Nu 50% korting op 6-delige pannenset in verschillende kleuren!

Zoek binnen:

Marjolijn (35): "Mijn oom is gewoon weggekomen met de moord op een kind"

In de hechte, adellijke familie van schrijfster en theatermaker Marjolijn  van Heemstra (35) gold haar oudoom  als een verzetsheld; hij heeft zelfs een vermeende NSB’er opgeblazen. In de archieven ontdekt ze wie die mysterieuze ‘bommenneef’ werkelijk was.

“Ik hoorde voor het eerst over mijn ‘bommenneef’ toen ik voor mijn 18de verjaardag van mijn oma zijn zegelring kreeg. Ze vertelde dat hij in de Tweede Wereldoorlog een verzetsheld was geweest en zelfs na de oorlog, op sinterklaasavond in 1946, nog een NSB’er had opgeblazen met een bom verpakt als sinterklaassurprise. Ze bracht het als een geuzenverhaal. Ze vroeg of ik mijn zoon, als ik die ooit zou krijgen, wilde vernoemen naar deze bommenneef, want de ring was bedoeld voor een naamgenoot.”

Advertentie

LEES OOK: NOOIT BEZORGDE BRIEF UIT TWEEDE WERELDOORLOG ALSNOG VERSTUURD

Verre oom
“Frans Julius Johan heette hij, net als meerdere andere mannen in de familie. Officieel is hij een neef van mijn grootvader, dus eigenlijk is hij een verre oom. Maar onze familie is hecht. Ik heb niet zoveel met mijn adellijke afkomst – de titel barones voer ik nooit –, maar ik identificeer me sterk met de naam Van Heemstra.”

Wij-gevoel
“De familiegeschiedenis is goed gedocumenteerd: sieraden, meubels en verhalen worden van oudsher doorgegeven. Een verre oom voelt voor mij dichtbij. Dat gevoel is een overblijfsel van de adellijke afkomst denk ik, er is natuurlijk eeuwenlang gewerkt aan dat wij-gevoel. De ring vond ik niet echt mooi, het is zo’n mannenpinkring. Goud met een kobaltblauwe inleg met het familiewapen: een schild met adelaars.”

Een bom als sinterklaassurprise
“De bommenneef kwam alleen ter sprake als ik ernaar vroeg. Eigenlijk wist niemand precies wat er was gebeurd. Een verre tante wist te vertellen dat de huishoudster van de NSB’er was omgekomen bij de aanslag. Iemand zei dat Frans het pakket zelf had afgeleverd, een ander vertelde dat hij dat had laten doen. Hoe dan ook, het verhaal werd altijd verteld met een vrolijke knipoog: wat grappig, een bom in een surprise. De sinterklaasconnectie was nog grappiger omdat de bommenneef een paar jaar na de aanslag naar Spanje was gevlucht, zo werd me verteld. Het leek een onbeduidende anekdote. Mijn overgrootvader is gefusilleerd door de Duitsers, die gebeurtenis was veel belangrijker in alle familieverhalen. Dit was een losse flodder, waar ik niet echt mijn vinger achter kreeg.”

“IK HEB NIET ZOVEEL MET MIJN ADELLIJKE AFKOMST, MAAR IK IDENTIFICEER ME STERK MET DE NAAM VAN HEEMSTRA”

Brein achter de aanslagen
“Maar door de ring bleef de geschiedenis me toch bezighouden, zeker toen ik zwanger raakte. Wat had de man bezield en wat had hij teweeggebracht? Moest ik mijn kind naar hem vernoemen? 2 jaar geleden ben ik in het krantenarchief naar dit verhaal op zoek gegaan. Ik was stomverbaasd hoeveel er te vinden was. Niet over het waarom, wel over de feiten. Zo las ik dat er 3 mensen waren omgekomen bij de aanslag: François Boer, de vermeende NSB’er, zijn vrouw Greetje en hun dienstmeisje Jacoba Visser, 17 jaar oud. Mijn bommenneef bleek bij een naoorlogse terreurgroep te horen. De avond van de aanslag hebben ze 3 bommen, een soort molotovcocktails, het land in gestuurd, waarvan er gelukkig maar één doel trof. De neef werd genoemd als het brein achter de aanslagen.”

Hoofdrolspelers tot leven
“Het verhaal kwam nog dichterbij toen ik verder zocht in het Nationaal Archief. Iemands archief lezen, is alsof je een graf opent, heel intiem. Opeens kwamen de hoofdrolspelers tot leven. François Boer bleek bijvoorbeeld een vogelaar te zijn. Dat maakte hem destijds verdacht, want zijn vogelspottersplek was Landgoed Ockenburgh en daar zaten de Duitsers. Ik denk eigenlijk niet dat hij fout was. Ik denk dat hij vooral een opportunist was die z’n hobby regelde met de Duitsers. Hij was geen lid van de NSB en voor het gerucht dat hij 16 Engelandvaarders verraden zou hebben, heb ik geen enkel bewijs gevonden. Het is zo treurig om iemands leven in een doos te zien, op een paar velletjes papier. Ik vond geen enkele rechtvaardiging voor deze aanslag.”

De verklaring
“In een verklaring die ik ook in het archief aantrof, vertelt de schoondochter van de familie Boer wat er die avond precies is gebeurd. Ze hoorden een motor voor het huis op de Prinsegracht in Den Haag en daarna stemmen. Later bleek dat de motorrijder 2 voorbijgangers had gevraagd het pakje af te geven met de boodschap dat het om een surprise ging. ‘Van Sint-Nicolaas!’, riepen de voorbijgangers in het trapgat naar het bovenhuis, en ze zetten het pakketje op de trap. Greetje ging het halen en gaf het aan Frans. Iedereen stond er nieuwsgierig omheen toen hij het opende, alleen de schoondochter en haar baby stonden op voldoende afstand. Zij overleefden de explosie.”

Gratie van de koningin
“Ik vond ook een beschrijving van de verwondingen van de slachtoffers. Het dienstmeisje heeft nog 3 dagen geleefd, ze was heel zwaar gewond. Toen raakte ik geëmotioneerd: mijn neef is gewoon weggekomen met de moord op een kind. Kapitein baron Van Heemstra kreeg 13 jaar voor de aanslag, maar heeft er nog geen 3 gezeten. Hij kreeg gratie van koningin Juliana. Zijn zus had met haar in de klas op de basisschool gezeten en had haar een brief geschreven. Eigenlijk heeft hij dus door zijn afkomst, door de privileges die je had als je over het juiste netwerk beschikte, 3 onschuldige mensen kunnen vermoorden zonder al te veel consequenties. Dat vind ik zo onrechtvaardig.”

“IEMANDS ARCHIEF LEZEN, IS ALSOF JE EEN GRAF OPENT, HEEL INTIEM”

Verschillen in afkomst
“Die verschillen in afkomst zie je ook duidelijk terug in de dossiers. In meer dan 80 krantenartikelen worden de slachtoffers maar één keer alle 3 met naam en toenaam genoemd. Ik heb een vrouw gesproken die bevriend was met de zus van het omgekomen dienstmeisje. Die zus is haar hele leven bang geweest, ze was zwaar getraumatiseerd. Ze moest altijd over een bospad lopen dat de Van Heemstralaan heette. Die naam was overal, dat vond ze vreselijk.“

Onaangename man
“Als ik alle puzzelstukjes van het leven van Frans Julius Johan naast elkaar leg, groeit het beeld van een bijzonder onaangename man. Ik heb Willy Gatsonides, zijn 2de vrouw, gesproken, en een vriendin. Hij was een soort parasiet die anderen gebruikte en hij voelde zich altijd miskend. De oorlog was, denk ik, de enige tijd waarin hij zich succesvol voelde. Zijn vader was een hoge militair, Frans zelf had geen diploma’s gehaald, en daarmee heeft hij ongetwijfeld zijn vader teleurgesteld. In de oorlog ging hij in het verzet – ik ben er overigens niet achter gekomen wat hij precies heeft gedaan – en werd ‘op het veld’ gedecoreerd. Dat betekent dat je zonder opleiding in het leger een functie krijgt vanwege je verdienste. Hij werd kapitein, maar daar was hij heel bitter over, want hij vond de rang veel te laag.”

Treurig geëindigd
“Wat hij verder veel deed, voor en na de oorlog, was autoracen. Op de foto’s die ik van hem heb, staat hij vaak naast een raceauto. Steeds met een andere vrouw. Na zijn gratie kwam hij opnieuw met justitie in aanraking en toen is hij met zijn 3de vrouw naar Spanje gevlucht. Daar is hij treurig geëindigd. Zijn vrouw overleed in Spanje en bij hem moest een been worden geamputeerd: hij had suikerziekte en rookte veel. Hij had geen kinderen. Hij had als kind de bof gekregen en was daardoor onvruchtbaar geworden, heeft Willy me verteld. Misschien was dat voor hem een reden om die ring toch aan een naamgenoot te willen geven. Vlak voor hij overleed, stuurde hij de ring naar mijn oma.”

“HOEVEEL ZOU HET WAARD ZIJN ALS IK SORRY TEGEN DE NABESTAANDEN ZEG”

Recht doen
“Ik heb een theatervoorstelling gemaakt, die Bommenneef heet, en ik ben nu bezig met een boek over dit verhaal. Binnenkort ga ik 2 kleinkinderen van François Boer opzoeken. Ik weet niet wat het waard zou zijn om van mij als Van Heemstra ‘sorry’ te horen. Het verhaal opschrijven, zie ik ook als een vorm van sorry zeggen of in elk geval van een beetje recht doen. Ik geloof niet dat mijn familie met opzet de details van de aanslag heeft verzwegen, niemand wist iets en  niemand heeft zich erin verdiept. Een deel van de familie juicht het toe dat ik het nu uitzoek, anderen blijven angstvallig stil.”

Mijn zoon
“Mijn zoon is nu 1,5. De eerste 3 dagen van zijn leven is hij naamloos geweest omdat ik twijfelde over de vernoeming. Er zijn meer familieleden die Frans Julius Johan heten en de ring is generaties lang gedragen. Toen mijn zoon werd geboren, wist ik nog niet alles van de bommenneef, maar wel genoeg. Mijn zoon draagt niet zijn naam. De ring draag ik wel: ik vind het een mooi gegeven dat degene die hem na Frans draagt, degene is die het verhaal blootlegt. Mijn zoon heet Eyse, vernoemd naar Eise Eisinga, de sterrenkundige die het planetarium in Franeker bouwde. Hij is ooit verbannen uit Friesland, onder andere door de Van Heemstra’s. Dus ik dacht: met deze vernoeming kan ik mooi nóg iets rechtzetten.”

BEKIJK OOK DEZE VIDEO:
Zeg nou zelf: “Ik ben een open boek, dus je moet mij geen geheim vertellen”

LEES OOK:

De mooiste artikelen van Libelle ontvangen in je mailbox? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.

Interview: Brenda van Osch. Fotografie: Brenda van Leeuwen

voor jou geselecteerd

Laat meer voor jou geselecteerd zien