PREMIUMMaar wat vóel je dan?

Zo krijg je je zwijgzame man aan de praat

null Beeld Stocksy
Beeld Stocksy

Daar zit hij weer, voor de tv of verdiept in de krant, en praten over wat hij voelt: ho maar. Dat is niet alleen lastig, maar ook ongezond. Hoe krijg je je partner zo ver dat hij zich (een beetje) in de kaart laat kijken?

Resi LankesterStocksy

Het was Yvonne Kroonenberg die jaren terug het fenomeen man kort en bondig samenvatte met haar boektitel: Het zit op de bank en het zapt. Gelukkig is aan de meeste mannen meer lol te beleven, maar toch, volgens Rinske (44) is de typering treffend. “Als mijn vriend ’s avonds thuiskomt, praten we tijdens het eten over onze dag. Hij heeft veel stress op zijn werk, dus hij vertelt dan vaak verontwaardigd wat collega X of Z nu weer deed of zei. Op een gegeven moment begon ik me te realiseren dat hij veel praat, maar eigenlijk niet veel zégt. Hij vertelt niet wat hij zelf voelt of ervaart bij bepaalde situaties. Zelf ben ik sinds corona veel bezig met mijn persoonlijke ontwikkeling, dus ik vraag tegenwoordig een beetje door: wat deed dat met je? Wat maakt dat je die chef zo vervelend vindt? Daar heeft hij niet echt een antwoord op. ‘Ja gewoon, het is gewoon belachelijk’, zegt hij dan bijvoorbeeld. Als ik doorga raakt hij geïrriteerd, dus dat doe ik nog maar zelden. Ik mis diepgang in onze gesprekken. Soms twijfel ik of we wel bij elkaar passen. Misschien ben ik hem ontgroeid.”

null Beeld

Niet huilen, niet twijfelen

Sociaal psycholoog en relatietherapeut Pieternel Dijkstra kent dit soort verhalen. Ze wijst erop dat mannen en vrouwen nu eenmaal verschillen, van nature én door opvoeding. “Het ‘nature-deel’, de genetische kant, is complex. Maar kort door de bocht kun je zeggen dat mannen emotioneel vaak wat stabieler zijn dan vrouwen. Mede door het ontbreken van een sterke hormonale cyclus ervaren ze minder ups en downs. Alleen al daardoor zullen ze minder behoefte voelen om te praten.” Opvoeding en maatschappij spelen volgens haar zeker ook een rol. Met name mannen van veertig-plus hebben vaak nog ‘klassieke’ mannelijke waarden meegekregen: niet huilen, niet twijfelen, sterk en onaantastbaar zijn. Heel anders dan veel tieners en twintigers van nu, die zonder blikken of blozen naar een coach gaan en aan yoga en meditatie doen, is die oudere generatie mannen veelal ‘extern gericht’, zoals Dijkstra het noemt. “Als hen iets raakt, ervaren ze woede of irritatie die naar buiten is gericht. Het ligt aan de collega, de buurman, die andere weggebruiker. Vraag je ze naar zachte emoties zoals verdriet of angst, dat wat zich vanbinnen afspeelt, dan weten ze het soms gewoon niet. Ze herkennen of erkennen die emoties niet.”

null Beeld

Francesca (37) had een partner die juist heel veel wilde praten.
“Ik leerde Thomas kennen toen ik begin dertig was. Wat hadden wij diepe gesprekken en wat was hij open, hij kende zichzelf echt! Ik wist zeker: dit is mijn man. Maar na een paar jaar hadden we steeds vaker aanvaringen, want álles werd besproken. Zelfs als ik mijn koffiekopje iets te hard neerzette, hadden we een eindeloos gesprek omdat hij vermoedde dat er iets speelde. Als ik dat ontkende, ging hij doorvragen tot ik zo geïrriteerd was dat hij daarin zijn gelijk zag. Al met al werd het mij te ingewikkeld. We zijn met een klap uit elkaar gegaan en ik heb een maand lang uitgeput op de bank gelegen. Nu zoek ik een vent met wie het gewoon leuk is. Eindeloos praten en analyseren hoeft voor mij voorlopig even niet.”

Woorden zoeken

Toch is volgens Pieternel Dijkstra een antwoord als ‘ik weet niet wat er is’ geen slecht teken. “Het geeft aan dat hij wel degelijk op zoek is, hij heeft er alleen nog geen woorden voor.” Haar advies: “Accepteer dat. Soms kost het tijd en soms zal er nooit een antwoord komen. Je kunt zelf het voorbeeld geven door tijdens een ruzie te benoemen wat je voelt, in plaats van boos te worden of weg te lopen. Of accepteer het niet en maak het uit. Maar kijk dan eerst wel kritisch naar jezelf. Wat maakt dat jij zo graag wil weten wat hij voelt? Misschien zit er wel iets in jou, dat hij je onzeker maakt door zich in jouw ogen gesloten op te stellen? Ga daar dan mee aan de slag in plaats van hem te willen veranderen.” Of het ‘slecht’ is om je niet te uiten, daarover kan ze kort zijn. “We hebben allemaal een andere mate van emotionele diepgang. De een heeft meer behoefte om over gevoel te praten dan de ander. Veel mensen vinden het lastig om met die verschillen om te gaan. Toch zul je met elkaar een golflengte moeten vinden waarbij beiden zich prettig voelen.” Los daarvan is het – wetenschappelijk bewezen! – ongezond om alleen ‘harde’ emoties te ervaren. Dijkstra: “Als je de hele dag boos en gefrustreerd rondloopt, is het stresslevel constant hoog. Dat kan leiden tot burn-out, depressie, maar ook tot hart- en vaatziekten. Het is van belang om bij het voelen van ‘harde’ emoties altijd even te onderzoeken wat eronder zit. Stel dat je op een nare manier bent ontslagen. Als dat je kwaad maakt, gooi het er dan vooral uit. Maar durf ook te erkennen dat je je hierdoor onzeker en verdrietig voelt. Laat die zachte emoties toe, hoe vervelend dat ook voelt. Anders bestaat de kans dat je blijft hangen in een constant gevoel van vijandigheid en wrok. Dat zorgt voor negatieve energie en is ontzettend ongezond.”

null Beeld

3x praat-tips

  1. Heb geduld
    Houd het bij een uitnodiging om te praten over gevoel en accepteer elk antwoord dat je krijgt. Geef zelf het goede voorbeeld door het te zeggen als je je verdrietig of onzeker voelt – zonder dat dan weer bij hem neer te leggen, natuurlijk.
  2. Kies een goed moment
    Na een lange werkdag kan hij er misschien geen ingewikkelde vragen over gevoelens bij hebben. Kies dus een moment waarop jullie allebei energie hebben.
  3. Kijk naar binnen
    Als hij niet kan of wil communiceren op jouw manier, is het aan jou om te bepalen of je daarmee kunt leven. En zo niet: waarom niet?
    Bron: Op dezelfde golflengte – 101 tips om soepeler te communiceren, Pieternel Dijkstra (Thema)

Perfecte man en vader

Auteur en podcastmaker Nathan Vos weet maar al te goed wat er kan gebeuren wanneer je je als man niet uit. Hij schreef het boek Man o man over de suïcide van zijn broer. “Wij mannen weten gewoon niet goed hoe we met onszelf en anderen moeten omgaan. Dat is onhandig, zelfs gevaarlijk.” De cijfers liegen niet: twee keer zo veel mannen als vrouwen maken een einde aan hun leven. Wat er volgens Vos in het geval van zijn broer aan de hand was: hij wilde al zijn ‘rollen’ zo goed mogelijk vervullen. “Hij was de perfecte vader, buurman, echtgenoot, broer en werknemer. Hij checkte alleen niet of nauwelijks meer wie hij zélf was en wat hij zélf wilde. Al die emoties stapelen zich op en worden een donkere, giftige berg. In het geval van mijn broer zorgde dat voor depressie en suïcide, maar het kan ook leiden tot agressie of alcoholmisbruik.” Volgens Vos zijn mannen diep vanbinnen bang om hun autonomie kwijt te raken wanneer ze ‘gevoelig gaan doen’. “Veel mannen zijn helaas nu eenmaal gewend aan macht en in charge zijn. Daarbij hoort ook: de baas zijn over je emoties.” Zijn advies is om als partner te zorgen voor een veilige omgeving als je gaat onderzoeken wat een man nou eigenlijk voelt. Dat betekent soms ook genoegen nemen met een antwoord dat je niet bevalt. Vos: “Dat is dan voor nu zijn antwoord, ga niet meteen eindeloos doorvragen. Besef dat je er altijd later op kunt terugkomen. Want als hij zich keer op keer in het nauw gedreven voelt omdat hij zich niet kan uiten zoals hij wil, gaat hij waarschijnlijk in de vechtstand en maakt ruzie. Of hij gaat in de vluchtstand en loopt weg, wil alleen nog tv kijken of gaat steeds vaker overwerken. Dan ben je allebei nog verder van huis.” Wat mannen volgens Vos zelf vaker mogen doen, is de tijd nemen. “Sta vaker stil bij hoe je je voelt. Dat kan heel simpel door tussen twee afspraken in of op de wc even voor je uit te staren en je af te vragen: hoe gaat het met me? Wat voelde ik vanmorgen toen ik die automobilist de huid vol schold? Wat maakte dat ik mijn partner afkapte toen die belde? Hetzelfde geldt voor luisteren naar seintjes van je lichaam. Wat maakt dat ik al weken last heb van brandend maagzuur? Dat ik elk avond hoofdpijn heb? Besef daarbij dat je niet sterk hoeft te zijn, dat het juist krachtig is om te erkennen wat er in je omgaat. Het is beter voor je gezondheid én beter voor de relatie met anderen.”

null Beeld

Verbinding gezocht

Vos is niet de enige die heeft ervaren dat het heilzaam kan zijn om te praten. De organisatie Mannenkracht, in 2016 opgericht, staat voor een andere kijk op man zijn. Medeoprichter Rob van Drunen: “Veel mannen hebben de diepe overtuiging dat ze de enige zijn met een bepaald probleem. Hij is onzeker in bed, zijn vrienden vast niet. Hij wil minder alcohol drinken, maar dat vindt de vriendengroep vast suf. Hij wil nee zeggen tegen die promotie, maar dan vindt de baas hem vast een softie. Omdat veel mannen niet met hun vrienden praten over dit soort ‘mannenproblemen’, blijven die thema’s onbesproken. Ze knallen door en doen hun best om te leven volgens het label ‘man’ dat wordt opgelegd door de maatschappij. Vervolgens voelen ze zich moe, gefrustreerd en tekortschieten.” Dat leidt tot een gevoel van eenzaamheid, zegt Van Drunen. Maar ook tot een verlangen naar verbinding – al zal niet elke man dat zo benoemen. Mannenkracht organiseert om die reden workshops en retraites speciaal voor mannen, én een jaarlijks mannenfestival. “Hier leren mannen onder meer dat ze niet de enigen zijn met bepaalde problemen. Je mag jezelf zijn: een man met veel meer kanten dan die paar stickers die er door de maatschappij op zijn geplakt.” Verbinding is ook het sleutelwoord in een al jaren populaire vorm van relatietherapie: Emotionally Focused Therapy (EFT). De Canadese relatietherapeut Sue Johnson schreef jaren terug de bestseller Houd me vast over deze vorm van therapie. Volgens Johnson kan het in een relatie spaak lopen als partners geen verbondenheid meer voelen. Ze ziet terugkerende conflicten of langlopende ruzies als een noodkreet waarmee stellen tegen elkaar zeggen: ik heb je nodig, houd me vast. Maar het is moeilijk om je juist tijdens een ruzie zo kwetsbaar op te stellen. In een EFT-sessie leer je dat.

null Beeld

Andere boeg

Varianten op deze therapie zijn er ook. Zo geeft sociaal psycholoog Pieternel Dijkstra zelf IBC-therapie, een vorm van gedragstherapie. Daarbij ligt de focus met name op accepteren wat je niet kunt veranderen en energie steken in wat wel anders kan. Het lijkt op wat er uiteindelijk tussen Rinske en haar netflixende vriend gebeurde. “Ik kon het niet loslaten dat ik hem zo moeilijk kon peilen. Dus heb ik het over een andere boeg gegooid en hem gevraagd wat hij zelf zou kunnen veranderen om minder stress te hebben op zijn werk. We kwamen erachter dat hij vaak veel te veel werk aanneemt omdat hij niet aangeeft wat hij aankan; hij stelt geen grenzen. Hij wil gewoon dat mensen hem aardig vinden. Dat komt weer voort uit zijn opvoeding met een afwezige vader en een moeder die hem zag als de man in huis die alles kon oplossen. Hij kwam bij een mannencoach terecht die hem met de No More Mr Nice Guy-aanpak gaat helpen. Ik zie al progressie in onze gesprekken, hij kan vaker benoemen wat hij wel en niet wil en waarom. Dat helpt ons allebei en maakt de sfeer tussen ons in elk geval een stuk meer ontspannen.”

Meer weten?

  • Houd me vast, Dr. Sue Johnson € 23,99 (Kosmos Uitgevers)
  • Man o man, Nathan Vos € 23,99 (Nijgh & Van Ditmar)
  • Het is tijd man, Jeroen Biegstraaten, Rob van Drunen en Pieter Schop € 20,99 (Altamira)
  • Nooit meer Mister Nice Guy, Robert A. Glover E-book € 9,99 (Pumbo)
  • Tijd voor je relatie spel, Pieternel Dijkstra en Aerjen Tamminga € 22,95
    Websites: mannenkracht.nl, eft.nl, pieterneldijkstra.nl, coachfinder.nl/relatiecoach

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden