PREMIUMGELDZAKEN

Wat doet geld met vriendschap?

Werk/Geld Beeld Paper Art: Kayleigh Cornet. Fotografie: Sanne Tulp
Werk/GeldBeeld Paper Art: Kayleigh Cornet. Fotografie: Sanne Tulp

Na een etentje liever apart betalen, een vriendin die een lening niet terugbetaalt, uit zuinigheid dat dagje wellness samen afslaan. In een vriendschap kan geld soms voor ongemakkelijke situaties zorgen.

Amanda van SchaikPaper Art: Kayleigh Cornet. Fotografie: Sanne Tulp

Rijk is Lucie (52) nooit geweest, maar ze kon prima leven van haar inkomsten als freelance grafisch ontwerper. Sinds haar burn-out twee jaar geleden heeft ze een stuk minder te besteden. Haar karige portemonnee heeft een grote weerslag op haar vriendschappen. “Op vakantie gaan kan ik me niet veroorloven. Ik zou dolgraag met mijn meer vermogende vriendin een reis maken, maar helaas. Dus gaat zij met iemand anders.”

Het inkomensverschil speelt ook op tijdens etentjes. “Vrijwel altijd neem ik het goedkoopste gerecht en een enkel drankje – ik drink geen alcohol. Mijn vriendinnen bestellen meerdere gangen en de wijn vloeit rijkelijk. Aan het eind van de avond wordt de rekening gesplit. Meestal betaal ik zonder morren, want ik wil dan geen zeikerd zijn. Maar in mijn hoofd mor ik volop, want ik betaal dan eigenlijk voor de rest. Ik heb eens vijftig euro neergelegd voor een soepje en een kop thee.”

Samen uitgeven

Op het eerste gezicht is geld nou niet iets wat met vriendschap te maken heeft. Je beste vriendin is je beste vriendin om wie ze is, niet om wat ze verdient. Maar vergis je niet, koopkracht bepaalt in hoge mate met wie we omgaan. Beate Volker, socioloog en professor aan Universiteit Utrecht, legt uit waarom dit zo is: “Uit tal van onderzoeken komt naar voren dat vrienden op elkaar lijken. Ze hebben ongeveer dezelfde leeftijd, achtergrond én hetzelfde niveau van opleiding en welvaartsniveau. Mensen maken makkelijker contact met gelijkgestemden, want dit voelt veilig en vertrouwd. Het komt niet vaak voor dat er structureel grote verschillen zijn op het gebied van geld. De kans dat je elkaar tegenkomt is ook klein. Heb je veel te besteden, dan kom je op andere plekken dan mensen met lagere inkomens.”

Maar in de loop der tijd kunnen er wel verschillen ontstaan. Twee schoolvriendinnen bewandelen een heel verschillend carrièrepad: de een wordt jurist, de ander werkt in de thuiszorg. “Ook door een scheiding of werkloosheid kunnen bestedingspatronen uit elkaar gaan lopen”, zegt Volker. Dat verschil in financiële draagkracht hoeft geen probleem te worden voor vriendinnen. Maar onderschat de impact ervan niet, weet econoom en auteur Erica Verdegaal: “Aan geld kleeft een aanzienlijk sociaal aspect. Want we geven het vaak samen uit: een ontspannen dagje spa, een drankje op het terras, gezamenlijk een cadeau kopen voor die jarige vriendin. Onderzoek laat zien: zodra de welvaart van vrienden uiteen gaat lopen, verwatert het contact.”

Sylvia (48) leende geld aan een vriendin en betaalde daar een hoge prijs voor.

“We waren tien jaar bevriend toen ze me een mail stuurde: ‘Ik vind het heel moeilijk om te vragen, maar ik heb drieduizend euro nodig om mijn rekeningen te betalen. Ik betaal je binnen twee jaar terug, want dan komt er een spaarrekening vrij waarop mijn geld nu vaststaat.’ Ik kon het missen, dus ik maakte het geld over. En toen hadden we het er niet meer over. Tot ik twee jaar daarna op Facebook steeds allemaal foto’s voorbij zag komen van het goede leven, terwijl ze het geld nog niet had terugbetaald.Ik vroeg wanneer ze de lening zou terugbetalen en toen begonnen de smoesjes. Ze begon me te ontwijken, reageerde niet op mijn berichten en blokkeerde me uiteindelijk zelfs op Facebook.Ik belde en mailde, maar kreeg geen reactie. Dit deed me veel pijn. Waarom praatte ze niet met me? Had ze behalve geld problemen nog andere problemen? Ik wist het niet, want ze negeerde me volkomen.Uiteindelijk heb ik haar gemaild: als je de lening niet terugbetaalt, neem ik contact op met je man. Ze mailde terug dat ik harteloos was. Prima, dacht ik. Ik was er klaar mee. Als ze eerlijk was geweest, had ik kunnen helpen. We hebben een terugbetalingsregeling afgesproken en dat was het dan. Overigens heeft het me niet negatief beïnvloed in hoe ik kijk naar geld lenen aan vrienden. Ik zal ook nooit tegen iemand zeggen dat dit een slecht idee is, ik blijf graag geloven dat de meeste mensen anders zijn.”

Sfeerdemper

Lucie is hier bang voor. “Ik krabbel langzaam uit mijn financiële malaise, maar het voelt nog steeds alsof ik een enorme achterstand heb op mijn vrienden. Ik pas me meestal aan, want ik wil niet buiten de boot vallen en ook geen spelbreker zijn.” Een vriendin heeft weleens aangeboden om voor haar te betalen. “Heel lief bedoeld, maar dat was echt vernederend”, vindt Lucie. “Want vriendinnen horen gelijkwaardig te zijn en dit versterkte juist mijn minderwaardigheidsgevoel.” Lucie vindt het moeilijk om aan haar vrienden toe te geven dat ze niet altijd mee kan komen: “Ik heb weleens gezegd dat ik de rekening niet wil splitten, maar dat vergeten ze steeds. Ik blijf niet aan de gang: ik wil niet telkens weer benadrukken dat ik een financiële loser ben en het is toch een sfeerdemper.”

Geld is een heikel onderwerp in een vriendengroep, beaamt Volker: “We zijn bang voor sociale uitsluiting. We willen erbij horen en door aan te geven dat je veel meer verdient of vaker krap bij kas zit dan je vrienden, benoem je dat je anders bent. Dat willen we niet, want dat kan tot afwijzing leiden.”

Privékwestie

Praten over geld doen we in Nederland sowieso liever niet. Volker: “Dat zit in de cultuur: geld vinden we een privékwestie. Wat we verdienen, wat op onze bankrekening staat: dat gaat niemand iets aan en het is niet chic om over geld te praten. Daarom is het zo ongemakkelijk om dat wel te doen. Terwijl praten over belangrijke dingen – zoals problemen met geld – juist tot verdieping van de vriendschap kan leiden.”

Niet alleen hoeveel je hebt, ook hoe je omgaat met je geld speelt een rol in vriendschap. Die opvattingen worden gevormd in onze jeugd, licht econoom Verdegaal toe: “Ouders en omgeving geven een bepaald beeld van geld mee aan kinderen en die nemen dat over. Wie opgroeit in een omgeving waar vaak ruzie was over geld kan gaan denken: geld leidt tot problemen, ik wil hier niks mee te maken hebben. Wie opgroeide met zuinigheid en sparen, zal dat vaak ook doen. Hoe we denken over geld is een belangrijk onderdeel van hoe we ons leven leiden en dat werkt door in vriendschap. Als de ene vriendin heel vrijgevig is en de ander een vrek, is dat een recept voor ergernis.”

Daar kan Evelien (41) over meepraten: “Mijn beste vriendin kende ik sinds mijn zestiende en we deden alles samen. Zij was altijd zuinig met geld, want ze werkte niet en leefde van haar studiefinanciering. Dat was prima. Toen we allebei een gezin hadden, werd dat anders: ze kwam de deur nauwelijks nog uit. Niet omdat ze zo’n huismus was, maar omdat ze alles buiten de deur te duur vond. Als ik voorstelde om samen uit eten te gaan, zei ze dat ze geen geld had. Terwijl dat eigenlijk wel meeviel: haar vriend ging wel weekendjes weg met zijn vrienden. Ze wilde simpelweg geen geld besteden aan leuke dingen doen met mij.”

En bedankt

Uiteindelijk luidde een doosje Merci het eind van de vriendschap in. Evelien: “Voor mijn veertigste verjaardag gaf ik een groot feest. Zij kwam ook en had een doosje Merci voor me meegenomen. Het ging me niet eens om de waarde van haar cadeau, maar dit was wel de druppel: ze had niet eens de moeite genomen voor een écht cadeau. Ik was er klaar mee, ik deed altijd wel mijn best voor haar. Ik nam geen contact meer met haar op en dat beviel haar blijkbaar wel, want ik hoorde ook niets van haar. En zo bloedde onze vriendschap dood.”

Professor Beate Volker vindt het ontzettend jammer als geld een wig tussen vriendinnen drijft. “Natuurlijk, je moet een vriendschap niet koste wat kost proberen te behouden en verschillen kunnen onoverkoombaar zijn”, zegt Volker. “Maar realiseer je wel dat goede vrienden niet altijd makkelijk te vinden zijn. Je moet elkaar tegenkomen, de klik moet er zijn. Een goede vriendin is van onschatbare waarde: vriendinnen geven liefde, steun, bevestiging en erkenning.”

Sigrid (46) heeft een extreem rijke vriendin.

“Mijn vriendin runt haar eigen bedrijf en haar man komt uit een rijke familie. We kennen elkaar al zo lang dat ik meestal vergeet dat ze zo welgesteld is, maar indirect heeft haar vermogen wel invloed op onze vriendschap. Zij heeft gewoon een heel ander leven dan ik. Er is altijd geld, zij hoeft niet te kiezen als ze iets koopt, ze organiseren grote feesten en gaan altijd luxe op reis. Als wij op vakantie gaan, kiezen we heel zorgvuldig een leuk, maar betaalbaar huisje uit. Ze realiseert zich niet altijd dat ik minder geld kan uitgeven: de taxi nemen, eersteklas reizen, duur uit eten. Toch ben ik niet jaloers, omdat ik zie hoeveel druk rijkdom op je kan leggen. En ik weet dat zij weer andere zorgen heeft, zoals dat haar gezin beveiligd moet worden. Ik focus altijd op de aspecten van onze vriendschap die ons verbinden. We kennen elkaar al vanaf de middelbare school, hebben lief en leed gedeeld en ze is gewoon een lief en leuk persoon. Ze is heel nuchter, ze schept nooit op en deelt ook veel van haar rijkdom. Ze heeft weleens een deel van ons verblijf in een duur hotel betaald waar zij graag naartoe wilde en soms logeren we in een van haar huizen, met binnen- en buitenzwembad en heerlijk zachte bedden. Ik waardeer die luxe enorm, maar onze weekendjes weg zijn me vooral dierbaar omdat we dan de tijd hebben om eens goed bij te kletsen.”

Mond open

Wil je voorkomen dat geld gedoe oplevert in vriendschap, dan zit er maar een ding op: je mond opentrekken. Volker: “Als je merkt dat geld jullie relatie beïnvloedt, praat er dan over: wees eerlijk en geef de ander de kans om haar kant van het verhaal te doen. Maak ook duidelijk wat het effect van haar gedrag is op jou. Het is zonde als geld de vriendschap kost.” Evelien praatte er niet over, maar denkt niet dat een goed gesprek de vriendschap had gered. Evelien: “Die zuinigheid zit in haar, zo is ze gewoon en ze gaat niet veranderen.”

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden