van hun beslissing. “Die voeg ik bij het testament. Zo’n brief kweekt begrip bij het onterfde kind.”

Zo kan het ook: alternatieven voor onterven

null Beeld

Het klinkt leuk: je geld opmaken zodat er weinig overblijft voor het nageslacht. In de praktijk is dit nog een hele kunst, zegt Henk Perrée. “Zeker als er veel geld in je woning zit. Dan zou je je huis moeten verkopen en iets gaan huren zodat je het geld kunt uitgeven aan verre vakanties en dat soort luxe. Geld aan de andere kinderen schenken heeft niet veel zin omdat schenkingen meetellen bij de berekening van de legitieme portie van het onterfde kind.” Schenkingen zijn soms moeilijk te bewijzen, met name als andere kinderen bedragen contant hebben ontvangen, aldus Mirjam Bos. “Als er geen bewijs van is, is dit voor het onterfde kind lastig aan te tonen.”

null Beeld

Laat het kind in het testament een geldbedrag na ter grootte van de helft van het erfdeel – of eventueel iets meer. Dat komt vriendelijker over dan wanneer het zelf een beroep moet doen op de legitieme portie. Bovendien kan het kind tegen halvering van de erfenis geen bezwaar aantekenen omdat het bedrag even hoog is als de legitieme portie. “Het voorkomt ook discussies over de waarde van de erfenis”, aldus Mirjam Bos, die uit ervaring weet dat dit voor veel ruzie kan zorgen tussen het onterfde kind en de andere nabestaanden. “Zet er eventueel een bewindvoerder op die zorgt dat het kind verantwoord met het geld omgaat.” Een ander voordeel volgens Henk Perrée: als een kind een legaat krijgt, zit het niet aan de ‘verdeeltafel’. “Dat maakt discussies over wie wat krijgt makkelijker.”

null Beeld

Heeft een kind schulden of is hij of zij verslaafd, dan kan de ouder via het testament een bewindvoerder laten aanstellen. De zoon of dochter krijgt gewoon het erfdeel, de bewindvoerder beheert dit. Om de vijf jaar kan de erfgenaam door de rechter laten toetsen of hij of zij al in staat is om het vermogen zelf te beheren. Gaat het zwarte schaap niet akkoord met bewindvoering? Dan kan het de legitieme portie opeisen, waarna het bewind vervalt.

null Beeld

Als alleenstaande ouders trouwen met een partner die veel minder geld heeft, is ook een manier om de legitieme portie te verkleinen. Trouw dan wel in gemeenschap van goederen, raadt Mirjam Bos aan. “Laat dit bij de notaris vastleggen in huwelijkse voorwaarden. De helft van het vermogen komt vervolgens automatisch toe aan de nieuwe partner en is bij overlijden van de ouder geen deel meer van de erfenis.”

null Beeld

Om zeggenschap over de erfenis te houden, kunnen verschillende bepalingen worden opgenomen in het testament, zegt Henk Perrée. “Zoals de clausule dat alles wat het kind overhoudt van het normale erfdeel ná zijn of haar overlijden naar een goed doel of een andere erfgenaam gaat.” Dit heet een tweetrapsmaking. Een andere bepaling is de voorwaarde dat een kind eerst het eigen vermogen moet opeten en dan pas aan de erfenis mag komen. Mirjam Bos is hier geen voorstander van. “Je wil je kind daarmee echt dwarszitten. Dit zal ik ouders nooit aanraden.”

null Beeld

Een foefje buiten de nalatenschap om is een levensverzekering afsluiten, een soort overlijdensrisicoverzekering. Deze keert bij overlijden uit aan de andere kinderen. Mirjam Bos vindt deze methode discutabel. “Het kan worden gezien als een quasi-legaat. Als de onterfde ontdekt dat er een verzekeringsuitkering is, kan hij of zij alsnog aanspraak maken op een legitieme portie.”

null Beeld

Het is niet handig wanneer een verstandelijk of lichamelijk beperkt kind in een zorginstelling veel geld erft. Dit kind moet daarna dan veel meer betalen voor het verblijf in de instelling. Een mogelijke oplossing is het fondstestament, dat is een testament speciaal voor een kind met een zorgbehoefte. Perrée: “Een broer of zus wordt eigenaar van dat fonds en keert geld uit als het gehandicapte kind dit nodig heeft, bijvoorbeeld voor zorg.” Bovendien is hiermee nog iets geregeld: na de dood van het gehandicapte kind gaat het vermogen naar de andere nabestaanden zonder dat zij er opnieuw erfbelasting over moeten betalen. De andere erfgenamen waren immers al eigenaar van het fonds.

null Beeld

Wie onterving wil voorkomen, kan via mediation proberen om de relatie te herstellen. “Ik zit daarbij met beide partijen aan tafel: de ouder(s) én de zoon of dochter”, vertelt Mirjam Bos, die naast notaris ook nalatenschapsmediator is. “Zo probeer ik beide partijen verstandig met elkaar te laten praten. De emoties kunnen daarbij hoog oplopen, maar soms is er een mooie uitkomst.”

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden