Hoe sterk is jullie relatie? Doe hier de test>

Zoek binnen:

Rouwen zonder fysiek afscheid: psychiater Geert Smid legt uit hoe je dat doet

Een knuffel geven aan een stervende dierbare of nog 1 keer zijn of haar hand vasthouden: het zijn dingen die door de maatregelen van het coronavirus vaak niet meer mogen. Hoe kun je dan op een zo liefdevol mogelijke manier nog afscheid nemen?

“Nu er veel niet kan bij het afscheid nemen, is de belangrijke vraag wat er nog wél kan”, vertelt professor Geert Smid, psychiater bij gerenommeerd instituut ARQ en gespecialiseerd in rouw en verwerking.

Advertentie

“Wanneer je geen fysiek afscheid kunt nemen, duurt de rouw vaak langer. Rouw in het algemeen uit zich meestal in een gevoel van gemis en verlangen naar de dierbare. Daar komt ook emotionele pijn, zoals verdriet, schuldgevoel of boosheid bij kijken. Zonder een goed afscheid geven mensen vaak aan dat het onwerkelijk voelt en dat het niet te bevatten is dat de dierbare er niet meer is. Bij het onder ogen zien van het overlijden, realiseer je je dat de persoon overleden is en niet meer terugkomt.”

Rouwen op afstand

“Als het niet meer mogelijk is om nog te communiceren met de stervende, bijvoorbeeld als er geen videoverbinding beschikbaar is, of de dierbare te zwak is om nog te communiceren, maak dan gebruik van de steun die er wél is. Dus de mensen die er wel zijn en die je vertrouwt. Neem na de uitvaart de tijd voor je rouw. Probeer het gevoel van verdriet niet uit de weg te gaan.”

Rituelen

“Kun je vanwege de beperkingen niet bij een afscheid of uitvaart zijn, dan zouden rituelen kunnen helpen. Het uitvoeren van een ritueel geeft namelijk een gevoel van zorg voor de dierbare. Bijvoorbeeld door een kaarsje te branden. Of maak een mooi plekje in of bij huis waar je kunt gedenken, door bijvoorbeeld een plantje neer te zetten waar je een fijn gevoel bij krijgt. Of natuurlijk met een mooie foto. Zulke rituelen kunnen behulpzaam zijn en een vorm van schoonheid toevoegen.”

Smid maakt duidelijk dat het vooral belangrijk is om te doen wat goed voelt en past bij de levensovertuiging. Samenkomsten op afstand maken daar ook deel van uit. “Samenkomsten zijn ook rituelen, waarbij er wordt stilgestaan en waar de ruimte is om samen te gedenken.”

Uitgestelde uitvaart

Een uitgestelde uitvaart is iets waar de psychiater steeds vaker over hoort. “Ik denk dat zoiets zeker zin kan hebben. Beter laat dan nooit. Het kan nabestaanden het gevoel geven alsof dat het juiste ding is om te doen, in plaats van een vermagerd afscheid door omstandigheden. Het geeft ook de gelegenheid om steun te zoeken bij anderen.”

Die steun is ook te vinden in gesprekken. Want praten helpt, hoe moeilijk dat ook is. Maar heb je een verlangen naar aanraking, dan zou dit ook een object kunnen zijn dat je aan hem of haar doet denken. “Het kan betekenisvol zijn om dat wat je zo graag had willen kunnen doen alsnog symbolisch uit te voeren. Het aanraken van de grafsteen, of het geven van een kus op een foto. Ik denk dat het mooie aan rituelen is dat het op een symbolische manier dingen mogelijk maakt waarvan jij voelt dat ze belangrijk zijn in het contact met de dierbare.”

Angst om het besmetten van anderen

“Sommigen vragen zich af of ze hun dierbare hebben besmet. Deze tijd van corona brengt dubbelop angst mee: de angst om het virus op te lopen, maar ook de angst om anderen besmetten. Dit schuldgevoel moet goed onderscheiden worden: je schuldig voelen is iets anders dan schuldig zíjn. Niemand heeft om dit virus gevraagd, laat staan om een dierbare te besmetten. En uiteindelijk heb je het niet in de hand. En praat er vooral over.”

Gevoelens delen helpt. Dat wil hij de naasten van de rouwende ook aanraden: bied een luisterend oor. “En vraag naar de rouw. ‘Hoe is het met je verdriet?’ Of: ‘Hoe gaat het met je?’. Kom niet te snel met een advies of een oordeel. Ik hoor vaak over hoe mensen ongevraagd met een advies komen bij mensen die rouwen, daar zit de rouwende meestal niet op te wachten. Soms wordt er gevraagd: ‘Ben je er nou nog steeds mee bezig?’ Dat zijn heel pijnlijke opmerkingen. Geef dus geen oordeel en advies, maar wees aanwezig, luister en laat gevoelens er zijn.”

Prof. dr. Geert E. Smid is psychiater bij gerenommeerd instituut ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum, plaatsvervangend opleider en bijzonder hoogleraar.

In deze periode van onzekerheid en thuiszitten is het belangrijk om ook je mentale gezondheid op peil te houden. Komen de muren op je af en weet je niet hoe je hier het beste mee om kunt gaan? Dokter Rutger geeft advies:

De mooiste berichten van Libelle in je mailbox ontvangen? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.

Beeld: iStock

Lees meer

Femke: “Ik neem me subiet voor om vanaf morgen de boel de boel te laten”

huishouden

Femke (40) is freelance journalist. Ze woont met Oscar en zoon Nathan (7) in Amsterdam. Iedere week schrijft ze in Libelle wat haar bezighoudt. Deze week is ze geïrriteerd over haar rol in het huishouden.

“Zullen we elkaar vertellen waar we goed in zijn?” We oefenen het al een tijdje, maar Nathan blijft het moeilijk vinden om zijn sterke punten op te sommen. Nu begint hij er zelf mee. “Ik ben goed in verhalen vertellen. Ik ben goed in lego bouwen. Ik ken alle automerken.” Hij gaat verbazingwekkend snel, deze avond. “Nu jij”, zegt hij plotseling. Mijn gedachten

Lees Verder >>

voor jou geselecteerd

Laat meer voor jou geselecteerd zien