null Beeld

PREMIUM

Sara eet (bijna) 100% plantaardig: “In het begin was ik heel streng voor mezelf. Nu laat ik de teugels soms een tikje vieren”

Ze was al 25 jaar vegetariër, maar het kon nóg diervriendelijker, vond journalist Sara Madou. Van vega stapte ze over op vegan. “Veganisme is geen dieet, maar een manier van leven.”

Redactie

De druppel was toen ik op mijn twaalfde de varkenshouderij van een familielid bezocht. Ik at al een paar jaar nog maar weinig vlees en vis, maar door wat ik daar zag, was het opeens héél duidelijk: ik wilde vegetariër worden. Inmiddels ben ik zesendertig, dus we hebben het hier over de jaren negentig: als ik geluk had, vond mijn moeder toentertijd in de dorpssupermarkt een eenzaam bakje met twee muffe groenteburgers. Gingen we uit eten, dan kreeg ik iets met gepaneerde kaas, een bak sla of hetzelfde als de rest, maar dan zonder vlees. Veel mensen vonden het raar (mijn oma: “Maar wat eet je dán?!”) en ik ontwikkelde standaardantwoorden op veelgestelde vragen: “Ja, kip is ook vlees” en: “Nee, er is niks mis met mijn gezondheid.”

Vitamine B12-tekort

Gaat het over een plantaardig dieet, dan gaat het vaak ook over vitamine B12. Deze vitamine heeft geen dierlijke, maar een microbacteriële oorsprong, die voorkwam in groente, fruit en water. Doordat we groente en fruit tegenwoordig goed wassen of schillen, gefilterd leidingwater drinken en volop bestrijdingsmiddelen gebruiken, krijgen we nog maar weinig B12 binnen. Zelfs aan veevoer wordt kobalt toegevoegd, omdat dieren anders ook een B12-tekort oplopen. Zuivel, eieren en vlees zijn indirect dus ook verrijkt, waar wij weer van profiteren. Eigenlijk is het logischer om het direct in de vorm van een pil te nemen dan via een hamburger of een glas melk.

Gelukkig werd het steeds makkelijker. Supermarkten kregen vegavriendelijke producten. Bij die van mij is het vega-schap net zo groot als dat van het vlees. Op menukaarten van restaurants kon ik vaker kiezen tussen gerechten, die gelukkig specifieker werden omschreven dan de mysterieuze klassieker: vegetarische schotel. Ik begon zelfs het idee te krijgen dat ik achterliep op het gebied van diervriendelijke diëten: vegan werd het sleutelwoord: geen eieren en kaas, geen leer en dierproefvrije make-up. Hoe vaker ik erover las, hoe beter ik dat begreep. In de bio-industrie is dierenleed aan de orde van de dag en plantaardig eten is, zo leerde ik, een belangrijke manier om onze aarde te redden van klimaatverandering. Maar wat betekent dat, een leven als veganist?

null Beeld

Aanstelleritis?

Stap voor stap schrapte ik dierlijke producten uit mijn leven, met wisselend succes. Zo vond ik het best makkelijk om geen leren schoenen en kleren meer te kopen. Steeds vaker kwam ik merken tegen die mooie producten uit plantaardig leer wisten te maken. Er bestaat zelfs ananasleer! De overstap naar plantaardige melk en yoghurt was ook een eitje, maar dat ook wol niet ‘mag’ en de meeste vegan chocolade puur is (ik ben dol op witte chocolade), maakte me minder enthousiast. Het eerste halfjaar was ik heel streng voor mezelf. Het was soms best ontmoedigend. Wijn bijvoorbeeld. Alleen biologische varianten zijn gegarandeerd vegan, andere wijnen kunnen zijn gefilterd met dierlijke producten.

null Beeld

Ander dieet?

Diëtist Maaike Boere: “Heb geduld! Veranderingen op dit vlak gaan nou eenmaal niet altijd even snel. Wees tevreden met kleine verbeteringen, werk stapsgewijs aan een gezondere levensstijl en accepteer dat je te maken krijgt met ups en downs. Dat hoort er nu eenmaal bij als je gezonder probeert te leven of wilt afvallen.”

Toen ik me beklaagde bij een vriendin die al een heel lang veganistisch leeft, zei ze: “Je kijkt er verkeerd naar. Veganisme is geen dieet dat je eventjes doet, het is een lifestyle.” Mijn primaire reactie was erom lachen. Dat klonk als aanstelleritis. Toch had ze wel gelijk. Het ís ook anders, omdat het doorsijpelt in veel meer aspecten van het leven dan alleen eetgewoonten. Voor mijzelf werd het een stuk gemakkelijker toen ik de teugels een tikje liet vieren: 100% vegetarisch en 90% vegan was óók prima. De wereld vergaat heus niet meteen als ik een kaaskroket eet. Met dat in mijn achterhoofd was het voor mij beter vol te houden, waardoor ik juist meer vegan keuzes ben gaan maken. Dat ging gelijk op met een enorme maatschappelijke groei op dit vlak: van shampoo tot kleding en van vegan bakkersproducten tot gezellige lunchtentjes. Plus: de supermarkten zagen in dat er heus geld te verdienen was met plantaardige producten. Onlangs kondigde Albert Heijn nog aan het vegan assortiment te gaan verdubbelen: kaas, minifrikadellen, kruidenboter, allemaal plantaardig. En Jumbo verkoopt tegenwoordig een vegan versie van feta, die niet van echt is te onderscheiden. Het is een sport geworden om nieuwe dingen te ontdekken. Laatst opende er bij mij in de buurt zelfs een speciale supermarkt, Vegan Fresco. Ik kreeg er bijna keuzestress van!

Allergisch of intolerant?

We lijken steeds minder te kunnen verdragen. Hoe zit dat?

Wat is het verschil tussen een intolerantie en een allergie? Bij een allergie reageert het afweersysteem heftig op bepaalde eiwitten, die ook wel allergenen worden genoemd. Is iemand allergisch voor pinda’s, dan is het pinda-eiwit een allergeen en gooit het lichaam antistoffen in de strijd. Er komt histamine vrij en dit zorgt weer voor irritaties aan de ogen, luchtwegen en huid. Bij intolerantie gaat het niet om een allergische reactie, maar het feit dat een bepaald enzym ontbreekt aan het lichaam. Mensen die lactose-intolerant zijn, maken het enzym lactase (dat lactose verteert) niet of te weinig aan. Door melk te drinken, ontstaan er klachten als winderigheid, verstoppingen en/of buikpijn.

Zijn we in de loop der tijd massaal intoleranter geworden op het gebied van voeding? In Nederland hebben naar schatting zo’n half miljoen mensen te maken met een voedselallergie. Dat aantal is de afgelopen twintig jaar verdubbeld, deels veroorzaakt door erfelijke veranderingen. Maar ook toename in gebruik van antibiotica, het feit dat jonge kinderen minder bewegen dan vroeger, meer chronische stress en veranderingen in onze voeding (zoals meer exotische en voorbehandelde producten) zijn veroorzakers.

Waar kun je allergisch of intolerant voor zijn? Voor zo’n beetje alles! Ook ‘gezonde ‘voedingsmiddelen, zoals aardbeien of paprika, kunnen een heftige reactie oproepen. De vijf meest voorkomende allergenen zijn: melkproducten, tarwe/gluten, noten/pinda’s, schaal- en schelpdieren en fructose.

null Beeld

Klimaatverandering

Lobke Faasen is plantaardig diëtist en heeft een missie: laten zien aan mensen dat een plantaardig eetpatroon niet alleen diervriendelijk en gezond is, maar ook goed voor de planeet. Want wat heb je aan een gezond lijf zonder een aardbol om op rond te lopen? Faasen: “Een plantaardig dieet is duurzaam en legt veel minder druk op de aarde. Dat de bio-industrie naar is en veel vlees eten slecht is voor je gezondheid, weten de meeste mensen wel. Minder bekend is het dat de keuzes die je op dit gebied maakt, ook enorme impact kunnen hebben op bijvoorbeeld klimaatverandering.” Ze ziet anno 2021 wél dat mensen steeds meer openstaan voor dit onderwerp: “Bijna iedereen weet wel zo’n beetje wat veganisme inhoudt, al is het nog niet mainstream. Je ziet nu twee stromingen: er is een groep die meer plantaardig wil leven vanwege het milieu en dieren, zij noemen zichzelf vaak veganist. Dit is meer een levensstijl en betekent dat je ook kijkt naar de kleding die je draagt en de verzorgingsproducten die je gebruikt. En je hebt een groep die het doet voor hun gezondheid, zij spreken vaak over een plantaardig dieet. Sommigen zijn strikt hierin, anderen minder. Wat mij betreft is elke stap winst. Leef je voornamelijk plantaardig, maar vind je kaas te lekker om achterwege te laten, dan neem je toch gewoon kaas? Als het gaat om het bijdragen aan een betere wereld, is iets beter dan niets.”

null Beeld

Supplementen

Hoe zit het dan met ons eigen lichaam? Missen we geen voedingsstoffen als we plantaardig eten? “Niet als het goed wordt aangepakt”, aldus Faasen. “Ik zie het heus weleens misgaan, maar dat komt bijna altijd doordat mensen alleen hun ongezonde gewoontes veganizen door vleesvervangers te kopen met een hoog zoutgehalte of met plantaardige mayonaise. Helaas is dat niet per definitie gezond. Groente, fruit en variatie zijn altijd belangrijk, of iemand nu soms, vaak of nooit vlees eet. Probeer dus af te wisselen qua gerechten en ingrediënten. Denk aan brood belegd met hummus en rauwkost, zoals komkommer, tomaatjes en kiemen, in plaats van altijd maar kaas. Dan maakt het niet uit of die kaas vegan is of dierlijk. Supplementen zijn prima, als het de juiste zijn. Vitamine D is sowieso slim, ook voor vleeseters, en B12 zou ik aanraden. Verder kun je alles uit voeding halen. Omega 3 zit bijvoorbeeld in vette vis, zoals zalm, maar wat lijnzaad of chiazaad in een bakje yoghurt is een goede plantaardige vervanger.”

Niet vegan, maar...

Er zijn ook andere diëten die nu veel gevolgd worden. Diëtist Maaike Boere licht er vier toe.

1. FODMAP-beperkt dieet

“Zelf liep ik jarenlang met darmklachten rond, tot ik dit probeerde. Veel vrouwen kampen met vergelijkbare klachten en hebben last van een opgeblazen gevoel. Zit het niet goed met je darmen, dan heeft dat vaak ook effect op je psyche en kan het somberte veroorzaken. Dit dieet werkt met vijf groepen van voor sommige mensen moeilijk verteerbare koolhydraatmoleculen. Disachariden, die in lactose zitten, maar ook oligosachariden, die onder meer in uien, knoflook en tarwe zitten. Een aantal weken worden ál deze producten weggelaten, om ze per groep weer toe te voegen in de weken erna. Zo wordt duidelijk wat de overgevoeligheid veroorzaakt. Het doel is dus niet zozeer afvallen, maar vooral om je darmen tot rust te brengen en prettiger in je vel te zitten. Zelf merkte ik na een week al het effect: minder buikpijn én ik voelde me een stuk vrolijker.” Meer weten? Lees FODMAP van Joyce Bijl.

2. Keto-dieet

“Een streng dieet waarbij je zeer beperkt koolhydraten tot je neemt, maar juist wel veel vetten en eiwitten. Populair bij diabetes-patiënten die van hun medicatie af willen komen, maar ook geschikt voor mensen die al jaren jojo’en en kampen met fors overgewicht. In dat geval kan Keto een belangrijke reset van het lichaam zijn.”
Meer weten? Het complete Keto-dieet van Dr. William Cortvriendt

null Beeld

3. Dash-dieet

“Overgewaaid uit Amerika, vooral voor mensen met een hoge bloeddruk, maar in wezen is het een nieuwe naam voor het zogeheten Mediterrane dieet. Oftewel: veel groente, fruit, mager vlees, granen en noten, maar weinig tot geen zout, suiker en rood vlees. Dit kan eigenlijk nooit kwaad om te proberen. Voor het officiële Dash moet je een speciaal dieet-plan aanschaffen, maar dat is nergens voor nodig.” maaikeboere.nl

4. Intermittent fasting

“Nieuw, dus onderzoeken naar de langetermijneffecten zijn er nog niet. Deze methode kan helpen om af te vallen, cholesterolwaarden te verlagen en het verouderingsproces af te remmen. De volgende drie variaties worden het meest gebruikt: 5:2, waarbij je 5 dagen normaal eet en 2 dagen maximaal 500 calorieën binnenkrijgt, 16:8, waarbij je per dag 8 uur eet en 16 uur vast, en een versie waarbij je om de dag vast. Het risico hierbij is dat je lichaam in de spaarstand schiet omdat je té weinig voedingsstoffen binnenkrijgt, dus ik raad aan om dit onder begeleiding te doen. Geschikt voor mensen die niet of slecht ontbijten, minder geschikt voor mensen met een druk gezinsleven of veel stress.” Meer weten? Intermittent fasting van dr. Ludidi

Tekst Sara Madou

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden