PREMIUMZei ik het nou alweer?

Zo zeg je minder vaak sorry

null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Van oversteken op het zebrapad tot lachen: journalist Eva Breda verontschuldigt zich voor alles. Maar waarom eigenlijk? Onnodig sorry zeggen maakt je niet sympathieker en werkt zelfs averechts. Tijd om het anders aan te pakken.

Eva BredaGetty Images

Als verstokte sorry-zegger verontschuldig ik me continu. “Sorry dat je zo lang moest wachten”, “Sorry dat jij boodschappen moet doen omdat ik het niet red”. Zelfs als ik voorrang krijg op straat roep ik nog sorry terwijl ik passeer. Ook al weet ik dat het onnodig is, ik excuseer me de hele dag. Als ik zou schrijven zoals ik praat, zou ik nu mijn excuses maken voor het relaas dat ik ga afsteken.

Pardon werd sorry

Waarom? Ik weet het niet. Ik denk graag dat ik een zelfverzekerde vrouw ben die niet zo gevoelig is voor de mening van anderen. In een vergadering neem ik met gemak het woord, in een discussie durf ik hard tegen anderen in te gaan en ik ben niet bang om me extravagant te kleden of op een podium te springen voor een potje karaoke. Je zou niet denken dat ik iemand ben die geen ruimte durft in te nemen.

null Beeld

En toch, op veel momenten waarop ik dat doe, zeg ik sorry. Volgens dokter Google ligt een deel van de oorzaak bij het woordje ‘pardon’. Dit woord gebruikten we vroeger als term voor ‘let op’ of ‘neem me niet kwalijk’. ‘Pardon, mag ik er even langs?’, ‘Pardon, mag ik iets vragen?’. Door de jaren heen is onze taal informeler geworden; steeds vaker wisselden we stijf taalgebruik in voor laagdrempeliger woorden. In plaats van pardon kozen we steeds vaker voor het informelere sorry. Dat lijkt misschien een goed substituut, maar het woord sorry bevat veel meer verontschuldigende lading dan pardon. Zo zijn we in plaats van ‘let op’ of ‘neem me niet kwalijk’ steeds vaker ongemerkt en onbedoeld ‘neem het mij wél kwalijk’ gaan zeggen. Als ik mijn psycholoog moet geloven is er een andere reden voor mijn onnodig sorry-zeggen, en dat is mijn verantwoordelijkheidsgevoel. Opgroeiend in een huis waar de stemming vaak plotseling kon omslaan, deed ik altijd mijn best om de harmonie te bewaren. Zo ontwikkelde ik op jonge leeftijd een misplaatst verantwoordelijkheidsgevoel. Nog altijd voelt het alsof ik degene ben die in groepen de sfeer goed moet houden. Lukt dat niet? Sorry, mijn schuld.

Minder zelfvertrouwen

Maar er is nog een andere verklaring voor mijn vele ge-sorry: ik ben een vrouw. De Canadese sociaal psychologen Karina Schumann en Michael Ross onderzochten in 2010 of gender invloed heeft in hoe vaak we sorry zeggen. De onderzoekers lieten een groep mannen en vrouwen bijhouden welke situaties zij meemaakten die een verontschuldiging vereisten, wie in die situatie fout zat en wie sorry zei. De conclusie was opmerkelijk. Vrouwen zeiden vaker sorry dan mannen. Maar vrouwen vonden dan ook veel vaker dat zij fout zaten in de situaties die zij noteerden. Frederike Mewe, psycholoog op het gebied van zelfvertrouwen en schrijver van het boek Goed zoals je bent, kan dat verschil verklaren. “Vrouwen hebben van nature minder zelfvertrouwen dan mannen, waardoor ze vaak het gevoel hebben dat ze te veel ruimte innemen. Deels komt dat door hun lagere testosteronlevel. Anderzijds komt het door de opvoeding. Jongens moeten stoer en prestatiegericht zijn. Vrouwen sociaal, lief en bescheiden. Ze moeten goed in de groep vallen en de harmonie bewaren. Dat zorgt voor een groter verantwoordelijkheidsgevoel en de neiging om te pleasen.” Met vele sorry’s tot gevolg.

null Beeld

Zebrapadhupsje

De vraag is: hoe erg is het eigenlijk dat ik me zo vaak verontschuldig? Psycholoog Sandra Aagenborg spreekt veel vrouwen die vaak onnodig sorry zeggen. “Je altijd maar excuseren lijkt onschuldig, maar het ondermijnt het zelfvertrouwen”, legt Aagenborg uit. “Vrouwen die vaak sorry zeggen, bevestigen dat dingen hun fout zijn. Ze maken zichzelf klein, geven zichzelf het gevoel dat wat zij doen, niet goed is. Door dat minderwaardigheids-gevoel ontnemen ze zichzelf ruimte, terwijl ook zij die mogen innemen.” Ik herken dit gedrag als mijn ‘zebrapadhupsje’. Als ik een zebrapad oversteek terwijl fietsers en auto’s op mij wachten, neem ik automatisch een ondergeschikte rol aan. Ongemakkelijk door de ruimte en tijd die ik inneem door over te steken, maak ik mezelf klein, buig ik mijn schouders voorover en ren ik hupsend het zebrapad over, een verontschuldigende hand in de lucht. Het is dezelfde houding die mensen aannemen wanneer ze een natte vloer oversteken terwijl de schoonmaker nog aan het dweilen is. Mijn lichaam schreeuwt: sorry, ik ben zo snel mogelijk weg! Als dat alleen op het zebrapad gebeurde, was het misschien niet zo erg. Maar het zebrapadhupsje staat voor mij symbool voor hoe ik me op meer vlakken van mijn leven gedraag. Ik neem wel ruimte in, maar voel me al snel te veel en verzacht dat voor anderen met verontschuldigingen. Mewe herkent dit zebrapadhupsje-gedrag. “Door je zo te gedragen, zeg je eigenlijk: ik mag er niet zijn. Dat is vermoeiend voor jezelf, maar ook voor anderen. Door te leven in een ‘sorry dat ik besta’-modus, geef je anderen het gevoel dat ze steeds jouw bestaansrecht moeten bevestigen.” Dus waar ik juist probeer minder ruimte in te nemen met mijn excuses, blijk ik hiermee juist anderen tot last te zijn? En dan ondermijn ik ook nog eens mijn zelfvertrouwen. Tijd om te stoppen met dat vele ge-sorry.

Bedankt!

Het blijkt een bekende techniek om sorry te vervangen door dankjewel. Het kan bijna altijd én het woord heeft veel positieve bijeffecten. Dat ontdekten psychologieprofessoren Lisa Williams en Monica Bartlett toen zij de effecten van een simpel ‘dankjewel’ onderzochten aan de Universiteit van New South Wales in Australië.

null Beeld

Zij ontdekten dat het bedanken van mensen ervoor zorgt dat zij jou zien als een warmer mens en meer interesse hebben in verder contact met jou. Sorry zeggen kan overkomen als een blijk van onderdanigheid, een gebrek aan zelfvertrouwen en een bevestiging dat jij dingen fout doet. In plaats van jezelf als boosdoener neer te zetten, zet je met ‘dankjewel’ de ander even in het zonnetje en kom je over als een warm mens dat andermans waarde ziet. Kijk, dat wil ik ook! Een dag later ben ik vijf minuten te laat voor een afspraak met een vriendin. Ik kan sorry zeggen, maar aangezien ik in een experimentele fase zit besluit ik mijn vriendin te bedanken voor het wachten. “Geen probleem!” is haar antwoord. Dat viel best mee.

Ruimte innemen

Op momenten waarop een dankjewel niet gepast is, ben ik stil. Als iemand tegen me opbotst in een winkelstraat, moet ik haast op mijn tong bijten om geen sorry te zeggen. Secondelang wacht ik op zijn verontschuldiging, maar die komt niet. Een sorry brandt op mijn tong als we in stilte doorlopen. “Het is wennen om je niet te verontschuldigen en spanning in de lucht te laten”, bevestigt Aagenborg. “Dat is stap drie: het leren verdragen van dat gevoel.

null Beeld

Met mijn cliënten oefen ik hiermee. Ik laat ze bijvoorbeeld een berichtje sturen waarin ze ergens nee tegen zeggen. Als ze geen sorry mogen zeggen, raken sommigen in paniek. Ik vraag dan: ‘Wat voel je nu? Waar voel je de spanning in je lijf?’ Uiteindelijk zakt de spanning en zul je ervaren dat er niets ergs gebeurt als je ruimte inneemt.” Na een aantal keer ‘sorry – ik bedoel: dankjewel’, krijg ik het bedanken onder de knie. “Dankjewel dat je wilde wachten”, “Dankjewel dat je boodschappen wilde doen”. Steevast kan ik rekenen op een ‘geen probleem’ of ‘graag gedaan’. En door die opmerkingen kom ik erachter dat veel van wat ik doe inderdaad géén probleem is. Mewe moedigt me aan om een stapje verder te gaan. “Leer ook fysiek ruimte in te nemen. Probeer eens in één rechte lijn door een drukke winkelstraat te lopen en voor niemand te wijken.” Vrouwen hebben de neiging zelf opzij te gaan en zich dan alsnog te verontschuldigen, volgens Mewe. Wat gebeurt er als je dat niet doet? “Maak jezelf fysiek groot. Houd je schouders recht, je kin omhoog, en je zult zien dat anderen voor je wijken en je wel ruimte mag innemen.” Ik ga maar eens fier rechtop een zebrapad oversteken. Maar voor ik het vergeet: dankjewel dat je dit verhaal wilde lezen.

Sorrylijstje

Hoe leer je zo’n vastgeroest automatisme af? Volgens Aagenborg lukt dat in drie stappen. “Alles begint met bewustwording. Hoe vaak zeg je sorry?” Ik besluit het een paar weken bij te houden en maak een ‘sorrylijstje’. De score: gemiddeld zeg ik negen keer per dag sorry. Je zou toch bijna denken dat ik echt een minderwaardigheids-complex heb.

Wat er zoal op mijn lijstje staat?

  • Sorry, omdat ik al onder de douche sta als mijn vriend wil douchen.
  • Sorry, omdat ik met mijn fietsbel bel en iemand inhaal.
  • Sorry, omdat ik bijna tegen iemand aan fiets die zijn hand niet uitsteekt.
  • Sorry, omdat de treindeuren voor mijn neus sluiten en een vrouw ze weer voor me opent.
  • Sorry, omdat ik een collega vraag of ze mijn mailtje heeft gezien.
  • Sorry, omdat mijn vriend de zalm uit de vriezer haalt die ik ben vergeten.
  • Sorry, omdat ik iemand wil passeren die te lang bij het schap staat te turen.
  • Sorry, omdat ik uitgebreid antwoord gaf op de vraag hoe mijn dag was.
  • Sorry, omdat ik een vriendin vraag of we bij mij kunnen afspreken in plaats van bij haar.

Nu ik weet hoe vaak ik onnodig sorry zeg, is het tijd voor stap twee. Aagenborg: “Een slechte gewoonte kun je beter afleren door die te vervangen door een nieuwe. Geef je hersens een plan om op terug te vallen als je sorry wil zeggen. Analyseer de situaties waarin je onnodig sorry zegt en bedenk door welk woord je het kunt vervangen.” Ik moet de als/dan-regel maar eens gaan toepassen. Bijvoorbeeld: áls ik sorry wil zeggen omdat mijn collega me vertelt dat ik iets vergeten ben, dán zeg ik: ‘Dankjewel dat je me erop wijst.’

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden