3x waarom feminisme nog steeds nodig is

null Beeld  Shutterstock
Beeld Shutterstock

Die Dolle Mina’s zijn toch wel klaar? Volgens deze vrouwen is het ook nu, in 2021, nog hard nodig om je uit te spreken over vrouwenrechten. Dit is hun persoonlijke boodschap die zij vrouwen én mannen willen meegeven.

“Heb alleen seks met een man die jou op handen draagt”

De seksuele revolutie is nog niet voltooid, betoogt verloskundige, ondernemer en auteur Beatrijs Smulders (68). Hoog tijd dat vrouwen in hun kracht gaan staan.

“Als verloskundige heb ik zo veel bevallingen geleid, vrouwen op hun krachtigst gezien. Ik weet waartoe een vrouwenlichaam in staat is, hoe sterk en prachtig het is. Ik zou wensen dat vrouwen zich daar meer bewust van zijn. Ik doe geen bevallingen meer, maar heb een privépraktijk waarin ik vrouwen begeleid op allerlei fronten, van seksuele problemen na de bevalling tot pijn bij het vrijen of simpelweg geen zin hebben. Het leukst vind ik gesprekken met jonge vrouwen, soms meisjes nog, over eigenwaarde en de ontwikkeling van hun seksualiteit. Want wat zijn we van ver gekomen… Mijn moeder zat nog thuis bij de kinderen, terwijl mijn zussen en ik zijn gaan studeren en carrières hebben gemaakt waarmee we invloed hadden op de maatschappij. Een groot verschil met de generatie voor ons.
Ook de hele seksuele revolutie heb ik aan den lijve meegemaakt. In mijn jeugd was de standaard: geen seks voor het huwelijk. Eind jaren zestig kon en mocht ineens alles, we gooiden onze beha’s aan de kant en vierden de vrijheid. Die revolutie is belangrijk geweest, er is toen echt iets doorbroken. Plotseling mochten vrouwen óók genieten van seks. Maar wat mij betreft zijn er toen wel wat stappen overgeslagen. We zijn een inhaalslag gaan maken van tweeduizend jaar zonder dat we onze eigen seksualiteit echt hadden ontdekt. Dus ja, we komen van ver, maar we zijn er nog niet. Want vrouwen zijn zichzelf gelijk gaan stellen aan mannen, ook wat seks betreft. Daar hebben de jonge vrouwen die ik in mijn praktijk spreek nog steeds last van. Vrouwelijke seksualiteit is namelijk echt iets heel anders dan mannelijke seksualiteit. Het grote verschil is dat een man seks makkelijker als een op zichzelf staand iets kan zien, terwijl dat voor de meeste vrouwen onmogelijk is. Dat is pure biologie. De seksualiteit van vrouwen wordt gedreven door oxytocine, ook wel het liefdeshormoon genoemd, waardoor de vrouw zich wil verbinden. Als een vrouw seks heeft, een man haar lichaam binnenlaat, komt dat hormoon vrij. Dat maakt onenightstands voor vrouwen per definitie ingewikkelder en daar zouden vrouwen, en meisjes, zich bewuster van moeten zijn. Wat is onze seksualiteit eigenlijk? Onze kracht? Geven we die niet veel te snel uit handen?

null Beeld

Meisjes imiteren jongens omdat ze niet goed weten hoe ze zich moeten verhouden tot hun eigen seksualiteit en lichaam. Vrouwen denken dat hun schaamlippen te groot zijn, of niet mooi, en vragen mij of ik weet waar ze een schaamlipcorrectie kunnen laten doen. ‘Dat weet ik wel,’ zeg ik dan, ‘maar weet jij wel dat die schaamlippen belangrijk zijn bij het ervaren van genot?’ Hoe groter de schaamlippen, hoe leuker, zou je kunnen zeggen. Ook weten veel vrouwen niet dat hun clitoris veel meer is dan een knopje. De clitoris beslaat een heel groot gebied, het is een soort platvis met onderhuidse tenttakels, en mannen maar over dat knopje wrijven... Wat ik maar wil zeggen: vrouwen zouden meer in hun kracht moeten gaan staan wat seks betreft, door hun eigen lichaam te waarderen, erop te vertrouwen, hun vrouwelijkheid hoog te achten en grenzen te stellen. Vrouwelijke seksualiteit heeft te maken met iemand in je toelaten, weerloos zijn, overgave aan iemand die je volledig vertrouwt. Dat is opwindend, maar tegelijkertijd maakt het je enorm kwetsbaar. Dus soms moet je juist nee zeggen en géén seksuele handelingen doen die door mannelijke overmacht worden afgedwongen. Heb alleen seks met een man die jou op handen draagt en niets wil afdwingen. Lever jezelf niet uit aan iemand die je nauwelijks kent, je weet dan niet wie je vaginaal in huis haalt.
Ik zie mezelf absoluut als een feminist, maar niet in de klassieke zin dat vrouwen en mannen gelijk zijn. Dat zijn we niet. Wel gelijkwáárdig, maar in menig opzicht totaal anders. Gelukkig maar. Vrouwen moeten zichzelf dus ook in seksueel opzicht niet langs de mannelijke meetlat leggen, zich juist niet aan mannen aanpassen.”

“Solidariteit onder vrouwen is het belangrijkste”

Vrouwen kijken te vaak naar elkaar door de ogen van mannen, merkt socioloog Nel Willekens (77). Haar advies: praat met andere vrouwen over vrouw zijn.

“In mijn jeugd kende ik geen enkele vrouw die een beroep had. Ik kom uit het zuiden van het land, uit een grote familie waarin vrouwen voorbestemd waren om te trouwen en een heleboel kinderen te krijgen. Dat was ook mijn toekomstbeeld: ik zou een man vinden en moeder worden van een groot gezin. Daar zette ik destijds geen vraagtekens bij, terwijl ik heel goed kon leren en met gemak het gymnasium had doorlopen. Ik had de maatschappelijke norm gewoon keurig ingeslikt, zoals ze dat zo mooi zeggen, en van protest was geen sprake. Dat kwam later pas, toen ik uiteindelijk toch naar de universiteit mocht en het opgelegde vrouwbeeld steeds meer begon te wringen. Als een jas die niet paste. Ik worstelde met mijn vrouwelijkheid, het voelde alsof ik niet kon zijn wie ik werkelijk was. Ik mocht niet te intelligent zijn, moest me kleiner maken dan ik me voelde. Ik herinner me dat ik als kind al walgde van het gegeven dat op dansles de jongens de meisjes moesten vragen. Dat wij, de meisjes, gedwee op een bank zaten te wachten. Het initiatief lag bij de jongens, die vervolgens met zijn allen op het mooiste meisje afstoven. Ik vond dat een vernederende situatie, het druiste in tegen mijn gevoel.
Toen in de jaren zestig, na de studentenrevolutie, de vrouwenbeweging opkwam, sloot ik me daar direct bij aan. Vanaf de eerste vergadering was ik betrokken bij Dolle Mina, het voelde als thuiskomen. We hebben ontzettend veel voor elkaar gekregen. In het begin ging het veel over de bevrijding van het lijf, we waren nog niet bezig met dingen als gelijke beloning. Het ging over basale zaken: baas in eigen buik, de oprichting van Blijf-van-mijn-lijf-huizen waar vrouwen die mishandeld werden terecht konden. Binnen twee jaar wisten we abortus uit het strafrecht te krijgen. Dat waren grote veranderingen.

null Beeld

Wat voor mij persoonlijk belangrijk was, nog steeds is, is de solidariteit onder vrouwen. Praten met elkaar, samenkomen, elkaar echt ontmoeten, als mensen. Vrouwen hebben vaak de neiging om elkaar door de ogen van mannen te bekijken, haast als concurrenten. Ik ben nu zevenenzeventig en woon in een woongroep in het binnenland van Portugal. Nog steeds heb ik een vrouwengroepje, vijf vrouwen van allerlei leeftijden en nationaliteiten. We komen geregeld bij elkaar om te praten over wat ‘vrouw zijn’ betekent, welke waarden horen daarbij, hoe moet een vrouw eruitzien, welke maatschappelijke norm over ‘vrouwelijkheid’ heb je, misschien onbewust, ingeslikt? Het is mooi als je in dat soort gesprekken gezien wordt, helemaal kunt zijn wie je bent, en zelf ook echt wil weten wie de ander is, zonder oordeel. Tijdens die gesprekken overstijg je het vergelijken, het concurreren, de verwachtingen. Je ontdoet je als het ware van het jasje ‘vrouw’. Dat jasje is wat mij betreft nog steeds te krap. Wij vrouwen kunnen elkaar bevrijden, elkaar helpen om te zijn wie je bent.”

null Beeld

Sociale media maken ons ontevreden over ons uiterlijk, ziet emeritus-hoogleraar psychologie Liesbeth Woertman (67). Het zou helpen om meer ‘echte’ lijven te bekijken, denkt zij.

“Toen ik in de jaren vijftig naar de basisschool ging, mochten meisjes geen broek aan naar school. Alleen als ze daar een rok overheen droegen. Die normen waaraan meisjes en vrouwen moeten voldoen zijn de afgelopen jaren gelukkig enorm opgerekt. Er is keuzevrijheid, je mag eruitzien zoals je wil en je geslacht bepaalt niet meer je bestemming in dit leven. Wat dat betreft heeft er een enorme emancipatie plaatsgevonden. Maar er is ook een andere, minder positieve ontwikkeling gaande: wat betreft het uiterlijk van de vrouw is er door de toenemende beeldcultuur een enorme hang naar perfectie in geslopen. De grootste uitdaging in deze tijd is wat mij betreft om die los te laten. Vrouwen zitten zichzelf en elkaar daar ongelofelijk mee in de weg.
Onderzoek bevestigt keer op keer: hoe meer beelden van gemanipuleerde schoonheid we zien, hoe ontevredener we worden. De laatste jaren worden we, onder meer via social media, meer dan ooit blootgesteld aan ogenschijnlijk perfecte plaatjes. Begrijp me niet verkeerd, ik ben niet iemand die spuugt op social media. Ik vind het fantastisch dat het bestaat. Het geeft mij de mogelijkheid om contact te houden met oud-studenten over de hele wereld, en ik vergeet nooit meer een verjaardag. Maar de rimpelloze, gladgestreken ideaalbeelden die via die kanalen tot ons komen, zetten zich vast in onze hersenen en beïnvloeden ons meer dan we denken. Dus wat emancipatie en vooruitgang betreft, staan we steeds voor nieuwe uitdagingen.

null Beeld

Het is altijd mijn drijfveer geweest om vrouwen te helpen tevredener te zijn met hun uiterlijk zonder daadwerkelijk iets aan dat uiterlijk te veranderen. De verandering moet van binnenuit komen. In de jaren tachtig werkte ik, naast mijn werkzaamheden als docent en onderzoeker, ook een dag per week als therapeut. Het viel mij toen op dat bijna alle vrouwen die ik behandelde een negatieve houding hadden ten opzichte van hun uiterlijk. Allemaal vonden ze zichzelf onaantrekkelijk en waren ze ongelukkig. Daar is mijn fascinatie ontstaan voor de relatie tussen ‘geluk’ en de waardering van ons lichaam. Hoe zit het zelfbeeld in elkaar, wat is de psychologie daarachter? We hebben allemaal een beeld van ons lichaam aan de hand waarvan we ons uiterlijk beoordelen. Dat beeld wordt tijdens ons leven opgebouwd door contact met anderen en doordat we onszelf met anderen vergelijken. Zonder een beeld van schoonheid, dat cultureel wordt bepaald, kunnen wij ons uiterlijk niet beoordelen. Aan de ene kant kan ik gelukkig stellen dat er wat betreft dat ‘beeld’ of de norm enorme stappen zijn gemaakt. Een vrouw hoeft geen rok meer aan om ‘vrouw’ te zijn. Maar het blijft belangrijk om steeds de vraag te blijven stellen welk ideaalbeeld we voor ogen hebben. Hoe waardeer je je uiterlijk? Wat zie je als je in de spiegel kijkt? En vooral: wie kijken er mee over je schouder? Want vaak kijken we niet eens echt, maar oordelen we vooral. Wat we nodig hebben, is een diversiteit aan verhalen en beelden over het lichaam. Hoe meer verschillende schoonheidsbeelden er in een samenleving circuleren, des te tevredener zullen we zijn. Want des te nauwkeuriger een schoonheidsideaal is, des te minder mensen eraan voldoen. Mijn advies voor een gezond zelfbeeld: bezoek af en toe de sauna of ga een middag op het naaktstrand liggen. Dan zie je echte lijven en ervaar je dat, gelukkig maar, perfectie niet bestaat.”

“Ik wilde begrijpen waarom mijn moeder toestond dat ze werd mishandeld”

We zouden vrouwelijke waarden moeten vieren, vindt Dr. Kaouthar Darmoni. Zij is directeur van Atria, een kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis.

“Als jong meisje was ik me al bewust van het onrecht dat vrouwen werd aangedaan, simpelweg omdat ze het ‘verkeerde’ geslacht hadden. Ik ben geboren in Tunesië en behoor tot de eerste generatie van mijn familie die niet opgroeide in een harem. Een grote vooruitgang vergeleken met mijn oma, die in een harem leefde en niet naar school mocht. Ondanks de positieve veranderingen groeide ook ik op in een cultuur waar buitenshuis mannen de baas waren. Ik zag dat vrouwen het binnenshuis voor het zeggen hadden, maar buiten de deur hadden ze niets te vertellen. Daar moesten ze zich bedekt kleden en kregen ze geen hoge functies. Ook zag ik dat mijn vader gewelddadig was tegen mijn moeder. Ik hield van hem als vader, maar tegelijkertijd vond ik zijn gedrag afschuwelijk. Van mijn moeder begreep ik niet waarom ze het geweld bagatelliseerde, wat haar bezielde om het toe te staan. Ik wilde het begrijpen. Vanuit die gedachte ben ik later aan de universiteit genderstudies gaan studeren. Mijn proefschrift ging over machtsverhoudingen tussen mannen en vrouwen. De thematiek heeft mij dus altijd beziggehouden.
Zelf heb ik ervoor gezorgd dat ik mijn vrouwtje stond. Ik weet wel dat de Nederlandse uitdrukking ‘je mannetje staan’ is, maar ik zeg het bewust verkeerd. ‘Je vrouwtje staan’ betekent voor mij namelijk dat je als vrouw gelijkwaardig bent aan een man zonder dat je je vrouwelijke waarden hoeft af te stoten. Lang zijn die vrouwelijke waarden gebruikt om vrouwen klein te houden. Vrouwen kunnen goed zorgen, dus moeten ze thuis bij de kinderen zijn, dat soort opvattingen. Het uitgangspunt van emancipatie was dat je je los moest maken van die vrouwelijkheid wanneer je als vrouw gelijk aan een man wilde zijn. Wat mij betreft is dat de ontbrekende schakel in het Nederlandse feminisme: herwaardering van de vrouwelijke waarden. Ik noem het ook wel feministisch kapitaal. Daaronder versta ik waarden als zorgen, empathie, verbinding, emotionele intelligentie, schoonheid, kwetsbaarheid en sensualiteit. Want we leven helaas nog steeds in een systeem waarin mannelijkheid meer status heeft dan vrouwelijkheid. Dat moet wat mij betreft echt veranderen.

null Beeld

Sinds twee jaar ben ik directeur van Atria, het kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis. Wij beheren een van de grootste archieven ter wereld over feminisme, we staan hiermee zelfs op de Unesco Werelderfgoedlijst. In onze archieven is terug te zien hoe vrouwen in Nederland al meer dan honderd jaar strijden voor gelijke rechten; het recht op gelijke behandeling, kiesrecht, het recht op abortus. Dat is iets waar we echt trots op mogen zijn. Ik ben op mijn beurt weer trots dat ik dit werk doe voor dit instituut en mijn steentje aan die strijd mag bijdragen. Want wat mij betreft zijn we nog lang niet uitgestreden. Ik ben grootgebracht in een andere cultuur en breng daardoor een ander feministisch geluid met me mee. Vroeger bracht ik veel tijd door met alleen vrouwen, thuis of in de hamam. We lachten, huilden en praatten, maar er was ook fysieke intimiteit. Het was heel normaal om elkaar aan te raken, te scrubben, te masseren, samen te dansen. Achter gesloten deuren werd de vrouwelijkheid gevierd en dat probeer ik uit te dragen. Op het moment dat wij als vrouwen weer in contact komen met onze vrouwelijke waarden, kunnen mannen zich leren verhouden tot de vrouwelijke kracht. De coronacrisis heeft wat dat betreft iets goeds aan het licht gebracht, namelijk dat de maatschappij draaiend wordt gehouden door vrouwen. Kijk maar eens wie het vitale werk doen in de zorg, het onderwijs, de schoonmaak, maar ook thuis met de kinderen en de huishouding. Duizenden jaren zijn vrouwelijke waarden verwaarloosd en onderschat. Nu werd eindelijk door iedereen gezien hoe belangrijk ze zijn. Daarom zeg ik: het is tijd voor de herwaardering van vrouwelijke waarden, in alle opzichten.” ■

Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden