dit is mijn leven

Anne (40): “Mijn moeder verzon allerlei ziektes om aandacht te krijgen”

null Beeld Petronellanitta
Beeld Petronellanitta

Anne van der Kaaden (40) groeide op met het idee dat haar moeder jong zou sterven. Pas later ontdekte ze dat zij niet terminaal was, maar een psychische stoornis heeft. “Ik wist dat er iets niet klopte, maar ik snapte nooit precies wat.”

“Ik was een jaar of vijftien toen ik totaal overstuur Heleen opbelde, de tienerleidster van de kerk en de enige volwassene die ik vertrouwde. Mijn ouders waren gescheiden, mijn vader was op dat moment uit ons leven verdwenen en mijn moeder was weer eens opgenomen in het ziekenhuis. Mijn oudste broertje en ik waren alleen thuis en ineens trok ik het niet meer. Het zorgen, de verantwoordelijkheid, mijn schuldgevoel. Mijn moeder leunde volledig op mij, ik was háár ouder in plaats van andersom.

Na mijn telefoontje stond Heleen binnen tien minuten bij ons op de stoep. Toen ze er was, was ik kalm en had ik de controle weer terug. Ik had mijn masker weer op, het masker dat ik mijn hele jeugd en nog lang daarna heb gedragen. Ik dacht dat mijn moeder elk moment dood kon gaan. Dat maakte me bang, niet zozeer voor mezelf, vooral voor mijn broertjes en zusje. Ik red me wel, dacht ik. Als ze er niet meer is, zal ik sterk zijn, zoals altijd. Maar hoe moet het met hén?”

Ontsnappingsroute

“Er was in mijn jeugd weinig ruimte voor mijn gevoelens, maar ik voelde altijd verwarring en onveiligheid. Er klopte iets niet, maar ik kon niet begrijpen wát er precies anders was bij ons. Mijn moeder was manipulatief en deed alles om aandacht te krijgen, maar dat besefte ik als kind natuurlijk niet. Dat een gezin ook leuk en gezellig kan zijn, ontdekte ik toen ik zestien jaar was en tijdelijk bij Heleen woonde. Zij was de eerste volwassene in mijn leven die mij écht zag. Ze wist dat het niet goed ging thuis en had al vaak gezegd dat ik altijd bij haar terechtkon. Mijn moeder vond het verschrikkelijk en egoïstisch dat ik bij Heleen ging wonen, ze vond dat die vrouw mij afpakte. Maar Heleen was mijn ontsnappingsroute. Bij haar en haar gezin ondervond ik hoe het is om jezelf te mogen zijn, niet altijd kritiek te krijgen.”

Liefde verdienen

“Zoals ik thuis gewend was, ging ik ook daar helpen waar ik kon: koken, was vouwen, schoonmaken. Dat hoefde niet, maar ik dacht dat het de enige manier was om liefde te verdienen. Heleen was de eerste die ik in vertrouwen durfde te nemen. Ik vertelde haar over de ziektes van mijn moeder en de diagnoses die waren gesteld: leverkanker, een hersentumor, verschillende spierziektes, een darmaandoening. Voor het eerst ging ik twijfelen aan mijn moeders ziektes. Niets leek verband te houden met elkaar, maar ik kon en wilde niet geloven dat mijn eigen moeder tegen me loog. Ik was dolgraag bij Heleen blijven wonen. Na twee maanden belde mijn moeder om te vertellen dat er een nieuwe spierziekte bij haar was ontdekt, waar ze nu écht aan zou kunnen overlijden. Ik ging terug naar huis om voor haar te zorgen.”

Vernederd

“Mijn moeder had inderdaad een chronische leverziekte, weet ik nu. Daarvoor moest ze regelmatig naar het ziekenhuis. Ze ging altijd alleen naar die afspraken. Als ze terugkwam, bleek haar toestand steeds weer erger geworden, of er was weer een nieuwe ziekte ontdekt. Er waren vast mensen in onze omgeving die weleens kritische vragen stelde, maar ze wist zich overal uit te praten. Ook mijn vader ging mee in haar verhalen.

Hij was ooit met mijn moeder getrouwd met het idee dat ze nog maar een halfjaar te leven had – dat had ze hem verteld. Mijn vader zag het als zijn christelijke plicht om met haar te trouwen. Op zijn manier hield hij wel van haar, maar echte liefde tussen mijn ouders heb ik nooit gezien. Mijn vader werd continu vernederd door mijn moeder. Hij kon niks, was niks. Ik denk dat mijn vader oprecht van ons hield, maar dat kon hij niet tonen. Zijn kinderen echt zíen, kon hij niet.”

null Beeld

Scheiden

“Ik voelde me onnoemelijk eenzaam en alleen. Op de basisschool werd ik gepest omdat ik anders was dan de rest. Ik dacht diep na en stelde kritische vragen. Leerkrachten wisten wel dat er thuis problemen waren. Ze zeiden: ‘Wat erg dat je moeder zo ziek is, zorg maar goed voor haar.’ In de kerk werd elke zondag voor haar gebeden. Er was niemand die naar míj vroeg, of door de verhalen heen prikte.

Ik was dertien toen mijn ouders gingen scheiden. Omdat mijn moeder een wig dreef tussen mij en mijn vader heb ik hem acht jaar niet gezien. Ik haatte hem, ook dat had mijn moeder voor elkaar gekregen. Vanaf dat moment stond ik er als oudste kind alleen voor in de zorg voor mijn moeder en werd haar toestand nog slechter. ’s Nachts sliep ik slecht, ik kon nooit helemaal ontspannen. Soms riep ze me op via ons interne telefoonsysteem, vaak ging ik ook uit mezelf bij haar kijken.”

Alcohol

“Regelmatig trof ik haar onderkoeld op de grond en had ze zichzelf bevuild, dan was ze helemaal van de wereld. Ik maakte haar schoon en belde 112, waarna de ambulance haar kwam halen. Op die momenten liep de hele buurt uit. Wij waren dat gezin waar altijd wat aan de hand was. Nu weet ik dat ze op zulke momenten psychisch in de war was en dat alcohol een grote rol speelde. Ze dronk veel, vroeg mijn broer en mij zelfs om rum in frisdrankflesjes mee naar het ziekenhuis te nemen. Daarmee maakte ze zichzelf doelbewust zieker – voor een leverpatiënt is alcohol extra schadelijk.”

Straatvrees

“Het was niet gemakkelijk om op mijn achttiende uit huis te gaan. ‘Je mag me niet verlaten, ik ga dood zonder jou’, zei mijn moeder. ‘Wat doe je ons aan, je bent een egoïst.’ Maar ik was zo verschrikkelijk moe van het zorgen. Door Heleen, die ik ‘mijn veilige ander’ noem en met wie ik nog steeds contact had, wist ik dat ik beter voor mezelf moest gaan zorgen.

Alleen ging het niet beter toen ik uit huis was. Ik had geen idee wie ik zelf was, had geen ruimte gehad om zelf een identiteit te ontwikkelen. Ik durfde mensen niet dichtbij te laten komen en ontwikkelde straatvrees. Steeds als mijn moeder een beroep op me deed, liet ik alles uit mijn handen vallen om voor haar te zorgen. Ik moest over een enorme drempel om in therapie te gaan. Al die tijd had ik de houding aangenomen van: ik red me wel. Maar ik wilde mezelf zo graag begrijpen. Waarom stootte ik iedereen af?”

null Beeld

Therapie

“Toen ik twintig was, heb ik me zelfs drie maanden vrijwillig laten opnemen in een psychiatrische kliniek. Ik móest fysiek loskomen van mijn moeder. Zij vond al die therapie onzin, waarom was ik toch altijd zo lastig? Waarom moest ik zo nodig in het verleden wroeten? In haar buik lag ik al dwars en ik was altijd de dwarsligger gebleven, zei ze. In de kliniek begon ik de verhalen van mijn moeder in twijfel te trekken. Wat klopte er eigenlijk van die diagnoses? Ik ging spitten in hulpverleningsdossiers en ontdekte dat mijn moeder vooral psychische problemen had. Was mijn leven één grote leugen geweest? Wat was mijn bestaansrecht dan nog?

Toen ik 26 jaar was, heb ik samen met mijn broertjes en zusje een gesprek met haar hulpverleners aangevraagd. Toen werd mijn vermoeden bevestigd: mijn moeder heeft een borderline-persoonlijkheidsstoornis en het syndroom van Münchhausen. Ze maakte zichzelf dus zieker en verzon ziektes om aandacht te krijgen. Toen ik dat hoorde, dacht ik: zie je wel, ik ben niet gek. Eindelijk vielen de puzzelstukjes op hun plek.”

Cirkel doorbroken

“Zes jaar geleden heb ik het contact verbroken met mijn moeder. Ook mijn broertjes en zusje spreken haar niet meer. Wel heb ik sinds mijn 21e weer contact met mijn vader. Heel langzaam is het vertrouwen tussen ons opnieuw gegroeid. Hoewel hij ook fouten heeft gemaakt, weet ik dat hij ons nooit bewust pijn heeft willen doen. Met mijn moeder was dat anders. Het contact verbreken met haar was moeilijk, ik voelde me vreselijk schuldig. Mijn moeder komt natuurlijk ook ergens vandaan, zij reageert vanuit de trauma’s en angsten uit háár jeugd. Ergens zou ik haar nog steeds het liefst willen vastpakken en zeggen: ‘Het komt wel goed.’ Maar ze heeft zo veel negatieve invloed op mij en mijn gezin dat ik haar moest loslaten voor ons eigen welzijn.”

Liefde

“Met het boek dat ik heb geschreven, is de cirkel rond. Daarmee wil ik laten zien dat een onveilige jeugd niet hoeft te betekenen dat het slecht met je afloopt. Doordat ik de confrontatie met mezelf en mijn verleden ben aangegaan, heb ik de cirkel doorbroken, geef ik mijn trauma’s niet door aan mijn kinderen. Met mijn eigen onderneming zet ik me in voor KOPP-volwassenen: Kinderen van Ouders met Psychische Problemen. Ik spreek en schrijf erover. Door me kwetsbaar op te stellen, kan ik nu vol leven en ten volle houden van mijn kinderen en mijn man, ook al kan ik ze kwijtraken, juíst omdat ik ze kan kwijtraken. Ik laat me niet langer leiden door angst, maar door liefde.”

annedenktanders.nl

Anne schreef het boek Uit de kluwen over haar onveilige jeugd (€ 24,90, Uitgeverij Lente).
Wij mogen 3 exemplaren verloten onder lezeressen. Kans maken? Ga naar libelle.nl/uitdekluwen.

  • Productie: Marije Ribbers. Styling: Gwendolyn Nicole. Haar en Make-up: Astrid Timmer. M.m.v.: H&M (Blazer, top), Phase Eight (Jumpsuit), Van Haren (Sandalen)
Meer over

Op alle verhalen van Libelle rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven. Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@libelle.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden