psychologie

Wat meer compassie graag, daar wordt iedereen beter van

null Beeld Josselin Bijl
Beeld Josselin Bijl

Ja, we benne op de wereld om mekaar om mekaar, te hellepe niewaar. De tekst van deze meezinger mag dan een halve eeuw oud zijn, het is nog altijd actueel én waar. Misschien wel meer dan ooit.

“Als je wil dat anderen gelukkig zijn, beoefen compassie. Als je zelf gelukkig wil zijn, beoefen compassie.” Meer woorden maakt de Dalai Lama niet vuil aan het belang van medeleven. Dat zijn gevleugelde uitspraak geen holle belofte is, hebben talrijke onderzoeken bewezen. Daaruit blijkt bijvoorbeeld dat in een werkomgeving waar een vriendelijke, behulpzame sfeer hangt, minder burn-outs voorkomen en de arbeidstevredenheid hoger is. Ook is aangetoond dat patiënten die omringd zijn door liefhebbende zorg sneller herstellen en dat schoolkinderen beter leren en samenwerken als er in de klas aandacht is voor mededogen en barmhartigheid. Daarnaast weten we dat compassie stressbestendiger maakt, het immuunsysteem versterkt en voor een positieve levenshouding zorgt. Verder leidt het tot een verdieping van sociale contacten, een groei in vriendschappen en gaat het eenzaamheid te lijf. Genoeg redenen dus om ons vermogen tot gevoel voor de medemens een slinger te geven en de wereld om ons heen met meer belangstelling en betrokkenheid te benaderen. Deze zes tips helpen daarbij.

1. Heb er oog voor

We zien onszelf misschien niet direct als een moeder Teresa die zich inzet voor iedereen die dat nodig heeft. Toch is de kans groot dat we zonder erbij stil te staan al allerlei aardige dingen voor mensen in onze omgeving doen. Ongevraagd het lievelingskostje van een gezinslid op tafel zetten als diegene een zware dag heeft gehad. Een kopje thee drinken bij een bejaarde buurvrouw die zelden bezoek krijgt. Een bos bloemen langsbrengen bij een zieke vriendin. Dat doen we vaak zonder erbij na te denken, maar het zijn wel degelijk daden van compassie. Medemenselijkheid uiten kan dus moeiteloos gaan. Een goede reden om naasten nog wat vaker te trakteren op een belangstellend appje of om even een boodschap voor iemand te doen.

null Beeld

Lief voor jezelf

Een van de grootste belemmeringen in het tonen van compassie voor anderen is een gebrek aan compassie voor onszelf. Want hoe kun je oprecht oog hebben voor de ellende van anderen als je alleen je eigen ellende ziet? Wanneer negatieve gedachten over hoe we altijd alles verkeerd doen de overhand dreigen te nemen, is het hoog tijd voor een dosis zelfcompassie. Dat betekent dat we aardig en begripvol mogen zijn ten opzichte van onszelf en onze imperfecties. Dat we ons mogen realiseren dat we net als iedereen soms fouten maken, doelen niet bereiken, ons alleen voelen, problemen hebben in relaties, ga zo maar door. We mogen beseffen dat we mens zijn. Dat helpt om ook medeleven voor anderen te voelen.

2. Vergroot de actieradius

Een volgende stap is om deze kleine acties uit te breiden in de omgang met onbekenden. Zoals Henny (37), die ooit in een cursus leerde dat geven niet alleen de ontvanger een geluksgevoel bezorgt, maar de gever net zo goed. Immers: als de een zijn hart opent, opent de ander dat meestal ook. “Sindsdien maak ik er een gewoonte van om zomaar aardige dingen te doen voor anderen”, vertelt ze. “Op de fiets glimlachen naar een tegenligger, de deur bewust openhouden voor iemand die binnenkomt bij de bakker, of een vreemde een welgemeend compliment geven. Het zijn simpele gebaren die toch op dat moment de verbinding en het contact geven waar we allemaal blij van worden.” Inspiratie haalt Henny van de website randomactsofkindness.org, vol compassievolle ideeën. Zoals de caissière oprecht begroeten of iets lekkers meenemen voor de schoon­makers op kantoor.

3. Zie de ander als mens

Nu we goed op weg zijn met compassievol handelen ten opzichte van mensen die dat volgens ons verdienen, is het belangrijk om in te zien wat ons soms belemmert in het tonen van medeleven. Want waarom stoppen we die zwerver op het station niet een paar euro toe? Waarom weigeren we die onsympathieke winkelier te ondersteunen met een aankoop, al vermeldt een mededeling op het raam dat hij onze steun hard nodig heeft? Waarschijnlijk omdat we van oordeel zijn dat zij hun ellende zelf hebben veroorzaakt en daar dus ook zelf de consequenties van moeten dragen. Terwijl zij net zo mens zijn als wij allemaal, met een verhaal over hoe ze in deze situatie zijn beland. “We doen snel aannames zonder te weten wat de reden achter iemands omstandigheden is”, weet ook Karin (65). Via beautybank.nl verbindt zij mensen met onvoldoende financiële middelen met professionele kappers, schoonheidsspecialisten en stylisten om ze weer te laten stralen. “Door bijvoorbeeld ontslag, scheiding of ziekte zijn onze cliënten in geldproblemen gekomen. Nu willen ze hun leven weer op de rit krijgen. Een knipbeurt, beauty­behandeling of kledingadvies geeft hun eigenwaarde en zelfvertrouwen een boost. Soms is dat net het duwtje dat ze nodig hebben.”

null Beeld

Goed voor de groep

“Mensen zijn groepsdieren, het zit in ons om met anderen mee te leven en ze te steunen”, zegt Hende Bauer. In het Centrum voor Mindfulness in Den Haag geeft zij compassie-trainingen. “Doordat jij mij helpt als ik problemen heb en ik jou als jij problemen hebt, wordt onze band sterker. Met als gevolg dat we het als groep beter doen en onze kans op overleven toeneemt. Die noodzaak was in vroegere tijden misschien groter dan nu, maar nog steeds kunnen we niet zonder verbinding. Contact met anderen zorgt dat we ons als mens gezien voelen, dat we weten dat we meetellen en ertoe doen. Daarom bezorgt compassie zowel de gever als de ontvanger een fijn gevoel. Daarnaast helpt erkennen dat we allemaal soms pijn hebben en lijden om elkaar vooral als mens te zien. Zo overstijgen we de verschillen. Vroeger zorgde dat ervoor dat we het als groep beter deden, nu zorgt het dat we het als samenleving beter doen.”

4. Herinner je eigen ellende

Was het niet de positieve aandacht die we zelf ontvingen in moeilijke tijden die ons op de been hield? Vriendinnen die op de stoep stonden met een maaltijd na het overlijden van een dierbare. Collega’s die aanboden om werk over te nemen na een ziekmelding. Familieleden die een inzamelingsactie hielden voor een nieuwe wasmachine toen er even geen geld was. Denken aan die aardige daden helpt om compassie op te brengen voor anderen. Dat kan weer uitmonden in een simpel er voor elkaar zijn, zoals in het Gelderse Brummen. “Met Stichting Onze DROOM creëerden we een ontmoetings­plek voor iedereen die behoefte heeft aan gezelschap en een luisterend oor”, vertelt initiatiefnemer Sonja (66). “Het leidde ertoe dat mensen die elkaar hier bij een kop koffie, een maaltijd of activiteit hebben leren kennen nu samen naar het ziekenhuis gaan of een boodschap voor elkaar doen. Hoe goed zulk contact doet, bleek tijdens corona. Iedereen was zó blij om elkaar te zien toen we weer open mochten!”

null Beeld
  • Voor boeddhisten is compassie een van de belangrijkste kwaliteiten die een mens kan ontwikkelen. Ze hebben er een speciaal soort meditatie voor: metta. Deze kan ook niet-boeddhisten helpen om anderen met meer medeleven tegemoet te treden.
  • Ga zitten of liggen met ogen dicht en ontspan.
  • Breng de aandacht naar het hart en de liefdevolle vibraties die daarvan uitgaan.
  • Spreek hardop of stil vanbinnen de volgende mantra uit:
    Dat ik gelukkig mag zijn.
    Dat ik gezond mag zijn.
    Dat ik veilig mag zijn.
    Dat ik vredig mag zijn.
    Dat ik vrij mag zijn van lijden.
  • Neem nu iemand in gedachten die dichtbij staat, zoals een partner, kind of familielid. Herhaal de mantra voor hem of haar. Dat jij gelukkig mag zijn. Dat jij gezond mag zijn. Dat jij veilig mag zijn. Dat jij vredig mag zijn. Dat jij vrij mag zijn van lijden.
  • Verbreed nu de focus naar alles en iedereen: Dat alle wezens gelukkig mogen zijn. Dat alle wezens gezond mogen zijn. Dat alle wezens veilig mogen zijn. Dat alle wezens vredig mogen zijn. Dat alle wezens vrij van lijden mogen zijn.

5. Geloof in mogelijkheden

Een beautybank, ontmoetingsplek of poëziecafé waar gelijkgestemden hun liefde voor gedichten kunnen delen, zoals Amanda (37) wilde opzetten, is er niet zomaar. “Ondanks mijn enthousiasme wist ik in het begin niet hoe ik dat moest aanpakken, of er behoefte aan was, of het zou lukken. Dan dacht ik aan wat Mahatma Gandhi ooit zei: dat je zelf de verandering moet zijn die je graag ziet. Want als je het niet probeert, zul je nooit weten wat er allemaal uit jouw idee kan voortkomen.” Soms is een rotsvaste overtuiging nodig dat we in staat zijn om iets tot stand te brengen. Het poëziecafé is er gekomen, en het werd een succes.

6. Besef wat het oplevert

Het uiteindelijke resultaat is niet eens het belangrijkste. Waar het om gaat, is het fijne gevoel dat vriendelijkheid en behulpzaamheid een ander bezorgt. Dat we daar van alles voor terugkrijgen, is vervolgens mooi meegenomen. Zo is Marlies (48) een wandelend voorbeeld van sociale betrokkenheid. Ze maakt gratis lunches voor buurtbewoners, geeft kosteloos stoelmassages aan mensen die dat niet kunnen betalen en rijdt een bus met ouderen om hen een leuke dag te bezorgen. “Ik help anderen waar ik kan. Het resultaat is een blije reactie waar ik zelf ook blij van word. Ik verwacht geen tegenprestatie, maar heb gemerkt dat hulp me van alle kanten wordt aangeboden als ik die zelf nodig heb.” Dat compassie niet alleen geven is, maar dat het ook iets oplevert, is iets wat we best mogen beseffen. Het zorgt er namelijk voor dat we nóg meer medeleven gaan tonen, en daarvan heeft de wereld nog lang niet genoeg. ■

Gewoon dóén

Compassie, medelijden, empathie: allemaal hebben ze te maken met oog hebben voor iemand die het zwaar heeft. Toch is er een verschil. Want terwijl medelijden de ander een beetje als slachtoffer neerzet – wat zielig dat de buurvrouw haar man heeft verloren – zorgt empathie dat we haar pijn bijna zelf ervaren: ze moet zich wel echt ongelooflijk verdrietig en verslagen voelen. Juist dit gevoel zorgt dat we ook in actie komen en een lief kaartje in de bus doen. Vanuit de wens om haar lijden te verzachten, voegen we de daad bij het woord.

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden