PREMIUMGeluk is een zak chips

Alles over emo-eten én hoe je het kunt voorkomen

null Beeld magda rinkema
Beeld magda rinkema

De lekkernijen die in je mond verdwijnen, dat heerlijke volle gevoel in je maag. Als het leven tegenzit, is even lekker snaaien best fijn. Jammer alleen dat die negatieve gevoelens er niet van verdwijnen. Het goede nieuws is: emotie-eten kun je afleren.

Annemarie van Dijkmagda rinkema

Renée (39) komt uit een gezin waar het antwoord op alles ‘eten’ was. Als ze zich als kind pijn had gedaan, kreeg ze een snoepje. Toen ze zakte voor haar eindexamen, werd er als troost taart in huis gehaald. Haar vriendje maakte het uit en haar moeder nam haar mee naar een ijssalon. Zelfs na de begrafenis van haar oma gingen ze met z’n allen aan tafel voor een driegangendiner. “Als een soort mantel der liefde werd alles met eten bedekt. Over nare gevoelens werd niet gepraat. Toen ik later op mezelf ging wonen, gedroeg ik me net zoals mijn ouders: zodra ik niet lekker in mijn vel zat, opende ik de koektrommel of trok ik een zak chips open. Op zo’n moment dacht ik ook echt dat ik honger had.”

Bij sommige mensen vergaat de eetlust als ze stress of verdriet hebben. Maar er zijn er ook die juist dán de koelkast opentrekken om te gaan snaaien. Emotie-eten noemen we dat. Hierbij verwarren we gevoelens van onvrede met honger, en verdoven we die met eten. Bijvoorbeeld als we na een frustrerende werkdag thuis meteen een zak chips leegeten of een reep chocola wegwerken. Dat voelt éven goed: we denken een paar minuten alleen aan onze favoriete troostvoeding, we zijn ontspannen en voelen de nare gevoelens niet meer. Maar als we klaar zijn met snaaien, keert de boosheid, onrust, onzekerheid, pijn of vermoeidheid snel terug.

Verleidingseters

We eten ook graag iets lekkers tijdens positieve emoties. Denk aan theedrinken met bonbons met een vriendin, in het weekend gezellig met je partner borrelen met Franse kaasjes... Het eten staat dan voor ontspannen en gezellig samen zijn, even niks hoeven. Eten is immers meer dan alleen voedingsstoffen binnenkrijgen: het hoort ook bij rituelen en gastvrijheid. Als je niet al te veel ongezonde happen neemt, na afloop geen rotgevoel hebt en je tevreden bent over je gewicht, is daar niks mis mee. Dan is er nog de categorie ‘verleidingseters’. Wie last heeft van ‘zien eten doet eten’ behoort daar waarschijnlijk toe. Het ís ook moeilijk om niets te nemen als op een verjaardag de hapjes voor het grijpen staan. Ervaringsdeskundige Wilma (58) heeft tips. “Voor ik naar een verjaardag ga, spreek ik met mezelf af hoeveel wijn of hapjes ik maximaal neem. Tijdens het feest ga ik zo ver mogelijk van de hapjes vandaan zitten. En ik heb veel geoefend met ‘nee, bedankt’ zeggen.”

Schuldig en misselijk

“Bij emotie-eten vul je iets op met eten terwijl het helemaal niet om eten gaat”, zegt Sara van Grootel, diëtist en eigenaar van Emotie-eten de baas. “Dat is allereerst niet gezond, en het wordt al helemaal een probleem als je te veel calorieën binnenkrijgt en je gewicht toeneemt. Je kunt je na afloop schuldig voelen en zelfs misselijk zijn. Waarom heb ik dit nou weer gedaan, denken sommige vrouwen dan. Ze hebben op zo’n moment echt een hekel aan zichzelf.”

null Beeld

Het vervelende is: een paar wortels of een halve komkommer eten werkt niet bij emotie-eten. “Dat troost niet. Bij emotie-eten ga je altijd voor iets vets en zoets. Die behoefte heeft zijn oorsprong bij de borst- of flesvoeding die we vroeger kregen: zoet, romig en calorierijk. Dat gaf een geborgen en troostend gevoel, en eigenlijk nog steeds.” Vandaar dat we meestal grijpen naar ongezonde dingen: suiker, vet en zout. Die bevatten geen gezonde voedings-stoffen en zijn dus loze calorieën waar ons lichaam niets aan heeft. Bij sommige troost-eters vliegen de kilo’s er dan ook aan.

Is emotie-eten typisch een vrouwending? “Mannen hebben het vast ook wel, maar die praten er misschien minder makkelijk over”, zegt Van Grootel. “Ze zoeken denk ik minder snel hulp of vluchten niet in eten, maar in drank of tabak. Bij ons in de praktijk zijn negen op de tien mensen die we behandelen vrouw.”

Afleiding helpt

Wie een snoep- of snaaibui voelt opkomen, kan die voorkomen door afleiding te zoeken. Moe of verveeld? Bel iemand, doe een klusje in huis, lees een boek, ga wandelen, neem een bad, dans op lekkere muziek of vouw de was op. Last van uitstelgedrag op het werk? Handel direct drie e-mailtjes af, maak een praatje met een collega, loop even naar buiten voor een frisse neus. Afleiding zoeken is misschien niet dé oplossing van het onderliggende probleem, maar de kans is groot dat na tien minuten de noodzaak tot snaaien verdwenen is. En zo krijg je toch weer minder calorieën binnen.

Perfectionistisch

Bij troosteten gaat het nogal eens om vrouwen die vooral voor anderen willen zorgen, superdrukke banen hebben of weinig tijd nemen voor ontspanning. Sara van Grootel: “Het valt me op dat het vaak vrouwen zijn uit de zorg en het onderwijs. Ze zijn perfectionistisch, willen een ideale moeder, vrouw, vriendin en werknemer zijn.” Ook vrouwen die heel strenge richtlijnen hanteren bij het afvallen zijn gevoelig voor emotie-eten. Als ze een keer ‘zondigen’ met een stukje chocola, zeggen ze meteen: zie je wel, ik kan het niet. Ze compenseren hun rotgevoel met snoepen, en vallen zo van het ene uiterste in het andere. “Vergeef jezelf als je een keer ‘zondigt’ en ga weer door”, raadt Van Grootel aan. “En natuurlijk mag je best een keer een wijntje en chips. Maar probeer bewust te kiezen wat je eet en laat je niet leiden door verleiding, emoties en sociale druk. We bieden trouwens ook een workshop ‘mindful chocola eten’ aan. Daarbij nemen deelnemers een bonbon en genieten er ten volle van. Zo leer je dat dat ook bevredigend kan zijn, en je niet de hele doos hoeft leeg te eten.”

null Beeld

Toen Renée ging samenwonen met haar vriend, viel haar snaaigedrag hem op. “Wat is dat toch voor rare neiging om op moeilijke momenten altijd te gaan eten?” vroeg hij haar. “Ik wil best met je praten over hoe je je voelt, maar dat is lastig als jij steeds je mond vol hebt.” Renée: “Dat was niet leuk om te horen, maar wel goed. Hierdoor besefte ik pas dat ik waarschijnlijk at om mezelf te verdoven. Als ik weer zo’n snaai-aanval had, sprak ik mezelf toe: heb ik wel écht honger? Ook zocht ik op die momenten iemand om te praten over wat me bezighield. Dat hielp.”

Eetbuienstoornis

Wat is het verschil tussen emotie-eten en een eetbuienstoornis? Bij een eetbuienstoornis is het eetprobleem veel groter, zegt diëtist Sara van Grootel. “Iemand eet daarbij heel veel in een korte tijd, tot misselijkheid aan toe. Het hele leven staat vaak in het teken van eten, zoals het plannen van de eetbuien. Het zelfbeeld is meestal erg negatief, iemand voelt zich mislukt. Emotie-eten speelt zich spontaner af, je bent er niet de hele dag over aan het nadenken. Bovendien gaat het lang niet altijd om enorme hoeveelheden eten. En iemand die last heeft van emotie-eten kan verder goed functioneren en een positief zelfbeeld hebben, behalve als het om eten gaat dus.”

Even stilstaan

Emotie-eten is aangeleerd gedrag, en volgens diëtisten kunnen we het ook weer afleren. Als de snaaibuien verminderen, komt gewichtsafname meestal vanzelf. Daarvoor moeten we wel onderzoeken wat er áchter de neiging tot snacken en snaaien ligt. Onze onderliggende behoeften onderzoeken dus, en die op een andere manier invullen dan met eten. Misschien hebben we behoefte aan verbinding met anderen. Aan werk dat uitdagender is. Of kroppen we onze boosheid op in plaats van die te uiten.

null Beeld

Dat betekent dat als we de behoefte aan eten voelen opkomen, we even moeten stilstaan bij hoe we ons écht voelen. “Demp niet je gevoelens met eten, maar onderzoek hoe je met de situatie kunt omgaan”, zegt sportdiëtiste en personal coach Neeke Smit. Ze schrijft geregeld op fit.nl over emotie-eten en vertelt erover in podcasts. “Ben je vermoeid na een lange dag en heb je behoefte aan rust, ga dan op tijd naar bed. Ben je verdrietig vanwege ruzie met een familielid, praat het dan uit. Voel je je alleen en heb je behoefte aan gezelschap, bel dan iemand op. Op die manier werk je aan een oplossing voor de lange termijn.”

Zorg bovendien goed voor jezelf, want we hebben sneller last van emotie-eten als we niet lekker in ons vel zitten, zegt Smit. “Bijvoorbeeld door onvoldoende slaap, een ongezond eetpatroon of veel stress op het werk. Werk aan een gezond eetpatroon, en dan bedoel ik niet door streng te lijnen. Zorg voor voldoende slaap en genoeg ontspanning. Door lekkerder in je vel te zitten, heb je ook minder last van troosteten.”

Suikerdips

Van troosteten gaan we ons meestal niet beter voelen. Het zorgt bijvoorbeeld voor gevoelens van schaamte. Maar het veroorzaakt ook suikerdips, doordat je lichaam om snelle energie blijft vragen. Daar word je moe van. Bovendien moet het lichaam steeds insuline aanmaken, het hormoon dat ervoor zorgt dat bloedsuiker opgeslagen wordt in de lichaamscellen. Dat kan zorgen voor insulineresistentie. Daarbij voelt iemand zich moe omdat de energie uit de suikers niet op de plekken komt waar dat nodig is. Cholesterol en bloeddruk kunnen stijgen, met een grotere kans op bijvoorbeeld diabetes, hart- en vaatziekten en ontstekingen.

Verveling

Soms is het niet zo makkelijk om erachter te komen wat er speelt. Deze oefening kan daarbij helpen: ga rechtop op een stoel zitten, met je voeten plat op de grond. Adem rustig in en uit, doe eventueel je ogen dicht. Voel nu wat er boven komt bij het denken aan de situatie. Op die manier leerde Nadia (34) hoe ze de oorzaak van haar snaaigedrag kon achterhalen. “Ik moest mezelf de vragen stellen: hoe voel ik me? En wat zou ik nu het liefst willen? Heb ik behoefte aan ontspanning, waardering, liefde? Lost het iets op om me nu te buiten te gaan aan de droppot? Nee, want ik moet iets veranderen. Zo ontdekte ik dat ik niet echt honger had als ik om tien uur ’s ochtends al een dikke plak cake afsneed, maar te weinig uitdaging ervoer in mijn leven. Ik verveelde me, stond een beetje stil. De kinderen zaten op school, mijn man was naar zijn werk en het enige wat ik voor mijn gevoel te doen had, was zorgen dat het huis schoon was en dat er ’s avonds eten op tafel stond. Ik ben weer parttime gaan werken in de kinderopvang, zoals ik vroeger deed. Toen ik eenmaal lekker aan het werk was, dacht ik overdag niet meer aan eten.”

null Beeld

Het antwoord op de vraag ‘Wat zou ik nu het liefst willen?’ kan je behoorlijk uit je comfortzone halen, zegt Sara van Grootel. “Als je beseft dat je eigenlijk een partner wil, is het best een stap om daar actie op te ondernemen, om je bijvoorbeeld in te schrijven op een datingsite. Of om op zoek te gaan naar een andere baan. Vind je het lastig om te achterhalen wat je onder-liggende behoefte is en hoe je die kunt invullen zonder eten? Dan kan een diëtist die gespecialiseerd is in emotie-eten helpen om inzicht te krijgen. En je stimuleren om stappen te zetten naar de echte behoefte.”

Ga er hoe dan ook op tijd mee aan de slag, adviseert ze. “Wacht niet tot je bijvoorbeeld tien kilo bent aangekomen. Als iets al lang bestaat, is het lastig om te buigen. Hoe vroeger je erbij bent, hoe beter.”

  • Val je af van vegan eten? Is rood vlees echt zo ongezond? Diëtist en onderzoeker Wendy Walrabenstein geeft in haar vlogs op Libelle TV antwoord op de meest uiteenlopende vragen over voeding en gezondheid.
Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden