lockdown-gedoe

Zo maak je van ergernissen geen echtscheiding

null Beeld GETTY IMAGES
Beeld GETTY IMAGES

Ergernissen tussen partners, ze horen erbij. Door corona en lockdownperiodes krijgt relatiestress nog een extra dimensie. Als je veel op elkaars lip zit, hoe voorkom je dat kleine irritaties uitgroeien tot échte problemen?

Natalie TopsGETTY IMAGES

Lege sociale agenda’s, thuiswerken en de anderhalve meter samenleving: partners zijn meer dan ooit op elkaar aangewezen. Alle berichten over lockdownbaby’s ten spijt, in heel wat slaapkamers is het allerminst rozengeur en maneschijn. Bij veel relatietherapeuten staat de telefoon roodgloeiend. De problemen die opduiken zijn van alle tijden, maar corona geeft er wel een extra zwieper aan. Chloe De Bie (klinisch seksuoloog en relatietherapeut) en Sarah Hertens (klinisch psycholoog en relatietherapeut) gaan dieper in op de drie grootste oorzaken van relatiestress: huis-tuin-en-keuken-ergernissen, gebrek aan balans tussen zelfstandigheid en samenzijn en aantrekkelijke karaktereigenschappen die gaandeweg veranderen in afknappers.

null Beeld

“Dat de pandemie voor heel wat stellen een relatietest is, is niet zo vreemd”, zegt Chloé De Bie. “De vluchtroutes buitenshuis – hobby’s, vrienden, werk – zijn grotendeels afgesloten. Tegelijkertijd zijn grenzen vervaagd. Van werken op kantoor, sporten buiten de deur en gezellig iets drinken in de stad gingen we massaal naar thuiswerken, work-outs voor de tv en een wijntje op de bank. Kortom, we delen voortdurend dezelfde oppervlakte en daarmee ook non-stop lief en leed. Dat doet de romantiek vervliegen. En bij gebrek aan afkoelmomenten groeien ook heel wat muggen uit tot enorme olifanten. De constante blootstelling aan elkaar zorgt ervoor dat onze mindere kanten zichtbaarder zijn dan ooit. Dat kan allergische reacties opwekken, die leiden tot verhitte discussies en ergernis.”

Kleine irritaties, grote triggers

De grootste triggers voor ergernissen uit de praktijk van relatietherapeut Chloé De Bie.

Onbeleefde gewoontes
“Een flinke boer tijdens een romantisch thuisdiner, een scheet terwijl jullie aan het knuffelen zijn of vuile sokken op de vloer? Moodkillers van formaat, die voor flink wat gezucht kunnen zorgen.”

Onattent gedrag
“Beloven de vuilnis buiten te zetten of afspreken boodschappen voor het avondeten te doen, maar het niet doen: het draagt niet bij aan de sfeer.”

Vasthoudendheid
“Opdringerig kun je niet alleen zijn in daden – bijvoorbeeld door aan te sturen op seks, terwijl de ander écht geen zin heeft – maar ook in woorden. Zoals blijven terugkomen op een afgesloten onderwerp.”

Verschil van inzicht
“De coronacrisis gaat gepaard met nieuwe regels. Als de ene partner de anderhalve meter afstand aan zijn of haar laars lapt en links en rechts mensen blijft omhelzen, terwijl de ander juist uiterst voorzichtig is, kan dat voor irritaties zorgen.”

null Beeld

Sarah Hertens: “In een relatie gaat het altijd om het vinden van de juiste balans tussen verbinding en autonomie. Enerzijds willen we een partner die stabiliteit en veiligheid biedt – in de vorm van vertrouwen, gedeelde interesses en gezamenlijke projecten – anderzijds blijft er altijd de hang naar zelfontplooiing, uitdaging en avontuur. Nu iedereen constant bij elkaar is, is er verbinding in overvloed, maar is er veel minder ruimte om zelfstandig dingen te doen. In het begin werd er nog samen én apart gewandeld, maar dat zijn veel mensen nu wel zat. Omdat zelfstandigheid en samenzijn uit balans zijn, ontstaat er wrijving: de een ervaart verstikking en de ander voelt zich niet gezien. Dat uit zich in dagelijkse ergernissen, maar kan ook tot een negatieve dynamiek leiden.”

Zo voorkom je ergernis

Focus op jezelf
“Zoom in op je eigen gevoel”, zegt De Bie. “Zowel het storende gedrag als de irritatie erover gedragen zich als een gewoonte: het herhaalt zich geregeld. Vaak is de ‘dader’ zich niet eens bewust van het gedrag of snapt deze niet wat er zo erg aan is. Wacht niet tot de boel ontploft, maar neem je irritatie onder de loep. Waar erger je je écht aan? Misschien is het niet die boer aan de keukentafel, maar wel het idee dat de ander dat ook in een restaurant zou kunnen doen.”

Waak voor het kassa-effect
“Als ik in de rij voor de kassa ga staan, lijk ik áltijd de langzaamste rij te kiezen”, zegt De Bie. “Heel veel mensen denken nu: ja, dat heb ik ook! Statistisch gezien is het natuurlijk onmogelijk dat iedereen altijd de verkeerde rij kiest. Dat gevoel komt voort uit een productiefout in ons brein. Gaat het snel, dan registeren de hersenen dat niet, omdat er niets is wat je aandacht triggert. Wordt je gevoel bevestigd (en sta je dus inderdaad een keer in een trage rij), gaan de alarmbellen wél af: zie je wel! Zo ontstaat er een selectieve herinnering. Dat is ook waarom we tijdens discussies termen als ‘nooit’ en ‘altijd’ roepen. Is je partner wéér vergeten de vuilnis buiten te zetten? Dan gebeurt er in je brein hetzelfde als wanneer je in de verkeerde rij bij de kassa staat. Focus op wat wél goed gaat. Zo kun je zaken in perspectief zetten. Bedenk bijvoorbeeld waarvoor je wel dankbaar bent.”

ALERT OP ALARMBELLEN

Deze belangrijke signalen kun je beter niet negeren, volgens relatietherapeut Sarah Hertens.

  • Jaloezie
    “Jaloezie wordt vaak afgedaan als een kinderlijke, onredelijke emotie, terwijl het een basisinstinct is dat optreedt als we ons angstig of bedreigd voelen. Mensen die veel behoefte hebben aan erkenning van hun partner, voelen zich onveilig en onzeker als hun behoefte aan verbinding niet wordt ingelost. Dat werkt claimend gedrag in de hand: ‘Houd je nog wel van me? Vind je mij nog de leukste? Bewijs het!’ De partner die meer verlangt naar autonomie zal zich verstikt voelen en daardoor nog meer afstand nemen. Wat de claimer alleen maar meer doet twijfelen en nog bezitteriger maakt.”

  • Agressie
    “Iedereen heeft een window of tolerance, de zone waarbinnen iemand kan omgaan met stressvolle gebeurtenissen. Zolang je binnen dat kader zit, kun je moeilijkheden en frustraties verdragen. Wordt de stress te groot of duurt deze te lang, dan slaat de meter uit naar het rood en neemt ons zoogdierenbrein het over. Rationeel reageren lukt niet meer, emoties nemen de overhand. Er zijn drie soorten reacties: vechten, vluchten of bevriezen. De vechtreactie steekt vaak de kop op bij claimers: zij vervallen in verbale agressie en overdreven kritiek, slaan met deuren of gooien met servies... Dit is bijna altijd een uiting van machteloosheid en angst.”
  • Calimero-complex
    ‘Zij zijn groot en ik ben klein en dat is niet eerlijk’ zijn de gevleugelde worden van het tekenfilmkuiken Calimero. Vertaald naar de actualiteit: ‘Jij mag dat wel en ik niet, en dat trek ik niet!’ Hertens: “De coronamaatregelen zetten de verhoudingen tussen partners op scherp. Een partner die thuiskomt van een drukke dag in de zorgsector heeft misschien behoefte aan rust, terwijl de thuiswerkende partner juist sociaal contact nodig heeft. Dat kan botsen. Misschien is er sprake van jaloezie, omdat een partner nog wél buitenshuis kan werken en persoonlijk contact heeft met collega’s. Anders dan bij ‘gewone’ jaloezie speelt het gedrag van de partner geen rol. Het gaat puur om een gemis in jezelf dat op de ander wordt geprojecteerd.”
null Beeld

“Dat mensen altijd op hun tegenpool vallen, berust voor een groot deel op een misverstand: relaties zijn het meest duurzaam als er genoeg gemeenschappelijke basis is”, zegt De Bie. “Tegelijk zijn er natuurlijk de individuele karakters. Meestal zijn het de meest uitgesproken persoonlijkheidskenmerken die iemand aantrekkelijk maken: ambitie, spontaniteit, humor, impulsiviteit, een avontuurlijke instelling... Zolang we door een roze bril kijken, vinden we het fantastisch dat zij zo opgaat in haar werk en hij de hele avond moppen tapt. Tot de roes is uitgewerkt en blijkt dat die zelfverzekerde partner heel dominant uit de hoek kan komen, en die spontane wederhelft zich aan geen enkele afspraak houdt. Wat eerst zo aantrekkelijk was, kan uitgroeien tot een afknapper van formaat. Fatal attraction noemt de Amerikaanse socioloog Diane Felmlee dit fenomeen. Volgens Felmlee kan zo’n positieve eigenschap negatief worden doordat kwaliteiten en valkuilen heel dicht bij elkaar liggen.”

null Beeld

Eerste Hulp Bij Afknap-gevaar

  • Neem een time-out
    “Als beide partners overlopen van de emoties, is er geen ruimte voor een rationeel gesprek. Kijk eerst naar wat je allebei nodig hebt om tot rust te komen. En gun elkaar dat ook: weglopen wordt vaak gezien als een afwijzing, maar is voor veel mensen een manier om af te koelen. Zodra de woede is gezakt, kan een conflict worden uitgepraat. Stop met verwijten maken en focus op de dynamiek die erachter zit: wat heeft geleid tot deze ruzie? Van welke woorden of daden ontplofte je, en andersom? Onderliggende behoeftes worden zo duidelijk. Van daaruit is het mogelijk de balans tussen verbinding en autonomie te herstellen.”
  • Zorg voor context
    “Ik zeg altijd tegen cliënten: verlies de context niet uit het oog”, legt De Bie uit. “Neem de coronapandemie. We zitten nu eenmaal in een abnormale situatie, waar maar geen eind aan lijkt te komen. Bij veel mensen is de rek eruit, waardoor ergernissen en frustraties zwaarder lijken. Ook belangrijk: besef dat het niet de fout of schuld is van één persoon. Probeer te achterhalen waarom de een claimt en de ander zich terugtrekt. Op welke manier versterken partners elkaars negatieve gedrag? Wat zijn mogelijke verklaringen? Daarvoor is een helikopterview nodig: van bovenaf naar de situatie kijken, zonder oordeel. Wie vastzit in een negatieve spiraal kan met professionele hulp voor zo’n overkoepelende kijk zorgen.”
  • Ga terug naar het begin
    Dat wat ons irriteert, hangt sterk samen met wat we ooit aantrekkelijk vonden. Daarom helpt het om terug te spoelen naar het verleden. De Bie: “Ik vraag weleens: ‘Hoe heb je elkaar ‘gewonnen’?’ Natuurlijk, goede afspraken maken goede vrienden, en in dit geval partners. Maar soms moet je ook accepteren dat je wederhelft nu eenmaal ‘zo’ is. Met een ambitieuze partner kun je afspreken dat hij of zij bepaalde avonden voor jullie reserveert. Dat is iets anders dan eisen dat je geliefde elke dag om klokslag vijf uur thuiskomt.”
  • Zoom uit, niet in
    “Wat je aandacht geeft, groeit. Hetzelfde geldt voor ergernis: hoe meer je het negatieve benadrukt, hoe meer het aanwezig is. Verruil het vergrootglas voor een telescoop. In plaats van focussen op de details, richt je het vizier op het grotere geheel – in dit geval goede eigenschappen en positieve ervaringen.”
Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden