Dagje wellness: van 33,50 voor 12,95 >

Death Row Dollies

Vrouwen die hun lot verbinden met dat van terdoodveroordeelden. Journalist/schrijfster Linda Polman volgde de ‘Death Row Dollies’ jarenlang en schreef hier het gelijknamige boek over. 

De vrouwen die corresponderen met Amerikaanse gevangenen en daarvoor de oceaan oversteken, ook wel de transatlantic-dollies genoemd, hebben in dit boek de hoofdrol. Niet alleen de persoonlijke lotgevallen van de ‘Death Row Dollies’ worden verteld, ook die van hun objects of desire –  de terdoodveroordeelden zelf – komen aan bod. Daarnaast biedt het boek van Linda Polman een onthutsend kijkje in de ‘doodstrafindustrie’ in Texas.

Death Row Dollies is een boek met een opvallend actueel tintje. Want onlangs is er een enquête gehouden in Europa over het herinvoeren van de doodstraf, waaruit blijkt dat 40% van de Nederlanders vóór de doodstraf is. Veertig procent! Dit was overigens niet de reden voor Linda om dit boek te gaan schrijven, “maar het is belangrijk dat we erover nadenken en om welke redenen het herinvoeren van de doodstraf géén goed idee is.” Lees dit boek en je begrijpt waarom.

We bellen met Linda Polman.

Hoe ben je erbij gekomen om een boek te maken over deze Death Row Dollies?
“In 1999 kwam ik in aanraking met vrouwen die vonden dat een terdoodveroordeelde een nieuw proces moest krijgen, want de beste man zou onschuldig op death row (in de dodencel, red.) zitten. Toen ik met hen sprak, merkte ik dat ze niet alleen gedreven werden door dat politiek correcte dat je soms ziet bij mensen die zich inzetten voor het goede doel. Het viel me op dat er een hoop passie bij kwam kijken. Ik kwam er langzaam achter dat er liefdesrelaties in het spel waren. Daarop besloot ik met hen mee te gaan naar Texas. Een interessant subcultuurtje. Thuis leken het politiek correcte dames die het doodstrafbeleid hekelen, terwijl ze in Texas een liefdesrelatie hadden met een terdoodveroordeelde. Op bepaalde dagen wemelt het in de prison towns in Texas van de Europese vrouwen die ‘s avonds met elkaar afspreken in het Mexicaanse restaurant en samen bij het zwembad liggen. Alsof ze een dubbelleven leiden.”

Waarom heb je het dan nu pas geschreven?
“Ik wilde er toen ook al een boek over maken, alleen waren er allemaal praktische problemen. De advocaten van terdoodveroordeelden zijn altijd in beroep tegen het systeem. Als ik dan belastende feiten zou onthullen, dan zouden de terdoodveroordeelden alleen maar in de problemen komen. Bovendien wilden die advocaten bij elk gesprek dat ik had aanwezig zijn, dat maakte het lastig. Toen heb ik al mijn informatie in een schoenendoos gestopt. Maar ik wilde het verhaal toch echt vertellen. Toen ben ik nieuwe mensen gaan zoeken.”

Wat vind je zelf van dit soort vrouwen? Is er een gemene deler?
“Ik was, ben en blijf verrast. Het is een heel gevariëerde groep. In het begin dacht ik: ‘die vrouwen hebben allemaal een gaatje in hun hoofd. Dat moeten enorme tokkies zijn.’ Maar wat opvalt, is juist dat veel van hen hoger opgeleid zijn. Het vergt ook nogal wat, te gaan schrijven met een terdoodveroordeelde. Je moet echt wat hordes nemen om met ze in contact te komen en in contact te blijven. In Nederland zijn ze misschien wel huisvrouw in een Vinex-wijk, maar in Texas zitten ze toch wel even met advocaten te onderhandelen. Ik dacht in eerste instantie dat het allemaal mutsen zouden zijn, maar dat kenmerkte ze absoluut niet.”

Kun je een voorbeeld noemen?
“Eén verhaal legt denk ik het beste uit waarom vrouwen zo’n relatie aangaan. De 47-jarige Hester, uit Engeland. Ze was al járen getrouwd, een intelligente vrouw, een beetje muizig. Ze had lang blond haar, wat ze op een dag kort knipte en compleet rood verfde. Haar man zag niets. Inmiddels is ze getrouwd met een 28-jarige terdoodveroordeelde Apache. Ze is dolblij met hem. Met zijn grote zwarte ogen neemt hij haar van top tot teen op. Hij ziet hij álles. Als ze hem bezoekt, valt hem meteen op dat ze een kilootje kwijt is, en dat ze naar de kapper is geweest. Hester is intens gelukkig, want ze wordt weer gezien. Bovendien zijn deze vrouwen alles voor de terdoodveroordeelden, want ze zijn hun enige lijntje naar buiten. Ze spelen de belangrijkste rol in het leven van zo’n man. Ze staan op nummer één.”

Is er nog een pikorde als het aankomt op het uitkiezen van een schatje?
“Hoe beroemder en spannender de terdoodveroordeelde, hoe meer brieven hij krijgt. Dan zijn er nog gevangenen op death row die kansloos zijn. Denk aan psychopaten, hele lelijke oude mannen of analfabeten. Die moeten hopen dat hun moedertje of iemand van de kerk zich hun lot aantrekt. Er is een relatief kleine groep terdoodveroordeelden die de aandacht weet te vangen van vrouwen. Maar tegelijkertijd zijn er heel veel vrouwen om uit te kiezen, er is een groep vrouwen die zich door dit soort mannen laat intrigeren.”

En veroordeelden ‘zonder doodstraf’ kunnen het schudden?
“Ja. ‘Aan iemand met levenslang zit je meteen zo vast,’ zei één van de vrouwen die ik interviewde. Er is een grote fascinatie voor verhalen van terdoodveroordeelden. En hoe ze het ondergaan is zó exotisch voor ons. Ook als je ter dood veroordeeld bent voor medeplichtigheid aan moord, hoef je niet te rekenen op brieven, want dan heb je eigenlijk niets gedaan. Weer die pikorde, daar is minder belangstelling voor.”

Je hebt met moordenaars zitten kletsen. Was dat niet eng?
“Volstrekt niet. Ze zitten achter glas en kunnen je niets aandoen. Ik denk ook helemaal niet dat ze me iets aan hadden willen doen als ze daartoe de kans hadden gekregen. Er is overigens niet echt sprake van een gesprek. Deze mannen gaan geen conversatie aan. Vanaf het moment dat ze weten dat ze een gesprek met je gaan hebben, maanden van tevoren, bedenken ze wat ze willen zeggen in die beperkte tijd die je met ze hebt. Het zijn vaak monologen van mannen die monomaan bezig zijn met hun dossier. Ik heb ze gevraagd waar ze pijn hebben, hoe ze vooruit kijken, hun executiedatum tegemoet gaan, hun zorgen aangehoord. Eentje maakte zich zorgen dat hij langer zou zijn dan de executietafel en dat zijn benen eroverheen zouden bungelen. Dat hij voor aap zou staan. Dat was dan wel grappig, maar over het algemeen zijn het intense gesprekken en intense mannen die aandacht afdwingen. Ik vond met name de sfeer heel zwaar. De adem wordt je door het beton ontnomen, je hoort de kettingen van de boeien rinkelen en al dat staal, vastgeketend in een hokje.”

Is dit boek bedoeld als pamflet tegen de doodstraf?
“Nee. Maar ik vind het wel belangrijk dat de doodstraf als concept terugkomt op de agenda. Wat doet het met mensenlevens? Met dat van de terdoodveroordeelden, met dat van de nabestaanden? Uit een opinieonderzoek onder Europeanen blijkt dat 40% van de Nederlanders vindt dat de doodstraf moet worden ingevoerd. Dat vind ik heel veel. Het moet duidelijk worden wat de doodstraf precies betekent. Het zijn mensenlevens waar je het over hebt. In dit boek heb ik geprobeerd een duidelijk beeld te scheppen van wat de doodstraf inhoudt. Als het iets bij kan dragen, dan zou dat fijn zijn.”

Obama lijkt toch een heel geschikte vent, maar onder zijn bewind worden er dus nog steeds mensen geëxecuteerd…
“Je moet zijn rol vergelijken met die van Europa in Nederland. Obama maakt deel uit van de federale regering. Dat is zoiets als Brussel voor ons. Best ver van je bed dus. De Amerikaanse staten zelf zijn soeverein, net als Nederland ook zelf haar wetten formuleert en handhaaft. Ik heb veel van Obama’s optredens teruggekeken om te zien hoe hij zich erover uitlaat, maar dit is niet heel uitgesproken. Ik denk omdat hij dit electoraal niet kan verkopen. Daarnaast is Amerika heel bijbelvast, fundamenteel christelijk. De doodstraf wordt in de bijbel voorgeschreven dus als je de bijbel volgens de letter interpreteert, is deze toegestaan. Dat is het enige argument dat veel Amerikanen nodig hebben. Het is geen maatschappelijk issue, het is een christenplicht.”

J hebt jaren doorgebracht met terdoodveroordeelden, hun liefjes, op death row rondgelopen. Went dat ooit?
“Ik ben journalist, dus op een gegeven moment hield ik een agenda bij wie wanneer waar geëxecuteerd zou worden. Dat werd op een gegeven moment heel gewoon. Omdat het in Texas zo gewoon gevonden werd, keek ik er ook niet meer van op. In eerste instantie zit je wel van: ‘Hallo? Er wordt daar iemand geëxecuteerd, waarom zegt niemand iets, waarom doet niemand iets?’. Er gebeurde gewoon helemaal niets. Daar voeg je je in. Je gaat het zelf ook gewoon vinden.”

Schrok je daar niet van?
“Ik vond het wel interessant om aan mezelf te merken. Als iedereen het zo gewoon vindt, dan is het dus geen issue. Dan is het dus kennelijk zo, maar meer niet. Dat is hetzelfde als de Zwarte Piet-discussie in Nederland. Wij vinden het heel normaal, het is een traditie, niet iets racistisch. Maar vreemde ogen vinden het raar. Maar ik moet zeggen dat ik wel een bepaald moment had van verbazing over mezelf. Ik reed na een executie – die ik als buitenlandse journalist niet heb mogen meemaken – weg. Naar McDonald’s. De gevangenis en de McDonald’s liggen hemelsbreed nog geen 150 meter bij elkaar vandaan. Ik zat daar gewoon een hamburger te eten terwijl ik overstuur had moeten zijn. Nou, zo gewoon is het daar dus. Het gekke is, ik heb een terdoodveroordeelde ook gevraagd wat hij van de doodstraf vond. Hij was er absoluut niet op tegen. Wel voor zichzelf natuurlijk, maar voor bepaalde categoriën veroordeelden vond hij het wel oké. Hij zag het als een soort van euthanasie.”

De doodstraf is echt een industrie in Texas, begrijp ik uit je boek?
“Het executeren van veroordeelden is een baan en een gevangenis vormt een economisch belang. De gevangenissen worden vaak gebouwd in de provincie, op het platteland. De gevangenis en de ‘industrie’ daaromheen worden prison towns genoemd. Er zijn in Amerika 2,5 miljoen gevangenen en die hebben allemaal een advocaat nodig. Bovendien zijn er mensen nodig om de gevangenen gedetineerd te houden. Dan is er nog de nodige administratie die moet worden gedaan. Voor de omliggende dorpen is dit gewoon werkgelegenheid.”

De elektrische stoel is ingewisseld voor een dodelijke injectie. Heel humaan…
“Met de elektrische stoel ging er van alles mis. Mensen die niet meteen dood waren, mensen die in de fik vlogen. Dit soort missers werden gretig door de media verslagen, waardoor de doodstraf ter discussie gesteld werd. De dodelijke injectie lijkt het meest op een medische behandeling. De patiënt krijgt een valiumpje om rustig te worden, wordt op een brancard gelegd, de executiekamer is net zo groen als een operatiekamer. Op die manier kan het volksgeweten ermee leven en wordt er weinig ruchtbaarheid aan gegeven. Men hoeft er dan niet over na te denken, want er wordt niet over geschreven. De executies halen de voorpagina’s niet meer, en als ze de krant al halen, is het een ‘kortje’ op pagina 3, en dus worden mensen ook niet wakker geschud.”

In je boek schrijf je dat je graag een keer een executie zou bijwonen. Waarom is dat?
“Ik zou dat willen voelen. Zien wat er gebeurt met de mensen in de getuigenkamer. De veroordeelden worden vastgebonden op een brancard. Ik zou willen zien hoe ze kijken vlak voor hun laatste minuut geslagen heeft. Ik zou de tranen en de lipstick van de afscheidszoenen op de ramen van de getuigenkamer willen zien, zien hoe hun gezichten staan. Dat zou mijn verhaal belangrijker maken. De laatste minuten van een gezond persoon, dat is de essentie van dit verhaal en die zou ik daarom willen meemaken. Je hebt voor elke minuut van zo’n executie een protocol, hoe leest de sheriff artikel 13, sub 4b, section blablabla op. Zo’n terechtstelling is zó buitenaards volgens mij, dat wil ik zien en beleven.”

Het boek ‘Death Row Dollies’ van Linda Polman kopen? Dat kan hier.

Beeld: Patricia Hofmeester

voor jou geselecteerd

Laat meer voor jou geselecteerd zien